Doğum Kontrol İmplantları

Genel Bakış

Doğum kontrol implantı, kolun iç kısmına, cildin hemen altına yerleştirilen küçük, ince ve esnek bir çubuktur. Yaklaşık kibrit çöpü büyüklüğündedir ve içinde az miktarda hormon bulunur. Bu hormon, gebeliği önlemek için yavaş yavaş kana salınır. Takıldıktan sonra her gün hap almak, iğne olmak veya bir şey hatırlamak gerekmez. Koruma süresi genellikle 3 yıldır; süre bitince ya da istediğiniz zaman çıkarttırabilirsiniz.

Doğum kontrol implantı, dünyada ve Türkiye'de kullanılan, uzun süreli ve geri dönüşü kolay doğum kontrol yöntemlerinden biridir. Hapla uğraşmak istemeyen ya da uzun süreli korunma arayan kişiler arasında giderek daha yaygın kullanılır. Türkiye'de aile planlaması danışmanlığı kapsamında, Sağlık Bakanlığı'nın aile sağlığı merkezlerinde ve hastanelerin kadın doğum polikliniklerinde bilgi alınabilir.

Doğurganlık çağındaki kadınlar için uygundur. Ancak her yöntem herkes için doğru değildir. Meme kanseri öyküsü, karaciğer hastalığı veya geçirilmiş kan pıhtısı gibi bazı durumlarda implant önerilmeyebilir. Bu nedenle takılmadan önce bir hekimle görüşmek ve sağlık geçmişinizi paylaşmak çok önemlidir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Adet düzeninde değişiklik: İlk 6-12 ayda lekelenme, ara kanamalar veya düzensiz kanama sık görülür; zamanla çoğu kişide hafifler.
• Adet kanamasının azalması ya da bazı kişilerde tamamen kesilmesi (bu genellikle zararsız kabul edilir).
• Baş ağrısı, meme hassasiyeti, mide bulantısı gibi hafif yakınmalar; birkaç ay içinde azalabilir.
• Ruh hâli değişiklikleri, sinirlilik veya istek azalması.
• Takılma bölgesinde morarma, hafif ağrı veya dokununca hassasiyet.
• Ciltte sivilce artışı.
• Kilo değişimi: Kanıtlar sınırlıdır; kişiden kişiye farklılık gösterir.

Çocuklarda belirtiler

• Doğum kontrol implantı çocuklarda kullanılmaz; bu yöntem yalnızca doğurganlık çağındaki kişiler içindir.
• Ergenlik dönemindeki gençlerde kullanım, yasal düzenlemeler ve hekim değerlendirmesi çerçevesinde ele alınır; veli bilgilendirmesi gerekebilir.
• Bu yaş grubunda doğum kontrolü ve cinsel sağlık konularında güvenilir bir sağlık kuruluşundan danışmanlık almak en doğrusudur.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• 40 yaş ve üzerinde de kullanılabilir; ancak menopoza yaklaşan dönemde adet düzensizlikleri zaten sık görüldüğü için implantın yaptığı kanama değişikliklerini ayırt etmek güçleşebilir.
• Bu dönemde kalp-damar sağlığı, sigara kullanımı ve kemik sağlığı açısından hekimle ayrıntılı konuşmak yararlı olur.
• Menopoza girdiğinizden emin olmak için hekiminiz gerekli değerlendirmeyi yapar; implant korunma süresi dolduğunda birlikte karar verilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Bu bir hastalık değil, gebeliği önleyen bir yöntemdir. Aşağıda gebeliğin nasıl önlendiği anlatılmaktadır.
• İmplant az miktarda hormon salgılar; bu hormon çoğu zaman yumurtlamayı (yumurta hücresinin salınmasını) durdurur.
• Rahim ağzındaki salgıyı koyulaştırarak spermlerin rahme geçişini zorlaştırır.
• Rahim iç yüzeyini incelterek döllenmiş yumurtanın tutunma olasılığını azaltır.
• Bu etkiler bir arada çalıştığı için implant kullanılırken gebelik olasılığı çok düşüktür; ancak hiçbir yöntem yüzde yüz değildir.

Risk faktörleri

• Meme kanseri öyküsü veya meme kanseri şüphesi.
• Karaciğer hastalığı ya da karaciğerde kitle öyküsü.
• Nedeni bilinmeyen vajinal kanama.
• Geçmişte kan pıhtısı (tromboz), inme veya kalp krizi öyküsü.
• Bazı ilaçlar implantın etkisini azaltabilir; sara nöbeti (epilepsi) ilaçları ve bazı bitkisel ürünler bunlara örnek olabilir. Kullandığınız tüm ilaçları ve bitkisel ürünleri hekiminize mutlaka söyleyin.
• Kemik sağlığını etkileyen hastalıklar veya uzun süreli hareketsizlik.
• Sigara kullanımı ve ileri yaş; bu durumlarda yöntem seçimi hekimle birlikte yeniden değerlendirilmelidir.
• Vücut kitle indeksinin (boy ve kiloya göre hesaplanan değer) çok yüksek olması bazı durumlarda yöntemin etkinliğini etkileyebilir.

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıdaki acil belirtilerden herhangi biri varsa vakit kaybetmeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise gidin.
• Takılma bölgesinde enfeksiyon belirtileri (kızarıklık, ısı artışı, akıntı, artan ağrı) varsa aynı gün sağlık kuruluşuna başvurun.
• İmplantı hissedemiyor veya kaymış gibi hissediyorsanız aynı gün hekiminize ulaşın.
• Hamilelik şüphesi varsa aynı gün bir sağlık kuruluşuna başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• İmplant takıldıktan sonraki ilk kontrol randevunuza gitmek için.
• Kanama düzeninizde sizi rahatsız eden bir değişiklik olduğunda.
• Yeni bir ilaç veya bitkisel ürün kullanmaya başladığınızda.
• Koruma süresi dolmadan birkaç ay önce, çıkarma veya yöntem değişikliği planlamak için.
• Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar açısından kontrol veya tarama istiyorsanız.
• Cinsel sağlık, aile planlaması veya korunma yöntemleri hakkında bilgi almak istediğinizde.

Tanı

İmplant için özel bir tanı testi gerekmez. Takılmadan önce hekiminiz sağlık geçmişinizi dinler, kullandığınız ilaçları sorar ve bu yöntemin sizin için uygun olup olmadığını değerlendirir. Bu görüşme, güvenli bir başlangıç yapmanın en önemli adımıdır.

Yapılabilecek testler

• Hamilelik testi: İşlemden önce gebe olmadığınızdan emin olmak için yapılır.
• Tansiyon ölçümü ve genel sağlık değerlendirmesi.
• Ayrıntılı öykü: Geçirilmiş hastalıklar, ailede kan pıhtısı öyküsü, migren ve kullandığınız ilaçlar sorgulanır.
• Gerekirse jinekolojik muayene.
• Gerekirse cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar açısından tarama.
• Daha önce kullandığınız korunma yöntemleri ve neden değiştirmek istediğiniz konuşulur.

Randevunuzda neler beklenir

İşlem genellikle poliklinikte yapılır ve kısa sürer. Kolun iç kısmı temizlenir, genellikle bölge uyuşturulur ve ince bir uygulayıcı yardımıyla implant cilt altına yerleştirilir. İşlem sırasında çoğu kişi sadece hafif bir baskı hisseder. Sonrasında bölgeye bandaj uygulanır; birkaç gün morarma ve hassasiyet olabilir. Hekiminiz size bölgeyi nasıl koruyacağınızı ve ne zaman kontrol için geleceğinizi anlatacaktır.

Tedavi

İmplantın kendisi korunma yöntemidir; bir hastalığın tedavisi olarak düşünülmemelidir. Amaç istenmeyen gebeliği önlemektir. Yan etkiler sizi rahatsız ederse, hekiminizle birlikte farklı bir korunma yöntemine geçmek ya da kalmaya devam etmek arasında karar verebilirsiniz. Karar tamamen size aittir.

Evde kişisel bakım

• İşlemden sonraki ilk gün bandajı kuru tutun ve o kolunuzla ağır kaldırmaktan kaçının.
• İmplantın yerini ara sıra parmaklarınızla hafifçe kontrol edin; çubuk cilt altında ince bir çizgi gibi hissedilebilir olmalıdır.
• Koruma bitiş tarihini not edin ve zamanı gelmeden birkaç ay önce hekiminizle konuşun.
• Kanama düzeninizi kısa notlarla takip edin; bu, hekiminize çok yardımcı olur.
• Yeni bir ilaç, takviye veya bitkisel ürün kullanmaya başlayacaksanız hekiminize veya eczacınıza haber verin.
• Ateş, yaygın ağrı veya bölgede değişiklik olursa beklemeyin, sağlık kuruluşuna başvurun.

Tıbbi tedaviler

İmplantın takılması ve çıkarılması bir sağlık profesyoneli tarafından yapılan kısa bir işlemdir. Kanama düzensizlikleri çok rahatsız edici olduğunda hekiminiz bazı ek düzenlemeleri değerlendirebilir; ancak hangi yaklaşımın uygun olduğuna mutlaka hekim karar verir. Bu içerikte ilaç adı veya doz bilgisi yer almaz; böyle bir bilgiye ihtiyaç duyarsanız hekiminize veya eczacınıza danışın. İmplantı çıkarttırmak da her zaman mümkündür.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İmplantın takılması ve çıkarılması ameliyat değildir; poliklinikte yapılan kısa bir işlemdir. Çok nadiren implant derin yerleşirse veya çıkarılamazsa, daha deneyimli bir sağlık profesyonelinin değerlendirmesi ya da küçük bir cerrahi işlem gerekebilir. Böyle bir durumda hekiminiz sizi ayrıntılı olarak bilgilendirir.

Bu durumla yaşamak

İmplant takıldıktan sonra günlük hayatınız büyük ölçüde aynı şekilde devam eder. Duş alabilir, spor yapabilir, yüzebilirsiniz; sadece işlemden sonraki ilk gün bölgeyi kuru tutmanız ve o kolu zorlamamanız önerilir. Aklınızda tutmanız gereken en önemli şey, koruma süresinin bitiş tarihidir. Takviminize veya telefonunuza bir hatırlatıcı koymak işinizi kolaylaştırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Kanama düzeninizi basit bir not defterinde veya telefon uygulamasında takip edin.
• Prezervatif gibi ek yöntemler, cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı korunmada önemlidir; ikisini birlikte kullanmak güvenli bir seçenektir.
• Sigara kullanıyorsanız bırakmayı düşünün; bu, kalp-damar sağlığınız için en değerli adımlardan biridir ve hekiminizden destek isteyebilirsiniz.
• Düzenli uyku ve stres yönetimi, yan etkileri daha rahat tolere etmenize yardımcı olabilir.
• Kullandığınız tüm ilaçları ve bitkisel ürünleri tek bir listede tutun; her muayenede yanınızda götürün.

Diyet ve egzersiz

Özel bir beslenme şekli gerekmez; dengeli ve çeşitli beslenmek, yeterli su içmek genel sağlığınız için her zamanki gibi önemlidir. Haftada birkaç gün yapılan düzenli yürüyüş veya sevdiğiniz bir hareket, hem bedeninize hem ruh hâlinize iyi gelir. Kanama düzensizliği nedeniyle halsizlik hissediyorsanız demir açısından zengin besinlere (kuru baklagiller, koyu yeşil yapraklı sebzeler, et) yer vermeniz yararlı olabilir; yine de bir sorun sürüyorsa hekiminize danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Hormonların ruh hâli üzerindeki etkisi kişiden kişiye değişir. Bazı kişiler duygusal dalgalanmalar, sinirlilik veya isteksizlik fark edebilir; bu durum genellikle birkaç ay içinde azalır. Kendinizi iyi hissetmiyorsanız bunu hekiminizle konuşmanız çok önemlidir; alternatif yöntemler her zaman vardır. Unutmayın: Kendinizi çok kötü, umutsuz veya yalnız hissediyorsanız yalnız değilsiniz. 112'yi arayabilir ya da en yakın acil servise veya ruh sağlığı birimine başvurabilirsiniz.

Önleme

Burada korunan şey istenmeyen gebeliktir; implant da bunu sağlayan yöntemlerden biridir. Hiçbir doğum kontrol yöntemi yüzde yüz etkili değildir, ancak implant düzenli kullanım gerektirmediği için etkinliği yüksek yöntemler arasında sayılır. Önemli bir nokta şudur: İmplant cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı koruma sağlamaz. Bu nedenle prezervatif gibi bariyer yöntemlerle birlikte kullanılması önerilir.

Aşılar

İmplantın aşılarla doğrudan bir ilgisi yoktur. Yine de cinsel sağlığınızı korumak için HPV (rahim ağzı kanseriyle ilişkili virüs) ve hepatit B gibi aşılar hakkında hekiminizle veya aile sağlığı merkezinizle görüşebilirsiniz; hangi aşının size uygun olduğuna hekim karar verir.

Tarama programları

İmplant kullanıyor olmak, Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği rahim ağzı kanseri taramalarını (HPV testi veya Smear testi) atlamak için bir neden değildir. Aile sağlığı merkezlerinde bu taramalar hakkında bilgi alabilirsiniz. Ayrıca tansiyonunuzun ve genel sağlık durumunuzun düzenli olarak kontrol edilmesi, yöntemin güvenliği açısından yararlıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• İstenmeyen gebelik: İmplant çıkarıldıktan sonra korunma olmadan doğurganlık hızla geri döner, bu nedenle yeni bir yöntem planlanmalıdır.
• Dış gebelik olasılığı: İmplant kullanırken gebelik çok nadirdir, ancak olduğunda dış gebelik (embriyonun rahim dışında yerleşmesi) açısından değerlendirilmelidir.
• Takılma bölgesinde enfeksiyon veya yara iyileşmesinde gecikme.
• İmplantın kayması ya da derin yerleşmesi; bu durumda çıkarma işlemi zorlaşabilir.
• Uzun süren kanama nedeniyle kansızlık (anemi) ve buna bağlı halsizlik.
• Yan etkiler nedeniyle yöntemi bırakma ve korunmasız kalma riski.

Uzun vadeli görünüm

Çoğu kişi implantı iyi tolere eder ve yöntemden memnun kalır. Yan etkiler görülse bile bunlar genellikle yönetilebilir; gerekirse yöntem değiştirilebilir ve doğurganlık çıkarıldıktan sonra hızla geri döner. Kendi bedeninizi dinlemek, sorularınızı sormak ve düzenli kontrollerinizi aksatmamak, bu süreci çok daha rahat geçirmenizi sağlar. Aklınıza takılan her şeyi sağlık ekibinizle konuşmaktan çekinmeyin.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.