Alerjilerinizi Kontrol Altına Almak

Genel Bakış

Alerji, vücudun savunma sisteminin (bağışıklık sistemi) aslında zararsız olan bir maddeye karşı aşırı tepki vermesidir. Bu maddelere 'alerjen' denir. Alerjen vücuda girdiğinde savunma sistemi onu düşman sanır ve histamin gibi kimyasallar salgılar. Bu kimyasallar da hapşırma, kaşıntı, burun akıntısı ya da döküntü gibi belirtilere yol açar. Alerji kontrolü, bu tetikleyicileri tanımak, onlardan olabildiğince uzak durmak ve belirtileri doktorunuzla birlikte planladığınız şekilde yönetmek anlamına gelir.

Evet, çok yaygındır. Dünyada ve Türkiye'de toplumun önemli bir bölümü en az bir tür alerjiyle yaşıyor. Polen alerjisi, ev tozu akarı alerjisi ve besin alerjileri bunların başında gelir.

Alerji her yaşta görülebilir. Çocuklarda daha sık başlar ama yetişkinlikte de ilk kez ortaya çıkabilir. Ailesinde alerji, astım veya egzama (ciltte kuruluk ve kaşıntıyla seyreden durum) öyküsü olan kişilerde daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Hapşırma nöbetleri, burun akıntısı veya tıkanıklığı
• Gözlerde kaşıntı, sulanma ve kızarıklık
• Boğazda gıcıklanma, kaşıntı hissi
• Ciltte kaşıntı, kızarıklık veya kabarık döküntüler (ürtiker)
• Hafif öksürük, hırıltı veya nefes alırken zorlanma hissi
• Yorgunluk, dikkat dağınıklığı ve uyku kalitesinin bozulması

Çocuklarda belirtiler

• Sürekli burun tıkanıklığı nedeniyle ağızdan nefes alma ve horlama
• Burun kaşıntısı yüzünden burnu yukarı doğru sürtme hareketi
• Göz altlarında morarma ve şişlik
• Tekrarlayan kulak ağrısı veya kulak enfeksiyonları
• Ciltte kuruluk, kaşıntı ve pullanma (egzama bulguları)
• Besin alerjisinde ağız çevresinde kızarıklık, karın ağrısı veya ishal
• Hırıltılı solunum ve gece öksürüğü

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Belirtiler farklı görünebilir; burun ve göz kuruluğu nedeniyle kaşıntı yerine batma hissi olabilir
• Yeni ortaya çıkan alerji, başka bir sağlık sorunuyla karıştırılabilir
• Astım veya kalp sorunlarıyla birlikte görülen nefes darlığı ayırt edilmelidir
• Kullanılan diğer ilaçlarla etkileşim ihtimali nedeniyle doktora mutlaka bilgi verilmelidir
• Uyku bozukluğu ve halsizlik daha belirgin olabilir

Nedenler

Ana nedenler

• Polenler (ağaç, çim ve ot polenleri)
• Ev tozu akarları (gözle görülmeyen, yatak ve halılarda yaşayan küçük canlılar)
• Küf mantarları (nemli yerlerde, banyo ve duvar diplerinde)
• Evcil hayvan tüyleri ve kepekleri
• Hamamböceği ve diğer böcek artıkları
• Bazı besinler (örneğin kuruyemişler, süt, yumurta, buğday, deniz ürünleri)
• Arı zehiri ve lateks (örneğin eldivenlerde bulunan madde)
• Bazı ilaçlar ve cilt ürünleri

Risk faktörleri

• Ailede alerji, astım veya egzama öyküsü bulunması
• Kişinin kendisinde egzama veya astım olması
• Sigara dumanına maruz kalmak
• Hava kirliliği ve yoğun trafik bölgelerinde yaşamak
• Ev içinde yüksek nem ve küf bulunması
• Polen mevsiminde açık havada uzun süre kalmak
• Kalabalık ve tozlu ortamlarda çalışmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes darlığı, hırıltı veya boğazda tıkanma hissi gelişirse hemen 112'yi arayın
• Dudak, dil veya yüzde şişme olursa vakit kaybetmeden acil yardım isteyin
• Yaygın döküntüyle birlikte baş dönmesi veya bayılma hissi varsa acil servise gidin

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Belirtiler uyukunuzu, işinizi veya okul başarınızı etkilemeye başladıysa
• Eczaneden alınan ürünlerle yeterince rahatlama sağlanamıyorsa
• Belirtilerin hangi mevsimde veya hangi ortamda arttığını merak ediyorsanız
• Yeni bir besinden sonra ağız çevresinde kaşıntı veya karın ağrısı oluyorsa
• Astımınız varsa ve alerji belirtileri nefesinizi etkiliyorsa

Tanı

Doktorunuz önce sizi dinler: belirtiler ne zaman başlıyor, hangi ortamda artıyor, mevsimle ilişkisi var mı? Bu öykü, tanının en önemli parçasıdır. Ardından burun, göz, cilt ve solunum yolları muayene edilir. Gerekirse alerji testleri istenir. Test sonuçları tek başına yeterli değildir; doktorunuz bunları öykünüzle birlikte değerlendirir.

Yapılabilecek testler

• Deri testi: Cilt üzerine konulan küçük alerjen damlalarıyla yapılır, acı vermez ve yaklaşık 15-20 dakikada sonuç verir
• Kan testi: Kanda alerjiyle ilişkili maddelerin (IgE) düzeyine bakılır
• Yama testi: Ciltte temas alerjisi (örneğin kozmetik veya metal) düşünülüyorsa yapılır
• Solunum fonksiyon testi: Nefesin gücünü ölçer, astım olup olmadığının anlaşılmasına yardım eder
• Besin provokasyonu: Şüpheli besinin çok kontrollü ve güvenli bir ortamda denenmesi; yalnızca uzman gözetiminde yapılır

Randevunuzda neler beklenir

Testler genellikle kısa sürer ve canınızı yakmaz. Sonuçlar birkaç gün içinde çıkar. Pozitif bir test her zaman hastalık anlamına gelmez; sadece vücudun o maddeye duyarlı olduğunu gösterir. Bu yüzden doktorunuz sonuçları belirtilerinizle birlikte yorumlar ve size özel bir plan hazırlar.

Tedavi

Alerji tedavisinin temeli iki ayaklıdır: Tetikleyicilerden olabildiğince uzak durmak ve belirtileri kontrol altında tutmak. Doktorunuz belirtilerinizin şiddetine, yaşınıza ve başka sağlık sorunlarınıza göre size özel bir plan yapar. Tedavi bir 'kür' değil, düzenli bir yönetim sürecidir; zamanla sizin için en iyi yöntem netleşir.

Evde kişisel bakım

• Belirtilerinizi ve o gün ne yaptığınızı kısa bir günlüğe yazın; tetikleyicinizi bulmanın en kolay yolu budur
• Polen mevsiminde özellikle rüzgârlı ve kuru havalarda açık havada geçirilen süreyi azaltın
• Dışarıdan eve dönünce kıyafetlerinizi değiştirin, duş alın ve saçınızı yıkayın
• Yatak çarşaflarını ve kılıflarını düzenli olarak sıcak suyla yıkayın
• Yatak ve yastıklarda akar geçirmeyen özel kılıflar kullanmayı düşünün
• Evde nemi ölçün; nemi orta düzeyde tutmak küf oluşumunu azaltır
• Halı, pelüş oyuncak ve kalın perde gibi toz tutan eşyaları azaltın
• Evcil hayvanınız varsa yatak odanıza sokmayın ve sık sık temizlik yapın
• Sigara dumanından ve boya, parfüm gibi keskin kokulardan uzak durun
• Doktorunuz uygun görürse tuzlu su ile burun yıkama, burun tıkanıklığına iyi gelebilir

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz belirtileri hafifletmek için burun spreyleri, göz damlaları, ağızdan alınan alerji ilaçları veya nefes yollarını rahatlatan tedaviler önerebilir. Bazı kişilerde alerji aşısı (immünoterapi) düşünülebilir; bu yöntem zaman içinde vücudun alerjene alışmasını amaçlar ve uzun süreli bir çözüm seçeneğidir. Şiddetli alerjisi olan kişilere doktor, acil durumda kullanılmak üzere özel bir uygulama cihazı reçete edebilir ve nasıl kullanılacağını öğretir. Hangi tedavinin size uygun olduğuna mutlaka doktorunuz karar vermelidir; ilaç adı, dozu veya kullanım süresi konusunda eczacınıza ya da hekiminize danışın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Alerji tedavisinde genellikle ameliyat gerekmez. Yalnızca alerjiye bağlı tekrarlayan sinüs veya burun sorunları gibi özel durumlarda kulak-burun-boğaz uzmanı farklı seçenekleri değerlendirebilir.

Bu durumla yaşamak

Alerjiyle yaşamak, hayatınızı kısıtlamak zorunda olduğunuz anlamına gelmez. Küçük ama düzenli alışkanlıklar büyük fark yaratır: Polen durumunu hava durumu uygulamalarından takip etmek, evinizi düzenli havalandırmak, yatak odanızı sade tutmak ve belirtilerinizi not etmek gibi. Belirtiler arttığında çözümü ertelemek yerine planınızı gözden geçirin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Polen yoğunluğu yüksek günlerde dışarıda geçirilen süreyi kısaltın, mümkünse sabah erken saatleri seçin
• Araba ve ev pencerelerini polen mevsiminde kapalı tutun, uygun filtreler kullanın
• Çamaşırlarınızı dışarıda kurutmak yerine içeride kurutun
• Düzenli uyku ve dengeli beslenme, vücudun genel direncini destekler
• Egzersiz yaparken polenin yoğun olduğu saatlerden kaçının; kapalı salonda spor yapmak iyi bir seçenektir
• Seyahat ederken yanınıza doktorunuzun önerdiği ürünleri alın ve otel odasında halı olup olmadığını sorun
• Evde küf oluşumunu önlemek için banyoyu havalandırın ve su sızıntılarını geciktirmeden onarın

Diyet ve egzersiz

Besin alerjiniz varsa, doktorunuzun ve eczacınızın onayıyla etiket okumayı alışkanlık haline getirin; restoranlarda içeriği sorun. Alerjiniz olmayan besinleri gereksiz yere çıkarmak beslenmenizi bozabilir, bu yüzden kısıtlama yapmadan önce mutlaka sağlık ekibinize danışın. Egzersiz çoğu kişi için faydalıdır; yalnızca egzersizle tetiklenen özel bir alerji durumunuz varsa doktorunuz size nasıl davranacağınızı anlatacaktır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sürekli hapşırma, kaşıntı ve uyku bozukluğu kişinin moralini bozabilir; bu çok anlaşılır bir durumdur. Belirtiler nedeniyle sosyal etkinliklerden uzaklaşmak veya sürekli tetikleyici kollamak yorucu olabilir. Bu duyguları doktorunuzla paylaşmaktan çekinmeyin. Kendinizi çok bunalmış, umutsuz veya kaygılı hissediyorsanız bir sağlık kuruluşuna başvurun; ruh sağlığı desteği almak güçsüzlük değil, iyi bir bakım adımıdır. Acil bir kriz anında 112'yi arayabilirsiniz.

Önleme

Alerjinin tamamen önlenmesi her zaman mümkün değildir; eğilimi değiştirmek elimizde değil. Ancak atakların sıklığını ve şiddetini azaltmak büyük ölçüde mümkündür: tetikleyicileri tanımak, maruziyeti azaltmak ve tedavi planına uymak en etkili yoldur. Bebeklerde besin alerjisi riski konusunda endişeniz varsa, ek besinlere başlama zamanlaması için mutlaka çocuk hekiminize danışın.

Aşılar

Alerjiye karşı koruyucu bir aşı yoktur. Ancak alerjik astımı olan kişilerde mevsimsel grip aşısı doktorunuz tarafından değerlendirilebilir; uygun olup olmadığını hekiminize sorun.

Tarama programları

Alerji için toplum genelinde yapılan rutin bir tarama testi yoktur. Testler, yalnızca belirtileri olan kişilerde ve doktor değerlendirmesi sonrasında istenir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sürekli burun tıkanıklığı ve uyku bozukluğu nedeniyle gün içinde yorgunluk
• Tekrarlayan sinüs ve kulak sorunları
• Alerjik astımın ortaya çıkması veya mevcut astımın kötüleşmesi
• Ciltte yaygın kaşıntı, kuruluk ve enfeksiyon riski
• Okul ve iş başarısında düşme, dikkat dağınıklığı
• Sürekli rahatsızlık hissinin yol açtığı kaygı ve moral bozukluğu

Uzun vadeli görünüm

Alerji çoğu kişide çok iyi yönetilebilir. Doğru planla belirtiler büyük ölçüde kontrol altına alınır ve günlük yaşamınızı normal şekilde sürdürebilirsiniz. Belirtileriniz değiştiğinde ya da mevcut planınız artık yeterli gelmediğinde doktorunuza başvurmanız yeterlidir; alerji yönetiminde zamanla daha iyi hale gelmek tamamen mümkündür.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.