Koronavirüs ile Baş Etmek

Genel Bakış

Koronavirüs hastalığı (COVID-19), SARS-CoV-2 adı verilen bir virüsün yol açtığı bir solunum yolu hastalığıdır. "Solunum yolu" burnunuzdan başlayıp akciğerlerinize kadar uzanan hava yolları demektir. Virüs, konuşurken, öksürürken ya da nefes verirken havaya çıkan küçük damlacıklar ve partiküller yoluyla bir kişiden diğerine geçer. Kimi insan hiç belirti yaşamaz, kimi hafif bir soğuk algınlığı gibi geçirir, kimi ise daha ağır hastalanır. Bu farklılık tamamen normaldir ve kişinin yaşına, genel sağlık durumuna ve bağışıklığına göre değişir.

Evet, çok yaygındır. Dünyada ve Türkiye'de milyonlarca insan bu virüsle karşılaşmıştır ve çoğu kişi hayatı boyunca birkaç kez geçirebilir. Mevsimsel grip ve nezle gibi, koronavirüs de artık günlük hayatın bir parçası olarak kabul ediliyor.

Her yaştan insanı etkileyebilir. Bebekler, çocuklar, gençler, yetişkinler ve yaşlılar bu virüsü alabilir. Ancak 65 yaş üzerindeki kişiler, kalp, akciğer, böbrek hastalığı ya da diyabet gibi kronik rahatsızlığı olanlar, bağışıklık sistemi zayıflamış kişiler ve gebeler daha dikkatli olmalıdır; çünkü bu gruplarda hastalık daha ağır seyredebilir. Çocuklarda ise genellikle hafif geçer.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ateş veya titreme
• Kuru öksürük
• Yorgunluk ve halsizlik
• Boğaz ağrısı
• Burun akıntısı veya tıkanıklığı
• Kas ve eklem ağrıları
• Baş ağrısı
• Tat veya koku duyusunda azalma ya da kaybolma
• Nefes darlığı veya göğüste sıkışma hissi
• İshal, bulantı veya karın ağrısı

Çocuklarda belirtiler

• Çoğu çocukta belirtiler hafiftir; bazen sadece burun akıntısı ve hafif ateş görülür.
• Bazı çocuklarda karın ağrısı, ishal veya kusma ön planda olabilir.
• Bazı çocuklar hiç belirti göstermez ama virüsü başkalarına bulaştırabilir.
• Çok nadir olarak ateşin birkaç gün sürmesi, döküntü, gözlerde kızarıklık ve aşırı halsizlikle seyreden bir tablo görülebilir; böyle bir durumda hemen bir sağlık kuruluşuna başvurmak gerekir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda ateş görülmeyebilir; bu yüzden hastalık gözden kaçabilir.
• Ani kafa karışıklığı, unutkanlık artışı veya düşme yaşanabilir.
• İştahsızlık, sıvı içmeyi reddetme ve belirgin halsizlik önemli ipuçlarıdır.
• Nefes darlığı daha hızlı kötüleşebilir; erken değerlendirme önemlidir.

Nedenler

Ana nedenler

• SARS-CoV-2 virüsünün öksürme, hapşırma, konuşma veya nefes verme sırasında havaya çıkan damlacık ve partiküllerle bulaşması
• Virüs bulaşmış bir yüzeye dokunup ardından ağza, burna ya da göze temas etmek
• Kapalı, kalabalık ve yeterince havalandırılmayan ortamlarda uzun süre kalmak

Risk faktörleri

• 65 yaş ve üzerinde olmak
• Kalp, akciğer, böbrek hastalığı, diyabet, obezite gibi kronik sağlık sorunları
• Bağışıklık sistemini zayıflatan bir hastalık veya tedavi alıyor olmak
• Gebelik
• Sigara kullanmak
• Aşılanmamış olmak veya son aşıyı uzun süre önce yaptırmış olmak
• Kalabalık ve kapalı ortamlarda (toplu taşıma, kalabalık toplantılar) sık bulunmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes darlığı gelişirse veya giderek artarsa
• Ateş üç günü geçerse ya da düştükten sonra tekrar yükselirse
• Sıvı içemeyecek kadar halsizseniz veya idrar miktarı belirgin azaldıysa
• Göğüste ısrarcı ağrı, kanlı balgam veya bayılma olursa
• Risk grubundaysanız (65 yaş üstü, kronik hastalık, gebelik, bağışıklık baskılanması) test sonucunuz pozitifse veya belirtileriniz başladıysa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Belirtiler bir haftayı geçtiği halde yavaş düzeliyorsa
• İyileştikten sonra haftalarca süren halsizlik, öksürük veya nefes darlığı kalırsa
• Tat veya koku duyusu uzun süre geri gelmiyorsa
• Hastalık sonrası kaygı, uyku sorunu veya moralsizlik yaşıyorsanız
• Hangi testin size uygun olduğunu veya ne zaman işe dönebileceğinizi merak ediyorsanız

Tanı

Teşhis genellikle belirtilerin değerlendirilmesi ve bir test yapılmasıyla konur. Hekiminiz sizi dinler, ateşinizi ölçer, nefesinizi ve boğazınızı kontrol eder. Gerekirse burun veya boğazdan örnek alınarak virüsün varlığı araştırılır. Artık eczanelerden alınabilen evde hızlı test kitleri de yaygındır; ancak bu testlerin sonucunu nasıl yorumlayacağınızdan emin değilseniz bir sağlık profesyoneline danışmanız en doğrusudur.

Yapılabilecek testler

• Hızlı antijen testi: Burun veya boğazdan alınan örnekte virüs parçalarının aranması, sonuç genellikle dakikalar içinde çıkar
• PCR testi: Laboratuvarda yapılan ve virüsün genetik izini arayan daha hassas bir test
• Evde kullanılan hızlı test kitleri
• Gerekliyse kan tetkikleri ve akciğer görüntülemesi (özellikle nefes darlığı varsa)

Randevunuzda neler beklenir

Test sonucunuz pozitif çıksa bile bu, mutlaka ağır hastalanacağınız anlamına gelmez. Hekiminiz belirtilerinizin şiddetine, yaşınıza ve genel sağlık durumunuza göre evde dinlenmenizi ya da ek değerlendirme yapılmasını önerebilir. Sonuç negatif çıksa da belirtileriniz varsa bulaştırmamak için birkaç gün dikkatli olmanız ve gerekirse testi tekrarlamanız önerilebilir.

Tedavi

Koronavirüste tedavi, belirtilerin hafifletilmesi ve vücudun kendini toparlamasına destek olunması esasına dayanır. Hafif vakalarda bu çoğunlukla evde dinlenme, bol sıvı alma ve ateş ile ağrının kontrol altına alınmasıyla yürütülür. Ağır vakalarda ise hastanede oksijen desteği ve yakın izlem gerekebilir. Hangi yaklaşımın size uygun olduğuna mutlaka bir hekim karar vermelidir.

Evde kişisel bakım

• Bol bol dinlenin; iyileşme sürecinde uyku ve dinlenme çok önemlidir.
• Su, ılık çay, çorba gibi sıvıları sık sık ve azar azar için.
• Ateşinizi ve genel durumunuzu günde birkaç kez not edin; kötüleşmeyi fark etmek kolaylaşır.
• Ateş veya ağrı için hangi ilacın size uygun olduğunu mutlaka bir hekime ya da eczacıya sorun; kendi başınıza ilaç başlamayın.
• Evde başkalarıyla aynı odada uzun süre bulunmaktan kaçının, ortamı sık sık havalandırın ve maske kullanın.
• Hastalık süresince sigara ve alkolden uzak durun; bunlar iyileşmeyi yavaşlatır.
• İşe veya okula dönüş zamanınızı hekiminizle birlikte planlayın.

Tıbbi tedaviler

Hekiminiz öncelikle belirtileri hafifletmeye yönelik genel önerilerde bulunur. Risk grubunda olan, yani ağır hastalanma olasılığı yüksek kişilerde hekim, hastalığın erken döneminde uygun gördüğü bazı tedavileri reçete edebilir; bu karar kişiye özel verilir. Nefes darlığı gelişen hastalarda hastanede oksijen desteği, yakın izlem ve gerektiğinde ek tedaviler uygulanır. Antibiyotikler virüslere etki etmediği için yalnızca hekimin gerekli gördüğü durumlarda kullanılır. Hangi tedavinin size uygun olduğunu ve ne zaman başlanacağını yalnızca bir hekim belirleyebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Koronavirüs tedavisinde cerrahi bir yöntem yoktur.

Bu durumla yaşamak

Hastalık döneminde hayatı biraz yavaşlatmak en iyisidir. Kendinize küçük hedefler koyun: bol sıvı içmek, düzenli dinlenmek, ateşinizi ölçmek gibi. İyileşme günler alabilir ve bu tamamen normaldir. Enerjiniz düşükken kendinizi zorlamayın; iş, ev ve aile sorumluluklarınızı geçici olarak hafifletmeye çalışın. İyileştikten sonra bile birkaç hafta çabuk yorulabilirsiniz; bu da sık görülen bir durumdur ve genellikle zamanla düzelir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Uyku düzeninizi koruyun; her gün aynı saatlerde yatıp kalkmaya çalışın.
• Ortamı günde birkaç kez birkaç dakika havalandırın.
• Ellerinizi sık sık sabunla yıkayın, kalabalık ve kapalı yerlerde maske kullanmayı düşünün.
• Sigara içiyorsanız bırakmak için destek isteyin; bu, akciğer sağlığınız için en değerli adımdır.
• İyileşme döneminde alkolden uzak durun.
• Kendinizi iyi hissettiğiniz ölçüde hafif hareket edin; zorlamayın.

Diyet ve egzersiz

Beslenmede dengeli ve düzenli öğünler önemlidir: sebze, meyve, tam tahıl, protein kaynakları ve bol su. İştahınız azsa büyük öğünler yerine sık ve küçük porsiyonlar deneyin. Egzersize gelince, hastalık sırasında dinlenme önceliklidir; ateşiniz varken ağır egzersizden kaçının. İyileşme döneminde kısa yürüyüşlerle başlayıp yavaş yavaş artırın. Nefes darlığı ya da göğüs ağrısı olursa durun ve hekiminize danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Hastalık döneminde kaygı, korku, yalnızlık ve uyku sorunları çok yaygındır. Sevdiklerinizden uzak kalmak, hastalığı başkalarına bulaştırma endişesi ve belirsizlik yorucu olabilir. Bu duygular anlaşılabilir ve geçicidir. Kendinize nazik davranın, güvendiğiniz kişilerle konuşun ve günlük küçük rutinler oluşturun. Eğer üzüntü ya da kaygı günlük hayatınızı belirgin şekilde zorlaştırıyorsa bir sağlık profesyonelinden destek isteyin. Önemli: Kendinize zarar verme düşünceleri yaşıyorsanız veya kendinizi güvende hissetmiyorsanız vakit kaybetmeden 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun. Yalnız değilsiniz ve yardım istemek güçlü bir adımdır.

Önleme

Tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da riski belirgin şekilde azaltmak mümkündür. Elleri sabunla sık sık yıkamak, kalabalık ve kapalı ortamlarda maske kullanmak, ortamları havalandırmak, hastayken evde kalmak ve öksürürken ağzı dirsekle kapatmak en etkili basit önlemlerdir.

Aşılar

Koronavirüse karşı geliştirilen aşılar mevcuttur ve Sağlık Bakanlığı'nın önerileri doğrultusunda uygulanır. Aşılar hastalığı tamamen engellemese de ağır hastalanma ve hastaneye yatış riskini azaltır. Yaşınıza, sağlık durumunuza ve daha önce geçirdiğiniz hastalıklara göre hangi aşının ve ne zaman yapılmasının uygun olduğunu aile hekiminize veya eczacınıza sorabilirsiniz.

Tarama programları

Koronavirüs için rutin tarama programı yoktur. Test genellikle belirtileri olan kişilerde, riskli bir temas sonrasında veya bir sağlık kuruluşuna başvuru öncesinde gerekli görüldüğünde yapılır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Zatürre (akciğer dokusunun iltihaplanması) ve nefes darlığı
• Oksijen desteğine veya hastaneye yatışa ihtiyaç duyulması
• Nadiren kan pıhtılaşmasına bağlı sorunlar
• Haftalar süren yorgunluk, öksürük, nefes darlığı ve konsantrasyon güçlüğü (uzun süreli COVID olarak bilinir)
• Kalp, böbrek gibi organlarda geçici ya da kalıcı etkiler; özellikle risk grubundaki kişilerde

Uzun vadeli görünüm

İyi haber şu ki insanların büyük çoğunluğu birkaç gün ile birkaç hafta içinde iyileşir ve normal hayatına döner. Yorgunluğun bir süre devam etmesi sık görülür ve genellikle zamanla azalır. Risk grubundaysanız ya da belirtileriniz kötüleşirse erken davranmak süreci çok daha kolaylaştırır. Belirtilerinizi izlemeniz ve sorularınızı bir sağlık profesyoneline sormanız, bu dönemi daha güvenle geçirmenizi sağlar.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.