Kornea Nakli (Kornea Transplantasyonu)

Genel Bakış

Kornea, gözün en önünde bulunan, saat camı gibi saydam ve ince bir tabakadır. Işığın göze girmesini sağlar ve gözü dış etkenlerden korur. Bu tabaka hastalık, yaralanma veya doğuştan gelen bir sorun nedeniyle bulanıklaştığında ya da şekli bozulduğunda görme azalır. Kornea nakli, hasarlı korneanın yerine bağışlanmış sağlıklı bir kornea dokusunun yerleştirilmesi ameliyatıdır. Halk arasında "göz nakli" olarak da bilinir; aslında gözün tamamı değil, yalnızca ön yüzeyindeki bu saydam tabaka değiştirilir.

Evet, oldukça yaygın bir ameliyattır. Dünyada her yıl on binlerce kornea nakli yapılır ve bu, en sık gerçekleştirilen doku nakli türleri arasında yer alır. Türkiye'de de Sağlık Bakanlığı'na bağlı doku ve organ nakli sistemleri aracılığıyla yapılmaktadır.

Her yaştan insanı etkileyebilir. En sık orta yaş ve üzeri yetişkinlerde görülür; ancak keratokonus (korneanın incelip sivrileştiği bir hastalık) nedeniyle gençlerde ve doğuştan kornea bulanıklığı olan bebeklerde de yapılabilir. Kontakt lens kullananlar, göz yaralanması geçirenler ve ailesinde keratokonus öyküsü olanlar daha fazla risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Bulanık veya sisli görme, sanki camın arkasından bakıyormuş gibi bir his
• Işığa karşı hassasiyet ve parlak ışıklarda rahatsızlık
• Gece araba kullanırken zorlanma, ışık etrafında halkalar görme
• Gözde kızarıklık, sulanma ve batma hissi
• Gözün ön yüzeyinde beyazımsı veya grimsi bir leke görünmesi
• Gözlükle bile tam düzelmeyen görme kaybı

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklikte göz bebeğinin önünde beyazımsı bir bulanıklık fark edilmesi
• Bebeğin nesnelere odaklanmaması, gözleriyle takip etmemesi
• Gözlerde sürekli titreme hareketi (nistagmus)
• Gözünü sık sık ovuşturma ve kaşıma
• Bir gözün diğerinden farklı görünmesi veya şaşılık gelişmesi
• Görme gelişiminin yaşıtlarına göre geride kalması

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yıllar içinde yavaş yavaş azalan görme; bunun sadece yaşlılığa bağlı sanılması
• Okuma, araba kullanma ve merdiven inme gibi günlük işlerde zorlanma
• Parlak ışıkta bulanıklık, loş ortamda daha iyi görme
• Görme kaybına bağlı düşme ve çarpma riskinin artması
• Geçirilmiş katarakt ameliyatı sonrası gözde şişme ve bulanıklık gelişmesi

Nedenler

Ana nedenler

• Keratokonus: Korneanın incelip sivrileştiği, genellikle genç yaşta başlayan bir hastalık
• Enfeksiyonlar: Özellikle uygunsuz kontakt lens kullanımına bağlı gelişen ciddi kornea enfeksiyonları
• Göz yaralanmaları ve kimyasal yanıklar: Korneada kalıcı iz bırakabilir
• Kalıtsal (genetik) kornea hastalıkları: Ailesel geçiş gösteren bazı kornea bozuklukları
• Katarakt ameliyatı sonrası gelişen kornea ödemi (şişmesi) ve saydamlığını yitirmesi
• Daha önce yapılmış bir kornea naklinin başarısız olması
• Bazı sistemik hastalıkların gözü etkilemesi

Risk faktörleri

• Kontakt lensi uygun olmayan şekilde, suyla temas ettirerek veya uzun süre çıkarmadan kullanmak
• Gözü sık sık ve sert şekilde ovuşturma alışkanlığı
• Ailede keratokonus öyküsü bulunması
• İş veya spor sırasında gözü koruyucu ekipman kullanmamak
• Göz enfeksiyonlarının ihmal edilmesi veya tedavisinin yarım bırakılması
• Uzun süreli bazı göz damlası tedavilerinin doktor kontrolü olmadan sürdürülmesi
• Sigara kullanımı ve genel sağlığın ihmal edilmesi (iyileşmeyi zorlaştırır)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Göze darbe, yabancı cisim veya kimyasal madde teması olduysa hemen en yakın acil servise başvurun
• Gözde şiddetli ağrı, ani görme kaybı veya iltihap akıntısı varsa beklemeden gidin
• Kornea nakli sonrası görmeniz hızla azaldıysa veya gözünüz çok ağrıyorsa aynı gün doktorunuzu arayın
• Ameliyat sonrası gözünüze darbe aldıysanız veya gözünüzü ovuşturduysanız mutlaka haber verin

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Görmede yavaş yavaş azalma, bulanıklık veya ışık hassasiyeti fark ettiyseniz
• Gözlüğünüzle artık eskisi gibi net görmediğinizi düşünüyorsanız
• Gözünüzde sürekli batma, kaşıma isteği veya kuruluk hissi varsa
• Kontakt lens kullanıyorsanız ve gözünüzde tahriş ya da kızarıklık tekrarlıyorsa
• Ailenizde keratokonus veya kornea hastalığı öyküsü varsa

Tanı

Kornea ile ilgili sorunlar genellikle bir göz hekiminin muayenesiyle anlaşılır. Hekiminiz gözünüzü özel bir büyüteçli cihazla (biyomikroskop) inceler, korneanın şeklini ve kalınlığını ölçer. Bu değerlendirme, nakil gerekip gerekmediğine ve hangi nakil yönteminin uygun olacağına karar vermek için kullanılır. Tanıyı kendiniz koymaya çalışmayın; bu belirtiler başka göz sorunlarında da görülebilir.

Yapılabilecek testler

• Göz muayenesi (biyomikroskop ile ayrıntılı inceleme)
• Görme keskinliği testi (harf veya şekil okuma)
• Kornea topografisi: Korneanın haritasını çıkaran, şeklini gösteren görüntüleme
• Pakimetri: Kornea kalınlığının ölçülmesi
• Endotel hücre sayımı: Korneanın iç yüzeyindeki koruyucu hücrelerin sayılması
• Göz içi basınç ölçümü
• Gerekirse gözün arka bölümünün ultrason ile görüntülenmesi

Randevunuzda neler beklenir

Muayene genellikle ağrısızdır ve 30-45 dakika sürer. Gözünüzü net görebilmeniz için damla damlatılabilir; bu damlalar birkaç saat bulanık görmeye ve ışık hassasiyetine yol açabilir, bu yüzden muayeneden sonra araç kullanmamanız iyi olur. Hekiminiz bulguları sizinle konuşur, seçenekleri açıklar ve sorularınızı yanıtlar.

Tedavi

Kornea hasarının tedavisi, sorunun nedenine ve ne kadar ilerlediğine göre değişir. Erken dönemde gözlük, özel kontakt lensler veya göz damlaları ile görme desteklenebilir. Kornea kalıcı olarak bulanıklaşmışsa veya incelip delinme riski taşıyorsa, kornea nakli en etkili çözüm olabilir. Hangi yolun sizin için uygun olduğuna göz hekiminiz karar verir.

Evde kişisel bakım

• Gözünüzü ovuşturmaktan kaçının; bu, korneaya zarar verebilir.
• Kontakt lens kullanıyorsanız lens hijyenine ve kullanım sürelerine özen gösterin, lensle asla suya girmeyin.
• Gözünüzü korumak için iş ve sporda koruyucu gözlük kullanın.
• Doktorunuzun önerdiği kontrol randevularını aksatmayın.
• Yeni bir göz damlası veya ilaç kullanmadan önce eczacınıza ya da doktorunuza danışın.
• Sigara kullanıyorsanız bırakmayı düşünün; iyileşmeyi destekler.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz duruma göre gözlük veya özel kontakt lenslerle görmeyi destekleyebilir, korneadaki şişliği azaltmaya yönelik göz damlaları önerebilir ya da altta yatan enfeksiyonu tedavi edebilir. Korneanın şeklini bozan bazı hastalıklarda (örneğin keratokonus) hastalığın ilerlemesini yavaşlatmaya yönelik girişimler uygulanabilir. Tedavi planı kişiye özeldir; ilaç adı ve dozunu yalnızca sizi muayene eden hekim belirler.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Kornea nakli, gözlük veya lensle düzeltilemeyen görme kaybı günlük yaşamı belirgin şekilde etkilediğinde, korneada kalıcı iz veya ciddi incelme olduğunda, delinme riski bulunduğunda ya da iltihap tedaviye yanıt vermediğinde düşünülür. Ameliyat genellikle genel veya bölgesel uyuşturma ile yapılır ve çoğu zaman günübirlik ya da kısa süreli hastane yatışı şeklinde planlanır. Verici doku bulunması için bekleme listesine alınmanız gerekebilir; bu süre kişiden kişiye değişir.

Bu durumla yaşamak

Nakil sonrası ilk haftalar en dikkatli olunması gereken dönemdir. Gözünüzü ovuşturmamalı, su ve tozdan korumalı, doktorunuzun önerdiği damlaları düzenli kullanmalısınız. Dikişler aylarca, bazen bir yıldan uzun süre yerinde kalabilir ve doktorunuz uygun gördüğünde alınır. Görme genellikle haftalar-aylar içinde kademeli olarak düzelir; sabırlı olmak ve kontrolleri aksatmamak en önemli noktadır. Gözlük ihtiyacı zaman içinde değişebilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• İlk dönemde yüzme havuzu, deniz ve tozlu ortamlardan uzak durun.
• Temaslı sporlar yerine yürüyüş gibi daha güvenli aktiviteleri tercih edin.
• Gözünüze su kaçmaması için duş alırken dikkatli olun.
• Uyurken gözünüzü korumak için doktorunuzun önerdiği koruyucu kalkanı kullanın.
• Sigara ve dumanlı ortamlardan kaçının.
• Yorgun gözlerle uzun süre ekran başında kalmayın, ara ara dinlendirin.

Diyet ve egzersiz

Özel bir diyet gerekmez; dengeli ve çeşitli beslenme, bol sebze ve meyve iyileşmeyi destekler. Yeterli su içmek de genel sağlığınız için önemlidir. Egzersize dönüş zamanı için mutlaka doktorunuza danışın; genellikle hafif yürüyüşlere kısa sürede başlanabilirken, ağır egzersizler ve göz basıncını artıran hareketler için bir süre beklemek gerekir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kornea nakli süreci umutla birlikte endişeyi de barındırabilir: verici doku beklemek, ameliyat sonrası görme düzelmesini sabırla izlemek ve dokunun reddedilme olasılığını düşünmek duygusal olarak yorucu olabilir. Böyle hissetmeniz çok normaldir ve yalnız değilsiniz. Duygularınızı ailenizle, arkadaşlarınızla veya doktorunuzla paylaşmak iyi gelir. Kendinizi uzun süre kaygılı, umutsuz ya da uyku sorunlarıyla boğuşurken bulursanız bir sağlık uzmanından destek isteyin; ruhsal zorlanma da tedavi edilebilir bir durumdur. Acil bir ruhsal kriz halinde 112'yi arayabileceğinizi hatırlatırız.

Önleme

Her kornea sorunu önlenemez; bazıları genetiktir veya doğuştan gelir. Yine de bazı nedenler azaltılabilir: gözü yaralanmalardan korumak, kontakt lens hijyenine dikkat etmek, göz enfeksiyonlarını zamanında tedavi ettirmek ve gözü sert şekilde ovuşturmamak önemli adımlardır.

Aşılar

Kornea nakliyle doğrudan ilgili özel bir aşı yoktur. Yine de genel sağlığınızı korumak için hekiminizin önerdiği rutin aşıları (örneğin grip ve tetanos) ihmal etmemeniz, ameliyat sürecinde de size yardımcı olur.

Tarama programları

Düzenli göz muayenesi, kornea hastalıklarının erken dönemde fark edilmesini sağlar. Özellikle ailesinde keratokonus öyküsü olanlar, kontakt lens kullananlar ve göz yaralanması geçirmiş kişiler için düzenli kontrol önerilir. Türkiye'de aile hekiminiz sizi uygun göz polikliniğine yönlendirebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Görme kaybı zamanla artabilir ve günlük yaşamı belirgin şekilde kısıtlayabilir.
• Kornea incelip delinebilir; bu durum acil müdahale gerektirir.
• Ciddi enfeksiyon gözün içine yayılarak daha büyük sorunlara yol açabilir.
• Nadiren, tedavi edilmeyen ağır durumlarda gözün görme yetisini tamamen kaybetme riski vardır.
• Tek gözde görme kaybı, iş ve günlük aktivitelerde güvenlik riskini artırır.

Uzun vadeli görünüm

Kornea nakli, modern tıbbın en başarılı nakil türlerinden biridir. İlk kez nakil olan ve gözünde ek sorun bulunmayan kişilerde başarı oranı çok yüksektir; çoğu kişi belirgin şekilde daha iyi görür. Önceden başarısız nakil, ciddi göz iltihabı gibi durumlarda başarı şansı daha düşük olabilir ve bazen ek ameliyat gerekebilir. Düzenli kontroller ve önerilere uyum, sonucu en çok etkileyen faktörlerdir. Umut verici olan şu: bugün kornea nakli, görme kaybı yaşayan birçok kişiye yeniden net görmenin kapısını açıyor.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.