Koroner Kalp Hastalığı

Genel Bakış

Koroner kalp hastalığı, kalbi besleyen damarlarda daralma ya da tıkanma olmasıdır. Kalbin kendi kasını besleyen bu damarlara 'koroner arter' denir. Zamanla damarın iç yüzeyinde yağ, kolesterol ve iltihap hücrelerinden oluşan bir birikinti (plak) oluşur. Bu plak damarı daralttığında kalp kasına giden oksijen ve besin azalır. Bu yüzden özellikle efor sırasında göğüste baskı, ağrı veya nefes darlığı ortaya çıkabilir. Plak yırtılıp damar tamamen tıkanırsa kalp krizi gelişir.

Evet, çok yaygındır. Koroner kalp hastalığı dünyada ve Türkiye'de yetişkinlerde en sık görülen kalp hastalığıdır ve kalp-damar hastalıklarına bağlı ölümlerin başlıca nedenidir. Ancak iyi haber şu: risk faktörlerinin çoğu kontrol edilebilir ve tedavi ile yaşam kalitesi korunabilir.

Genellikle 40 yaşından sonra görülmeye başlar. Erkeklerde daha erken yaşta ortaya çıkar; kadınlarda ise menopoz sonrası risk belirgin şekilde artar. Ailesinde erken yaşta kalp hastalığı olanlar, sigara içenler, tansiyonu veya kolesterolü yüksek olanlar, şeker hastalığı olanlar ve hareketsiz yaşam süren kişiler daha yüksek risk altındadır. Nadiren gençlerde ve çocuklarda da görülebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Göğüste baskı, sıkışma, ağırlık veya yanma hissi; bazen 'üstüne biri oturmuş' gibi tarif edilir
• Eforla (merdiven çıkma, hızlı yürüme) gelen ve dinlenince geçen göğüs ağrısı (anjina denir)
• Ağrının sol kola, çeneye, boyuna, sırta veya mide bölgesine yayılması
• Nefes darlığı veya çabuk yorulma
• Çarpıntı hissi
• Soğuk terleme, mide bulantısı veya hazımsızlık benzeri rahatsızlık

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda koroner kalp hastalığı çok nadirdir.
• Görüldüğünde genellikle doğuştan gelen damar sorunları, yüksek kolesterolle seyreden kalıtsal hastalıklar veya geçirilmiş ciddi iltihaplı hastalıklar gibi başka bir nedene bağlıdır.
• Çocukta eforla göğüs ağrısı, bayılma veya beklenmedik yorgunluk varsa mutlaka bir çocuk sağlığı ve hastalıkları hekimine danışılmalıdır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda belirtiler daha silik olabilir; klasik göğüs ağrısı hiç görülmeyebilir.
• Nefes darlığı, halsizlik, mide rahatsızlığı, baş dönmesi veya ani kafa karışıklığı tek belirti olabilir.
• Bu nedenle ileri yaşta yeni başlayan halsizlik ve nefes darlığı hafife alınmamalıdır.

Nedenler

Ana nedenler

• Damar sertliği (ateroskleroz): damar duvarında yağ ve kolesterolden oluşan plakların yıllar içinde birikmesi
• Plak üzerinde gelişen iltihaplanma ve pıhtı oluşumu
• Damarın büzülmesi (spazm) nedeniyle kan akışının geçici olarak azalması

Risk faktörleri

• Sigara ve tütün ürünleri kullanmak
• Yüksek tansiyon
• Yüksek kolesterol, özellikle yüksek LDL ('kötü' kolesterol) ve düşük HDL
• Şeker hastalığı (diyabet) ve insülin direnci
• Fazla kilo ve özellikle karın bölgesinde yağlanma
• Hareketsiz yaşam
• Doymuş yağ, tuz ve işlenmiş gıdalardan zengin beslenme
• Ailede erken yaşta kalp hastalığı öyküsü
• İleri yaş ve erkek cinsiyet; kadınlarda menopoz sonrası dönem
• Stres, yetersiz uyku ve uyku apnesi
• Aşırı alkol kullanımı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Dinlenirken geçmeyen göğüs ağrısı varsa 112'yi arayın
• Göğüs ağrısı yeni başladıysa, sıklaştıysa veya daha şiddetli hale geldiyse aynı gün doktora başvurun
• Nefes darlığı, çarpıntı veya bayılma olduysa vakit kaybetmeyin

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Ailenizde erken yaşta kalp hastalığı varsa
• Tansiyonunuz, kolesterolünüz veya kan şekeriniz yüksekse
• Sigara içiyorsanız ve bırakmak için destek istiyorsanız
• Eforla gelen ama dinlenince geçen göğüs rahatsızlığınız varsa
• Düzenli kalp kontrolü zamanınız geldiyse (hekiminizin önerdiği aralıklarla)

Tanı

Hekiminiz önce şikâyetlerinizi dinler: ağrı nerede, ne zaman geliyor, ne kadar sürüyor, neyle geçiyor? Ardından tansiyon, nabız ve kalp dinlemesini içeren bir muayene yapar. İlk aşamada genellikle kalp elektrosu (EKG) çekilir ve kan testleri istenir. Sonuçlara göre gerekirse efor testi, kalp ultrasonu veya damarları görüntüleyen ileri tetkikler planlanır. Tanı tek bir testle değil, bu bilgilerin bir arada değerlendirilmesiyle konur.

Yapılabilecek testler

• EKG (elektrokardiyografi): kalbin elektriksel kaydı, birkaç dakikalık ağrısız bir çekim
• Kan testleri: kolesterol, kan şekeri ve kalp kası hasarını gösteren testler
• Efor testi: koşu bandı veya bisiklet üzerinde kalbin efor altındaki kaydı
• Ekokardiyografi: kalp ultrasonu; kalbin yapısını ve pompalama gücünü gösterir
• Kalp kası görüntüleme (sintigrafi) veya bilgisayarlı tomografi ile damar görüntüleme
• Koroner anjiyografi: damarların içini görüntüleyen, gerekirse aynı seansta daralmaya müdahale edilebilen işlem

Randevunuzda neler beklenir

Değerlendirme çoğu zaman birkaç görüşmede tamamlanır. Bazı testler için açlık gerekebilir veya efor testinden önce bazı ilaçların düzenlenmesi istenebilir; bunları hekiminize sorun. Sonuçlar geldiğinde hekiminiz riskinizi ve uygun tedavi yolunu sizinle birlikte planlar. Sorularınızı not alıp görüşmeye götürmek işinizi kolaylaştırır.

Tedavi

Koroner kalp hastalığının tedavisi üç ayak üzerine kuruludur: yaşam tarzı değişiklikleri, düzenli ilaç tedavisi ve gerektiğinde damara yönelik girişimsel işlemler. Amaç yalnızca şikâyetleri azaltmak değil, kalp krizi ve kalp yetmezliği riskini düşürmek ve günlük yaşamı rahatlatmaktır. Tedavi kişiye göre planlanır; yaşınız, diğer hastalıklarınız ve damarların durumu bunda belirleyicidir.

Evde kişisel bakım

• Sigara ve tütün ürünlerini tamamen bırakmak; gerekiyorsa destek almak
• Hekiminizin önerdiği ilaçları düzenli kullanmak ve kendi başınıza kesmemek
• Tansiyon ve şeker değerlerini evde takip etmek, sonuçları kontrolde göstermek
• Haftanın çoğu günü, hekiminizin onayladığı tempoda yürüyüş gibi düzenli hareket
• Tuzu ve işlenmiş gıdaları azaltmak, sebze-meyve ve zeytinyağı ağırlıklı beslenmek
• Sağlıklı kiloya ulaşmak ve korumak
• Yeterli uyku ve stres yönetimi
• Göğüs ağrısı geldiğinde durup dinlenmek ve hekiminizin size verdiği acil durum planını bilmek

Tıbbi tedaviler

Hekiminiz genellikle birkaç ilaç grubunu birlikte önerebilir: kan basıncını düzenleyen, kolesterolü düşüren, pıhtı oluşumunu azaltan ve kalbin iş yükünü hafifleten ilaçlar. Ayrıca göğüs ağrısı krizleri için dil altı gibi hızlı etkili bir ilaç verilebilir. İlaçların adı, dozu ve kullanım şekli yalnızca sizin hekiminiz tarafından belirlenmelidir; bu metin hiçbir ilaç adı veya dozu önermez. İlaçlarınızı düzenli kullanmak ve yan etki fark ettiğinizde hekiminize ya da eczacınıza danışmak tedavinin en önemli parçasıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Damarlarda belirgin daralma varsa ya da ilaç tedavisine rağmen şikâyetler sürüyorsa girişimsel işlemler gündeme gelebilir. Bunlar arasında daralmış damarın balonla genişletilip destek teli (stent) yerleştirilmesi ve birden fazla damarda ciddi darlık varsa bypass ameliyatı bulunur. Bu karar; şikâyetlerin şiddeti, damarların yeri ve sayısı, kalbin pompalama gücü ve genel sağlık durumunuz değerlendirilerek kalp ekibiyle birlikte verilir.

Bu durumla yaşamak

Koroner kalp hastalığı olan çoğu kişi, tedaviye uyduğunda işine, hobilerine ve seyahatlerine devam edebilir. Günlük hayatta tempoyu ayarlamak, ağır efordan sonra dinlenmek ve belirtileri tanımak işinizi kolaylaştırır. Hekiminizin onayıyla hangi aktiviteleri yapabileceğinizi öğrenmek içiniz rahat etmesini sağlar.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigarasız bir yaşam; sigara bırakma polikliniklerinden destek alınabilir
• Düzenli ama ölçülü egzersiz; ani ve ağır efordan kaçınmak
• Tuz, şeker ve doymuş yağ oranı düşük beslenme
• Alkolü sınırlamak veya hiç kullanmamak
• Stresle baş etme yolları geliştirmek: nefes egzersizleri, yürüyüş, sosyal destek
• İyi uyku alışkanlıkları ve uyku apnesi gibi sorunların tedavisi
• Kontrolleri ve tetkikleri aksatmamak

Diyet ve egzersiz

Beslenmede zeytinyağı, sebze, meyve, tam tahıl, kuru baklagil, balık ve sert kabuklu yemişler öne çıkar; kırmızı et, işlenmiş et ürünleri, kızartmalar, hamur işleri ve hazır paketli gıdalar sınırlanır. Tuzu azaltmak tansiyonu kontrol etmeye yardımcı olur. Egzersiz için çoğu kişiye haftada birkaç gün, orta tempoda, konuşabileceğiniz hızda yürüyüş önerilir. Ancak başlamadan önce hekiminize danışın; göğüs ağrısı veya nefes darlığı başlarsa durun ve değerlendirme isteyin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kalp hastalığı tanısı kaygı ve üzüntüye yol açabilir; bu çok anlaşılır bir duygudur. Kaygı, uyku sorunları veya isteksizlik uzun sürerse bunu hekiminizle paylaşın; psikolojik destek tedavinin bir parçası olabilir. Ayrıca kendinizi çok kötü hissettiğinizde veya kendinize zarar verme düşünceleri olduğunda acilen 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun. Yalnız kalmayın; bir yakınınıza veya güvendiğiniz bir sağlık çalışanına haber verin.

Önleme

Büyük ölçüde önlenebilir. Risk faktörlerinin çoğu yaşam tarzıyla kontrol altına alınabilir: sigara içmemek, tansiyon ve kolesterolü takip ettirmek, şeker hastalığını kontrol etmek, sağlıklı beslenmek, hareket etmek ve sağlıklı kiloda kalmak koroner kalp hastalığı riskini belirgin şekilde azaltır. Aile öyküsü gibi değiştirilemeyen faktörlerde ise düzenli kontrol önem kazanır.

Aşılar

Kalp hastalığı olan kişilerde grip (influenza) ve zatürre (pnömokok) gibi solunum yolu enfeksiyonları daha ağır seyredebilir. Hekiminize ve aile sağlığı merkezinize danışarak yaşınıza ve durumunuza uygun aşıları Sağlık Bakanlığı'nın önerileri doğrultusunda planlayabilirsiniz.

Tarama programları

Tansiyon, kolesterol ve kan şekeri ölçümleri, riskin erken fark edilmesi için en basit ve en etkili taramalardır. Aile sağlığı merkezlerinde bu ölçümleri yaptırabilir, yaşınıza ve risk durumunuza göre ne sıklıkta kontrol gerektiğini hekiminize sorabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp krizi (miyokard enfarktüsü): damarın tam tıkanmasıyla kalp kasının hasar görmesi
• Kalp yetmezliği: kalbin pompalama gücünün azalması
• Ritim bozuklukları ve çarpıntı
• Ani kalp durması
• Yaşam kalitesinin ve efor kapasitesinin azalması

Uzun vadeli görünüm

Umut verici bir tablo var: koroner kalp hastalığı olan pek çok kişi, düzenli tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleriyle uzun yıllar aktif ve üretken bir yaşam sürdürebiliyor. Belirtileri tanımak, kontrolleri aksatmamak ve hekiminizle açık iletişimde kalmak bu sürecin en güçlü parçalarıdır. Herkesin durumu farklıdır; kendi gidişatınızı hekiminizle konuşmak en doğru bilgiyi verir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.