Koronavirüs Salgını ve Çocuklar

Genel Bakış

Koronavirüs hastalığı (COVID-19), SARS-CoV-2 adı verilen bir virüsün yol açtığı bir solunum yolu hastalığıdır. Yani virüs öncelikle burun, boğaz ve akciğerleri etkiler. Çocuklarda hastalık genellikle hafif geçer; çoğu çocuk ateş, hafif öksürük veya burun akıntısı gibi belirtilerle atlatır ve kısa sürede iyileşir. Yine de virüs kolay bulaştığı için aile içinde ve okulda yayılmasını önlemek önemlidir.

Evet, oldukça yaygındır. Salgın dönemlerinde çocuklar da virüsle sık sık karşılaşır. İyi haber şu ki çocukların büyük bölümü hastalığı hafif geçirir ve birkaç gün içinde toparlanır.

Her yaştan çocuk etkilenebilir; yenidoğanlar ve bebekler de dahildir. Bazı çocuklar daha dikkatli izlenmelidir: doğuştan veya sonradan bağışıklığı zayıflamış çocuklar, astım, kalp hastalığı, şeker hastalığı gibi süregelen bir hastalığı olanlar, obezitesi olanlar ve çok küçük bebekler. Aynı evde yaşayan büyükanne, büyükbaba gibi yaşlı aile üyeleri de risk altındadır; bu yüzden çocuk hasta olduğunda ev içinde teması azaltmak iyi olur.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ateş veya titreme
• Kuru öksürük
• Boğaz ağrısı
• Burun akıntısı veya tıkanıklığı
• Halsizlik ve yorgunluk
• Kas veya baş ağrısı
• Tat veya kokuda azalma, değişme
• Bazen ishal, bulantı veya karın ağrısı

Çocuklarda belirtiler

• Çoğu çocukta belirtiler soğuk algınlığına benzer: ateş, öksürük, burun akıntısı ve boğaz ağrısı.
• Karın ağrısı, ishal, kusma ve iştah azalması çocuklarda yetişkinlere göre daha sık görülebilir.
• Bazı çocuklarda ateş hiç çıkmaz; sadece halsizlik, uykuya eğilim veya iştahsızlık olabilir.
• Bazı çocuklar hiç belirti göstermeden hastalığı geçirir ve farkında olmadan bulaştırabilir.
• Çok nadir olarak ateşle birlikte döküntü, karın ağrısı ve belirgin halsizlik görülebilir; böyle bir durumda aynı gün hekime başvurun.

Nedenler

Ana nedenler

• Virüs, hasta bir kişinin öksürmesi, hapşırması veya konuşması sırasında çıkan damlacıklarla bulaşır.
• Kapalı ve kalabalık ortamlarda havada asılı kalan çok küçük parçacıklar da bulaşmada rol oynar; iyi havalandırma bu riski azaltır.
• Virüs bulaşmış yüzeylere dokunup ardından göz, burun veya ağza götürmek de bulaşmaya yol açabilir.
• Ev içinde uzun süre yakın temasta bulunmak, özellikle uyku ve yemek alanlarını paylaşmak bulaşma olasılığını artırır.

Risk faktörleri

• Kalabalık, kapalı ve iyi havalandırılmayan ortamlar (toplu taşıma, kalabalık sınıflar, kapalı oyun alanları)
• Aşıların eksik olması veya aşı takviminin tamamlanmamış olması
• Astım, kalp hastalığı, şeker hastalığı, obezite gibi süregelen hastalıklar
• Bağışıklık sistemini baskılayan tedavi gören çocuklar
• Evde sigara dumanına maruz kalmak (solunum yollarını zayıflatır)
• Kalabalık ve dar yaşam koşulları, ortak kullanılan kapalı alanlar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes alma güçlüğü, hızlı nefes alma veya göğüs ağrısı varsa hemen 112'yi arayın.
• Dudaklarda morarma, bilinç bulanıklığı, havale veya uyandırılamama varsa hemen 112'yi arayın.
• 3 aydan küçük bebekte ateş varsa vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurun.
• Çocuk sıvı alamıyor, sürekli kusuyor veya idrar yapmıyorsa aynı gün hekime götürün.
• Belirtiler hızla kötüleşiyorsa veya ateş 24 saatten uzun sürüyorsa aynı gün bir hekimle görüşün.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Hafif ateş, burun akıntısı ve öksürük gibi belirtiler birkaç günü geçiyorsa aile hekiminize danışın.
• Çocuğun ne zaman okula veya kreşe dönebileceğini merak ediyorsanız hekiminize sorun.
• Aşı takvimi ve hangi aşıların uygun olduğu konusunda aile hekiminizle görüşün.
• İyileştikten sonra uzun süren yorgunluk, öksürük veya iştahsızlık varsa kontrol için randevu alın.
• Evde yaşayan yaşlı veya kronik hastalığı olan biri varsa korunma yollarını hekiminizle planlayın.

Tanı

Hekim önce çocuğun belirtilerini dinler, ateşini ölçer ve boğaz ile akciğerlerini muayene eder. Aynı evde veya okulda COVID-19 geçiren biri olup olmadığı da sorulur. Belirtiler şüphe uyandırıyorsa virüsü tespit etmek için burun veya boğazdan sürüntü örneği alınabilir. Tanı, muayene ve gerektiğinde test sonucu birlikte değerlendirilerek konur.

Yapılabilecek testler

• Burun veya boğazdan alınan sürüntüyle yapılan PCR testi (virüsün genetik parçasını arar)
• Hızlı antijen testi (daha kısa sürede sonuç verir, bazen tekrar test gerekebilir)
• Oksijen düzeyini ölçen küçük bir parmak ucu cihazıyla yapılan kontrol
• Gerekirse kan testleri
• Nefes sorunu varsa akciğer grafisi veya benzeri görüntüleme

Randevunuzda neler beklenir

Test sonucu genellikle aynı gün veya birkaç gün içinde çıkar. Sonuç beklenirken çocuğun evde dinlenmesi ve diğer aile üyeleriyle yakın temastan kaçınması önerilir. Sonuç ne olursa olsun, tedavi planı çocuğun genel durumuna göre hekim tarafından yapılır; test sonucu tek başına karar vermek için yeterli değildir.

Tedavi

Çocuklarda COVID-19'un büyük bölümü özel bir tedavi gerektirmez. Amaç, belirtileri rahatlatmak ve çocuğun vücudunun kendi kendine iyileşmesine zaman tanımaktır. Evde dinlenme, bol sıvı ve ateşin düzenli takibi çoğu çocuk için yeterlidir. Hekiminiz gerekli görürse ek değerlendirme yapar ve hastaneye başvurmanın gerekip gerekmediğine karar verir.

Evde kişisel bakım

• Çocuğun dinlenmesini sağlayın; bol bol uyumasına izin verin.
• Sık sık ve az miktarlarda su, sulu çorba, ayran gibi sıvılar verin.
• Ateşi düzenli aralıklarla ölçün ve not edin.
• Ateş düşürücü kullanımı gerekiyorsa mutlaka hekiminize veya eczacınıza danışın; çocuğunuza yetişkin ilacı vermeyin.
• Çocuğun odasını günde birkaç kez havalandırın.
• Ev içinde mümkünse ayrı bir oda ve havlu kullanın; ortak alanlarda maske takılması bulaşmayı azaltır.
• Çocuğun beslenmesini zorlamayın; iştahı azaldıysa küçük porsiyonlarla sık öğünler deneyin.

Tıbbi tedaviler

Tedavi yaklaşımı çocuğun yaşına, belirtilerin şiddetine ve varsa altta yatan hastalıklara göre belirlenir. Çoğu çocukta destekleyici bakım yeterlidir: dinlenme, sıvı desteği ve belirtilerin rahatlatılması. Hastanede izlem gereken durumlarda oksijen desteği, damardan sıvı ve yakın takip yapılabilir. Yüksek risk taşıyan çocuklarda hekim, hastalığın seyrine göre ek tedavi seçeneklerini değerlendirebilir. Hangi ilacın verileceğine, hangi dozda ve ne kadar süre kullanılacağına yalnızca hekim karar verir; eczaneden rastgele ilaç almak veya başkasının ilacını kullanmak sakıncalıdır.

Bu durumla yaşamak

Evde geçirilen günlerde düzen çok önemlidir. Çocuğun uyku saatleri, yemek saatleri ve oyun zamanı mümkün olduğunca aynı kalsın. Evde başka biri hasta olmasın diye ortak alanlarda maske kullanılması, sık sık el yıkanması ve odaların havalandırılması işe yarar. Çocuk kendini iyi hissetmeye başladığında bile ateşsiz en az bir gün geçene kadar okula veya kreşe göndermemek, hem çocuğu hem arkadaşlarını korur. Okula dönüş zamanı için aile hekiminize danışabilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Yeterli ve düzenli uyku, bağışıklık için en basit desteklerden biridir.
• El yıkamayı oyun hâline getirin: sabunla en az 20 saniye, şarkı söyleyerek.
• Kapalı ortamları günde birkaç kez, birkaç dakika havalandırın.
• Sigarasız bir ev, çocuğun solunum yollarını güçlü tutar.
• Kalabalık ve kapalı yerlerde, özellikle salgın dönemlerinde maske kullanımını hatırlatın.
• Aşı takvimini güncel tutun; hangi aşıların uygun olduğunu aile hekiminizle konuşun.

Diyet ve egzersiz

Özel bir diyet gerekmez; dengeli ve çeşitli beslenme yeterlidir. Meyve, sebze, tam tahıl, yumurta, süt ürünleri ve baklagiller sofrada yer alsın. Hasta dönemde iştah azalabilir; bu normaldir, sıvı alımını önceliklendirin. Ateş düştükten ve çocuk kendini iyi hissettikten sonra kısa yürüyüşler veya ev içi hafif hareketler başlanabilir. İyileşme döneminde aktiviteyi birden artırmayın; çocuğun kendi temposuna göre yavaşça çoğaltın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Hastalık dönemi çocuklar için sıkıcı ve kaygı verici olabilir. Ekran süresi artabilir, uyku bozulabilir, huysuzluk veya içe kapanma görülebilir; bunlar genellikle geçicidir. Çocuğa yaşına uygun, kısa ve sade açıklamalar yapın; belirsizlik kaygıyı büyütür. Sizin sakin kalmanız çocuğa en çok yardımcı olan şeydir. Arkadaşlarıyla görüntülü görüşmeler, birlikte oyun ve sabit bir günlük rutin iyi gelir. Kaygı, uyku sorunu veya üzüntü iki haftadan uzun sürerse aile hekiminizden ya da okul rehberlik servisinden destek isteyin. Çocuğunuzun veya sizin ruh sağlığınız acil bir risk taşıyorsa vakit kaybetmeden 112'yi arayın ya da en yakın acil sağlık kuruluşuna başvurun.

Önleme

Evet, büyük ölçüde önlenebilir. Virüs tamamen yok olmasa da basit günlük alışkanlıklarla bulaşma riski belirgin şekilde azalır: elleri sık yıkamak, kapalı ortamları havalandırmak, hasta kişilerle yakın temastan kaçınmak, salgın dönemlerinde kalabalıkta maske kullanmak ve aşı takvimine uymak.

Aşılar

COVID-19'a karşı aşılar geliştirilmiştir ve Sağlık Bakanlığı'nın belirlediği yaş gruplarında uygulanmaktadır. Hangi yaşta, kaç doz ve hangi aralıkla yapılacağı zaman içinde güncellenebilir. Çocuğunuz için en doğru ve güncel bilgiyi aile hekiminizden veya Sağlık Bakanlığı'nın resmi duyurularından öğrenebilirsiniz. Aşı olmanın yanında el hijyeni ve havalandırma gibi alışkanlıklar da korunmanın parçası olmaya devam eder.

Tarama programları

Belirtisi olmayan çocuklarda rutin tarama testi genellikle önerilmez. Test çoğunlukla belirti varsa, hasta biriyle yakın temas olduysa veya sağlık kuruluşuna yatış gibi özel durumlarda yapılır. Gerekip gerekmediğine hekim karar verir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Çocukların büyük çoğunluğunda hastalık kendiliğinden iyileşir; ciddi sorunlar nadirdir.
• Nadiren akciğerlerde iltihap (zatürre) gelişebilir ve oksijen desteği gerekebilir.
• Çok nadir olarak ateş, döküntü ve karın ağrısıyla seyreden, çoklu organları etkileyebilen bir tablo görülebilir; erken fark edildiğinde tedavi edilebilir.
• Bazı çocuklarda iyileşmeden sonra haftalar süren yorgunluk, öksürük veya konsantrasyon güçlüğü görülebilir.
• Uzun süreli okul devamsızlığı ve sosyal bağların zayıflaması da dolaylı bir etki olarak düşünülmelidir.

Uzun vadeli görünüm

Genel tablo umut vericidir: çocukların ezici çoğunluğu COVID-19'u hafif geçirir ve tamamen iyileşir. Belirtileri yakından izlemeniz, dinlenme ve sıvı desteği sağlamanız ve ne zaman hekime başvuracağınızı bilmeniz çoğu zaman yeterlidir. Ağır seyir nadirdir; böyle bir durumda bile erken başvuru ve uygun izlem sonuçları belirgin şekilde iyileştirir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.