Koronavirüs (COVID-19) Bilgi Merkezi

Genel Bakış

Koronavirüsler, burun, boğaz ve akciğerleri etkileyen, çoğu zaman soğuk algınlığına benzer belirtilerle seyreden bir virüs ailesidir. Bu ailenin içinde yer alan ve 2019'un sonunda ortaya çıkan virüs (halk arasında yeni tip koronavirüs, bilimsel adıyla SARS-CoV-2) COVID-19 adı verilen hastalığa yol açar. COVID-19 bir kişiden diğerine, genellikle kapalı ortamlarda, öksürme, konuşma veya nefes yoluyla havaya karışan küçük damlacıklar aracılığıyla bulaşır. Hastalık kimi insanda hiç belirti vermez, kiminde gribi andıran hafif bir tablo olarak geçer, kiminde ise nefes darlığı gibi daha ciddi sorunlara neden olabilir. Bu sayfa, hastalığı tanımanıza, kendinizi ve çevrenizi korumanıza yardımcı olmak için hazırlanmıştır; kişisel tanı ya da tedavi yerine geçmez.

Evet. COVID-19 artık dünya genelinde yaygın olarak görülen bir hastalıktır ve zaman zaman dalgalanmalarla, genellikle sonbahar-kış aylarında daha sık rastlanır. Toplumun büyük bölümü hastalığı en az bir kez geçirmiş ya da aşılanmış durumdadır, bu da hastalığın şiddetini azaltmaya yardımcı olur.

Her yaştan insanı etkileyebilir. Bebekler, çocuklar, gençler, yetişkinler ve ileri yaştaki kişiler hastalığı geçirebilir. Hastalığın daha ağır seyretme olasılığı 65 yaş ve üzerindeki kişilerde, kalp, akciğer, böbrek, şeker (diyabet) hastalığı gibi kronik sorunları olanlarda, bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde ve gebelerde daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ateş veya titreme
• Kuru öksürük
• Yorgunluk ve halsizlik
• Boğaz ağrısı
• Baş ağrısı
• Kas ve eklem ağrıları
• Koku veya tat alma duyusunun azalması ya da kaybı
• Burun akıntısı veya tıkanıklığı
• Nefes darlığı veya göğüste baskı hissi
• Bulantı, kusma veya ishal (özellikle bazı kişilerde)

Çocuklarda belirtiler

• Çoğu çocukta belirtiler hafiftir veya hiç belirti görülmez
• Ateş ve boğaz ağrısı
• Öksürük ve burun akıntısı
• Karın ağrısı, ishal veya kusma gibi sindirim şikâyetleri
• Halsizlik, iştahsızlık veya olağandışı uyku hali
• Çok seyrek olarak yüksek ateş, döküntü ve genel durum bozukluğu ile seyreden ciddi bir tablo görülebilir; böyle bir durumda hemen bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Ateş beklenen kadar yükselmeyebilir; hastalık sessiz seyredebilir
• Ani kafa karışıklığı, dalgınlık veya sersemlik
• Düşme, ani güç kaybı veya günlük işleri yapamama
• İştah ve sıvı alımında belirgin azalma
• Nefes darlığı, hızlı solunum veya konuşurken zorlanma
• Hâlsizlik ve uykuya meyil, genel durumda hızlı bozulma

Nedenler

Ana nedenler

• SARS-CoV-2 adı verilen virüsün vücuda girmesi
• Hasta bir kişinin öksürmesi, hapşırması, konuşması veya nefes vermesiyle havaya karışan damlacıkların solunması
• Kapalı ve iyi havalandırılmayan ortamlarda uzun süre yakın temasta bulunmak
• Virüs bulaşmış bir yüzeye dokunduktan sonra elleri yıkamadan ağız, burun veya göze temas etmek (bu yol daha az görülür)

Risk faktörleri

• 65 yaş ve üzerinde olmak
• Kalp, akciğer, böbrek hastalığı, şeker hastalığı (diyabet), obezite gibi kronik sağlık sorunları
• Bağışıklık sistemini zayıflatan hastalık veya tedavi almak
• Gebelik
• Sigara kullanmak
• Kalabalık, kapalı ve havalandırması yetersiz ortamlarda bulunmak
• COVID-19 aşısı olmamış olmak
• Sağlık çalışanı olmak gibi virüsle sık karşılaşılan işlerde çalışmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes almakta zorlanıyorsanız veya nefesiniz eskisinden hızlıysa
• Dudaklarınızda morarma, göğüs ağrısı veya bilinç bulanıklığı varsa
• Ateşiniz üç günden uzun sürüyor veya giderek yükseliyorsa
• Sıvı kaybı belirtileri (ağız kuruluğu, çok az idrar, baş dönmesi) geliştiyse
• Kronik bir hastalığınız varsa ve şikâyetleriniz kötüleşiyorsa
• Bu durumlarda 112'yi arayabilir veya en yakın acil servise başvurabilirsiniz

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Belirtileriniz hafif ama birkaç günden uzun sürüyorsa
• Koku veya tat kaybı geçmiyorsa
• İyileştikten sonra halsizlik, öksürük veya nefes darlığı devam ediyorsa
• Aşı ve testler konusunda kararsızsanız veya sorularınız varsa
• Kendinizi hasta hissediyorsanız ve ne yapacağınızdan emin değilseniz, aile hekiminize danışabilirsiniz

Tanı

Doktorunuz önce şikâyetlerinizi dinler, ateşinizi ölçer ve solunumunuzu değerlendirir. Gerekirse burun veya boğazdan alınan örnekle hızlı bir test ya da laboratuvar testi isteyebilir. Test sonucu negatif olsa bile belirtileriniz varsa doktorunuzun değerlendirmesi esas alınır.

Yapılabilecek testler

• Burun veya boğaz sürüntüsüyle yapılan hızlı antijen testi
• Laboratuvarda incelenen PCR testi (virüsün genetik maddesini arayan test)
• Oksijen düzeyini ölçen küçük bir cihazla yapılan oksijen satürasyonu kontrolü
• Gerekli görülürse kan testleri
• Nefes darlığı varsa akciğer görüntülemesi

Randevunuzda neler beklenir

Test sonucu genellikle aynı gün veya birkaç gün içinde çıkar. Sonuç ne olursa olsun, doktorunuz belirtilerinize ve genel durumunuza göre nasıl davranmanız gerektiğini anlatır. Evde takip önerildiyse hangi belirtilerin ortaya çıkması hâlinde tekrar başvurmanız gerektiğini mutlaka sorun.

Tedavi

COVID-19 tedavisi kişinin yaşına, genel sağlık durumuna ve belirtilerin şiddetine göre planlanır. Hafif vakalarda amaç dinlenme, sıvı dengesi ve belirtilerin rahatlatılmasıdır. Daha ağır vakalarda hastanede gözlem, oksijen desteği ve doktorun uygun gördüğü tedaviler gerekebilir. Tedaviye dair her karar mutlaka bir hekim tarafından verilmelidir; kulaktan dolma bilgilerle ilaç kullanılmamalıdır.

Evde kişisel bakım

• Evde dinlenin, iş ve ağır fiziksel aktivitelerden uzak durun
• Bol bol su ve sıvı tüketin; idrar renginizin açık olması iyi bir göstergedir
• Ateş ve ağrı için hekiminize veya eczacınıza danışarak uygun bir seçenek kullanın
• Ateşinizi günde birkaç kez ölçün ve not edin
• Odanızı sık sık havalandırın
• Evdeki diğer kişilerden mümkünse ayrı bir odada kalın, ortak alanlarda maske kullanın
• Bulaşıkları ve havluları başkalarıyla paylaşmayın
• Şikâyetleriniz kötüleşirse vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurun

Tıbbi tedaviler

Hekimler, hastalığın seyrini ve kişinin risk durumunu değerlendirerek uygun gördükleri tedaviyi planlar. Yüksek riskli kişilerde hastalığın ağırlaşmasını önlemeye yönelik ilaç seçenekleri değerlendirilebilir; bu karar yalnızca doktor tarafından verilir. Hastanede tedavi gerektiğinde oksijen desteği, sıvı tedavisi, yakın takip ve solunum desteği gibi uygulamalar kullanılabilir. Hangi tedavinin size uygun olduğunu yalnızca sizin sağlık geçmişinizi bilen bir hekim belirleyebilir; bu sayfa ilaç adı veya doz önermez.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

COVID-19 için genellikle cerrahi bir tedavi uygulanmaz. Çok seyrek olarak, hastalığa bağlı gelişen bazı komplikasyonlarda doktorunuz cerrahi bir değerlendirme gerekli görebilir; bu durum kişiye özel olarak planlanır.

Bu durumla yaşamak

Hastalık süresince günlük hayatınızı yavaşlatmanız normaldir. Kendinize küçük hedefler koyun: düzenli su içmek, ateşinizi ölçmek, birkaç saatte bir pencereyi açmak gibi. Belirtilerinizi basit bir not defterine yazmak, doktorunuzla görüşürken işinizi kolaylaştırır. İyileşme döneminde kendinizi zorlamayın; enerjiniz dalgalanabilir, bu beklenen bir durumdur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Yeterli uyku alın; uyku bağışıklık sistemini destekler
• Sigara ve alkolden uzak durun
• İyileşme döneminde kısa, hafif yürüyüşlerle hareket etmeye çalışın
• Bol sebze, meyve ve protein içeren dengeli beslenin
• Ellerinizi sık sık sabunla en az 20 saniye yıkayın
• Kalabalık ve kapalı ortamlarda bulunmanız gerekiyorsa maske kullanmayı düşünün
• Kronik hastalıklarınız için düzenli kontrollerinizi ertelemeyin

Diyet ve egzersiz

Özel bir diyet gerekmez; amaç dengeli beslenmek ve yeterli sıvı almaktır. Çorba, sulu yemekler, meyve ve ılık içecekler iştahınız azaldığında yardımcı olabilir. Ateşli dönemde ağır egzersizden kaçının; iyileşme sonrası nefesinizi zorlamayan hafif yürüyüşlerle başlayıp yavaş yavaş eski düzeninize dönün. Nefes darlığı veya göğüs ağrısı olursa egzersizi bırakın ve bir hekime danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Uzun süre evde kalmak, hastalık kaygısı ve sevdiklerinizden uzak durmak ruh hâlinizi etkileyebilir; bu çok anlaşılır bir duygudur. Kendinize nazik davranın, gün içinde sevdiğiniz küçük bir uğraşa yer açın ve güvendiğiniz kişilerle telefon ya da görüntülü görüşmeyle bağlantıda kalın. Üzüntü veya kaygı günlük yaşamınızı belirgin şekilde etkiliyorsa bir sağlık profesyonelinden destek isteyin. Kendinize zarar verme düşünceleri veya dayanılmaz bir çaresizlik hissediyorsanız hemen 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun; yalnız değilsiniz ve yardım almak güçlü bir adımdır.

Önleme

Tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da riski belirgin şekilde azaltmak mümkündür. Elleri sık sık sabunla yıkamak, kapalı ortamları havalandırmak, hasta kişilerle yakın temastan kaçınmak ve hasta olduğunuzda evde kalmak en etkili adımlardır. Salgın dönemlerinde kalabalık yerlerde maske kullanmak ve aşı takvimine uymak da koruyucudur.

Aşılar

COVID-19 aşıları, hastalığın ağır geçmesini ve hastaneye yatış riskini azaltmaya yardımcı olur. Hangi aşının ve kaç dozun size uygun olduğu yaşınıza, sağlık durumunuza ve Sağlık Bakanlığı'nın güncel önerilerine göre belirlenir. Aşı hakkındaki sorularınızı aile hekiminize veya eczacınıza sorabilirsiniz.

Tarama programları

COVID-19 için toplum genelinde rutin tarama önerilmez. Test genellikle belirtisi olan kişilere, riskli bir kişiyle yakın teması olanlara veya bir sağlık kuruluşuna başvuru öncesinde istenir. Test gerekip gerekmediğini bir sağlık profesyoneline danışarak öğrenebilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Akciğer iltihabı (zatürre) ve oksijen düzeyinin düşmesi
• Solunum yetmezliği; bazı hastalarda solunum desteği gerekebilir
• Kalp, böbrek ve diğer organlarda stres
• Kan pıhtılaşmasına bağlı sorunlar
• İyileşmeden sonra haftalar süren yorgunluk, öksürük, nefes darlığı ve dikkat dağınıklığı (uzun süreli COVID olarak bilinir)
• Kronik hastalıkların dengesinin bozulması

Uzun vadeli görünüm

İyi haber şu ki insanların büyük çoğunluğu hafif belirtilerle, evde dinlenerek iyileşir. Aşılanma ve erken dönemde hekime başvurmak ağır seyir riskini azaltır. İyileşme bazen dalgalı olabilir ve yorgunluk bir süre devam edebilir; bu durum çoğu kişide zamanla geriler. Kendinizi iyi hissetmediğiniz her dönemde destek istemekten çekinmeyin.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.