Covid-19 Belirtileri ve Ne Yapmalı?

Genel Bakış

Covid-19, SARS-CoV-2 adı verilen bir virüsün yol açtığı bir solunum yolu hastalığıdır. Virüs, hasta kişilerin öksürmesi, hapşırması ya da konuşması sırasında havaya karışan küçük damlacıklar yoluyla bulaşır. Hastalık kimi kişilerde çok hafif, birkaç günlük bir soğuk algınlığı gibi geçer; kimi kişilerde ise daha uzun sürer ve tıbbi destek gerektirebilir. Belirtilerin çoğu virüs vücuda girdikten sonraki ilk 2-7 gün içinde ortaya çıkar, ancak bu süre kişiden kişiye değişebilir.

Covid-19 dünya çapında yaygın görülen bir hastalıktır. Salgının başlangıcından bu yana milyonlarca insan bu hastalığı geçirmiştir. Virüs zamanla değişime uğradığı için hastalığın seyri ve yaygınlığı dönem dönem artıp azalabilir.

Covid-19 her yaştan insanı etkileyebilir; bebekler, çocuklar, gençler, yetişkinler ve yaşlılar dahil. Ancak ileri yaşta olanlar, kalp hastalığı, şeker hastalığı (diyabet), akciğer hastalığı, böbrek hastalığı gibi kronik (uzun süreli) hastalığı olanlar, bağışıklık sistemi zayıflamış kişiler ve hamileler daha dikkatli olmalıdır. Bu gruplarda hastalığın daha ağır seyretme olasılığı daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ateş veya titreme
• Kuru öksürük
• Yorgunluk, halsizlik ve genel isteksizlik hali
• Boğaz ağrısı
• Burun akıntısı veya tıkanıklığı
• Baş ağrısı
• Kas ve eklem ağrıları
• Koku veya tat alma duyusunun azalması ya da kaybolması
• Nefes darlığı veya nefes alırken zorlanma
• İshal, bulantı veya karın ağrısı

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda hastalık genellikle daha hafif geçer ve bazen hiç belirti görülmez.
• En sık görülen belirtiler ateş, boğaz ağrısı, öksürük, burun akıntısı ve halsizliktir.
• Bazı çocuklarda karın ağrısı, ishal veya kusma ön planda olabilir.
• Çok nadir olarak, hastalığı geçirdikten birkaç hafta sonra yüksek ateş, döküntü, karın ağrısı ve halsizlikle seyreden bir tablo görülebilir; böyle bir durumda mutlaka doktora başvurulmalıdır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda belirtiler farklı görünebilir; ateş hiç yükselmeyebilir.
• Halsizlik, iştahsızlık, sıvı içmeyi azaltma ve susuz kalma (dehidrasyon) ön planda olabilir.
• Kafa karışıklığı, dalgınlık, uykuya meyil veya daha önce olmayan bir dengesizlik hali görülebilir.
• Var olan kronik hastalıklar (tansiyon, şeker, kalp hastalığı gibi) bu dönemde daha zor kontrol altında kalabilir.
• Düşme, güçsüzlük veya aniden kötüleşme fark edildiğinde vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Nedenler

Ana nedenler

• Hastalığa SARS-CoV-2 adı verilen virüs yol açar.
• Virüs, hasta bir kişinin öksürmesi, hapşırması, konuşması veya şarkı söylemesi sırasında havaya çıkan küçük damlacıklarla bulaşır.
• Kapalı, kalabalık ve iyi havalandırılmayan ortamlarda bulaşma riski belirgin şekilde artar.
• Virüs bulaşmış yüzeylere dokunduktan sonra elleri yıkamadan yüze, ağza, burna veya göze götürmek de bulaşa yol açabilir, ancak bu yol daha az sık görülür.

Risk faktörleri

• İleri yaş (özellikle 65 yaş ve üzeri)
• Kalp hastalığı, şeker hastalığı, akciğer hastalığı, böbrek hastalığı, obezite gibi kronik hastalıklar
• Bağışıklık sistemini zayıflatan bir hastalık veya tedavi alıyor olmak
• Hamilelik
• Kapalı ve kalabalık ortamlarda uzun süre bulunmak
• Sigara kullanmak
• Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği aşı takvimini tamamlamamış olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes darlığınız varsa veya nefes almak zorlaşıyorsa
• Ateşiniz birkaç gündür düşmüyorsa veya giderek artıyorsa
• Sıvı içemiyor, yemek yiyemiyor ve idrara çıkmıyorsanız
• Belirtileriniz birkaç gün içinde belirgin şekilde kötüleşiyorsa
• Kendinizi aşırı halsiz hissediyor, günlük işlerinizi yapamıyorsanız
• Kronik bir hastalığınız varsa ve belirtiler ortaya çıktıysa (bu durumda erken değerlendirme önemlidir)

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Ateş, öksürük veya boğaz ağrısı gibi belirtileriniz varsa ve nasıl bir yol izleyeceğinizden emin değilseniz
• Covid-19 ile uyumlu belirtileriniz var ve kalabalık ortamlarda bulunmamanız gerekiyorsa, test ve izolasyon konusunda bilgi almak için
• Belirtiler geçtikten sonra haftalarca süren halsizlik, nefes darlığı veya konsantrasyon güçlüğü yaşıyorsanız
• Belirtileriniz sizin için kaygı vericiyse; kaygıyı paylaşmak da bir sağlık ihtiyacıdır

Tanı

Covid-19 tanısı, belirtilerin değerlendirilmesi ve gerekli görüldüğünde yapılan bir test ile konur. Doktorunuz önce belirtilerinizi, yakın zamanda hasta bir kişiyle temasınız olup olmadığını sorar ve sizi muayene eder. Test yapılmasına gerek olup olmadığına, belirtilerinize ve genel sağlık durumunuza göre karar verilir. Bu hastalıkla uyumlu belirtileriniz varsa, test öncesinde bulunduğunuz ortamı kalabalıklaştırmamak ve sağlık kuruluşunu aramadan gitmemek konusunda yerel sağlık otoritesinin (Sağlık Bakanlığı) güncel önerilerine uymanız önemlidir.

Yapılabilecek testler

• PCR testi: Burun veya boğazdan alınan örnekte virüsün genetik materyalinin aranması
• Hızlı antijen testi: Kısa sürede sonuç veren, virüs proteinlerini arayan test
• Kan sayımı ve enfeksiyon belirteçleri gibi laboratuvar testleri (gerektiğinde)
• Akciğer görüntülemesi, örneğin akciğer grafisi veya tomografi (yalnızca hastanede gereken durumlarda)
• Oksijen satürasyonu ölçümü: Parmağa takılan küçük bir cihazla kandaki oksijen düzeyinin kontrolü

Randevunuzda neler beklenir

Test çoğunlukla burun veya boğazdan kısa bir çubukla örnek alınarak yapılır; bu işlem birkaç saniye sürer ve genelde hafif bir rahatsızlık hissi dışında bir sorun yaratmaz. Sonuçlar testimin türüne göre aynı gün ya da birkaç gün içinde çıkar. Sonuç ne olursa olsun, belirtileriniz varsa kalabalık ortamlara girmemek ve evde dinlenmek en doğrusudur. Test sonucunuzu ve izolasyon süresini nasıl yöneteceğinizi doktorunuza veya eczacınıza sorabilirsiniz.

Tedavi

Covid-19'da tedavi, çoğu kişide belirtileri rahatlatmaya ve vücudun kendi kendine iyileşmesine destek olmaya dayanır. Hafif vakalarda evde dinlenme, bol sıvı almak ve dinlenirken belirtileri takip etmek genellikle yeterlidir. Daha ağır durumlarda veya risk grubundaysanız doktorunuz sizi daha yakından izler ve gerekli tedaviyi planlar. Hangi tedavinin size uygun olduğuna yalnızca sizi muayene eden bir doktor karar verebilir.

Evde kişisel bakım

• Bol bol dinlenin; iyileşme sürecinde uyku ve dinlenme çok önemlidir.
• Su, bitki çayı, ılık çorba gibi sıvıları sık sık ve azar azar için.
• Ateşinizi düşürmek ve ağrılarınızı hafifletmek için kullanacağınız ilacı mutlaka eczacınıza veya doktorunuza danışarak seçin; kendi kendinize ilaç başlamayın.
• Sigara ve alkolden uzak durun; bunlar iyileşmeyi zorlaştırır.
• Bulunduğunuz odayı günde birkaç kez havalandırın.
• Ateşinizi ve genel durumunuzu günde birkaç kez not edin; kötüleşme olup olmadığını bu şekilde fark edebilirsiniz.
• Evde başka biriyle yaşıyorsanız, mümkünse ayrı bir odada kalın ve ortak alanları sık temizleyin.

Tıbbi tedaviler

Hastanede veya ayaktan takip edilen hastalarda doktor; oksijen düzeyini, ateşi ve genel durumu izler, gerekirse destekleyici tedaviler uygular. Solunum sıkıntısı olan hastalara oksijen desteği verilebilir. Risk grubundaki bazı hastalarda, hastalığın seyrini hafifletmeye yardımcı olabilecek tedaviler doktor değerlendirmesiyle başlanabilir. Bu kararlar kişiye özeldir; hangi tedavinin uygun olduğu yaş, kronik hastalıklar, belirtilerin şiddeti ve zamanlamaya göre değişir. İlaç adı, dozu veya kullanım süresi konusunda yalnızca doktorunuzun ve eczacınızın önerilerine uyun.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Covid-19'un kendisi için cerrahi bir tedavi yoktur. Cerrahi müdahale yalnızca hastalık sırasında ortaya çıkabilecek çok nadir ve özel durumlarda (örneğin başka bir acil cerrahi sorun geliştiğinde) söz konusu olabilir; bu tür kararlar hastanede uzman ekip tarafından değerlendirilir.

Bu durumla yaşamak

Belirtileriniz varken evde kalmak hem kendi iyileşmeniz hem de başkalarını korumak için en önemli adımdır. Günlerinizi sade tutun: dinlenin, sık sık sıvı alın, hafif yiyecekler tercih edin. Ateş düştükten ve genel durumunuz düzeldikten sonra bile birkaç gün daha kendinizi yormamak iyileşmeyi kolaylaştırır. Kendinizi iyi hissetmeye başladığınızda eski düzeninize birden dönmek yerine yavaş yavaş dönün.

Yaşam tarzı ipuçları

• Uyku düzeninizi korumaya çalışın; aynı saatte yatıp aynı saatte kalkmak iyileşmeye yardımcı olur.
• Hafif hareketler yapın; örneğin evin içinde kısa yürüyüşler nefesinizi ve kaslarınızı destekler. Kendinizi zorlamayın.
• Bol su içmeyi ihmal etmeyin; susuzluk halsizliği artırır.
• Bol sebze ve meyve içeren dengeli beslenmeye özen gösterin.
• Sigara ve alkolden uzak durun.
• İyileşme döneminde dışarı çıkmanız gerekiyorsa kalabalık ve kapalı ortamlardan kaçının.

Diyet ve egzersiz

Özel bir diyet gerekmez; amaç vücudu yormadan dengeli beslenmektir. Çorba, yoğurt, yumurta, sebze yemekleri, meyve gibi kolay sindirilen ve besleyici yiyecekler iyi birer seçenektir. İştahınız azsa büyük öğünler yerine küçük ve sık öğünler deneyin. Egzersiz konusunda acele etmeyin: ateş varken ve kendinizi halsiz hissederken ağır egzersizden kaçının. İyileşme döneminde kısa yürüyüşler ve hafif germe hareketleriyle başlayıp kendinizi deneyerek ilerleyin. Nefes darlığı, çarpıntı veya göğüs ağrısı olursa egzersizi bırakıp dinlenin ve gerekirse doktora başvurun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Hastalık dönemi yalnız kalmak, kaygı duymak, uyku düzeninin bozulması ve belirsizlik hissi nedeniyle zorlayıcı olabilir. Bu duygular çok normaldir ve çoğu kişi yaşar. Kendinize karşı nazik olun; sevdiklerinizle telefon veya görüntülü görüşme yapın, gün içinde size iyi gelen basit bir uğraş bulun. Kaygınız günlük yaşamınızı belirgin şekilde etkiliyorsa, uyuyamıyorsanız veya kendinizi umutsuz hissediyorsanız bir sağlık profesyonelinden destek istemekten çekinmeyin. Türkiye'de ruh sağlığı desteği için aile hekiminize veya bir ruh sağlığı uzmanına başvurabilirsiniz; kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşüncesi varsa vakit kaybetmeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise gidin.

Önleme

Covid-19'dan korunmak büyük ölçüde mümkündür. En etkili yöntemler; elleri sabun ve suyla sık sık yıkamak (en az 20 saniye), kapalı alanları sık sık havalandırmak, kalabalık ve iyi havalandırılmayan yerlerde maske kullanmak ve hasta kişilerle yakın temastan kaçınmaktır. Hasta olduğunuzda evde kalmak da başkalarını korumanın en önemli yoludur. Sağlık Bakanlığı'nın güncel önerilerini takip etmek, dönemsel olarak değişen kurallar konusunda size yol gösterir.

Aşılar

Covid-19'a karşı aşılar geliştirilmiştir ve Türkiye'de Sağlık Bakanlığı'nın belirlediği program çerçevesinde uygulanmaktadır. Aşılar, hastalığın ağır seyretme ve hastaneye yatma riskini azaltmaya yardımcı olur. Hangi aşının ve kaç dozun size uygun olduğu; yaşınız, sağlık durumunuz ve güncel önerilere göre değişir. Bu konuda en doğru bilgiyi aile hekiminizden veya eczacınızdan alabilirsiniz.

Tarama programları

Covid-19 için rutin tarama programı yoktur; test genellikle belirtisi olan kişilere veya temaslı olduğu değerlendirilen kişilere yapılır. Belirtiniz varsa veya hasta biriyle yakın temasta bulunduysanız, test gerekip gerekmediğini bir sağlık profesyoneline sorabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Nefes darlığının artması ve oksijen desteği ihtiyacı
• Zatürre (akciğer iltihabı)
• Hastaneye yatış ve yoğun bakım ihtiyacı (özellikle risk grubundaki kişilerde)
• Kalp, böbrek veya beyin gibi organlarda nadir görülen etkiler
• Haftalar süren yorgunluk, nefes darlığı, uyku sorunları ve dikkat dağınıklığı (uzun Covid olarak bilinen durum)
• Hastalık döneminde beslenme ve sıvı alımının azalmasına bağlı halsizlik ve susuzluk

Uzun vadeli görünüm

İyi haber şu ki Covid-19 geçiren kişilerin büyük çoğunluğu tamamen iyileşir ve günlük yaşamına geri döner. Belirtiler genellikle birkaç gün ile iki hafta arasında geriler. Bazı kişilerde yorgunluk ve nefes darlığı gibi yakınmalar daha uzun sürebilir; bu durumda sabırlı olmak ve gerektiğinde sağlık desteği almak önemlidir. Kendinizi yakından izlemek, dinlenmek ve kötüleşme fark ettiğinizde vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurmak en güvenli yoldur.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.