Evde Yapılan Covid-19 Testleri Yeni Varyantlarda İşe Yarar mı?

Genel Bakış

Evde yapılan Covid-19 testleri, çoğunlukla 'hızlı antijen testi' denen küçük testlerdir. Burun veya boğazdan alınan örnekte virüsün bir parçasını (antijen) ararlar ve sonucu dakikalar içinde gösterirler. Yeni varyantlar (virüsün yapısı değişmiş hâlleri) ortaya çıktıkça en sık sorulan soru şudur: Bu testler hâlâ doğru sonuç veriyor mu? Kısa cevap: Evet, büyük ölçüde çalışmaya devam ediyorlar. Ancak hiçbir test kusursuz değildir; doğru zamanlama ve doğru kullanım çok önemlidir.

Evet, evde yapılan hızlı Covid-19 testleri oldukça yaygındır ve eczanelerde satılır. Pek çok kişi hafif belirtiler başladığında ilk olarak bu testlere başvurur. Yeni varyantların görüldüğü dönemlerde de kullanılmaya devam etmektedir.

Bu konu herkesi ilgilendirir: belirtisi olan kişiler, hasta biriyle temas edenler, kalabalık ortamda çalışanlar, ailesinde yüksek riskli biri olanlar ve seyahat öncesi test yaptırmak isteyenler. Yaş ya da kronik hastalık durumundan bağımsız olarak herkes evde test kullanabilir; ancak yüksek riskli kişilerin sonucu bir sağlık profesyoneliyle değerlendirmesi daha önemlidir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ateş veya titreme
• Kuru öksürük ve boğaz ağrısı
• Burun akıntısı veya tıkanıklığı, hapşırma
• Halsizlik, kas ve baş ağrısı
• Koku veya tat duyusunun azalması ya da kaybolması
• Nefes darlığı hissi (özellikle merdiven çıkarken)
• İshal, bulantı gibi mide-bağırsak şikâyetleri

Çocuklarda belirtiler

• Genellikle yetişkinlere göre daha hafif seyreder
• Ateş, burun akıntısı ve boğaz ağrısı sık görülür
• Bazı çocuklarda karın ağrısı, kusma veya ishal öne çıkabilir
• Huzursuzluk, iştahsızlık veya normalden çok uyuma görülebilir
• Nefes almakta zorlanma, göğüste çekilme veya dudaklarda morarma varsa hemen 112'yi arayın

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Ateş hiç görülmeyebilir; bu yüzden hastalık gözden kaçabilir
• Ani halsizlik, dengesizlik veya düşme
• Bilinç bulanıklığı, dalgınlık, normalden farklı davranış
• İştah kaybı ve sıvı içmeyi unutma
• Nefes darlığı, çarpıntı veya oksijen düzeyinde düşme

Nedenler

Ana nedenler

• SARS-CoV-2 adlı virüsün farklı varyantları (virüsün yapısı değişmiş hâlleri) ile enfeksiyon
• Hasta kişinin öksürmesi, konuşması veya nefes almasıyla havaya karışan küçük damlacıkların solunması
• Kapalı, kalabalık ve iyi havalandırılmayan ortamlarda uzun süre bulunma
• Virüs bulaşmış yüzeylere dokunduktan sonra elleri ağza, burna veya göze götürme (daha az sık görülen yol)

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Kalp, akciğer, böbrek hastalığı, diyabet veya obezite gibi kronik hastalıklar
• Bağışıklık sistemini baskılayan bir hastalık veya tedavi görüyor olmak
• Kalabalık, kapalı ve havalandırması yetersiz ortamlarda çalışmak veya yaşamak
• Hasta biriyle aynı evde, korumasız şekilde yakın temasta bulunmak
• Aşı takviminin tamamlanmamış olması

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes darlığı, göğüs ağrısı veya dudaklarda morarma varsa hemen 112'yi arayın
• Bilinçte değişiklik, aşırı uyku hâli veya uyandırmakta zorluk
• Yüksek ateşin üç günü geçmesi veya şikâyetlerin hızla kötüleşmesi
• Sıvı alamama, susuzluk belirtileri veya çok az idrara çıkma
• Yüksek riskli grupta (ileri yaş, kronik hastalık, bağışıklık baskılanması) pozitif test sonucu

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Evde test pozitif çıktıysa ve belirtiler hafifse, evde izolasyon ve takip için aile hekiminize veya bir sağlık kuruluşuna danışın
• Evde test negatif çıktı ama şikâyetler sürüyorsa PCR testi için sağlık kuruluşuna başvurun
• Belirtiler bir haftadan uzun sürüyorsa veya yavaş yavaş kötüleşiyorsa
• Hangi testin sizin için uygun olduğundan emin değilseniz eczacınıza veya aile hekiminize sorun

Tanı

Covid-19 tanısı, belirtilerin değerlendirilmesi ve bir testin sonucuyla konur. Evde yapılan hızlı antijen testi ilk adım olabilir. Sonuç negatifse ama şüphe devam ediyorsa, sağlık kuruluşunda yapılan PCR testi (virüsün genetik yapısını arayan daha hassas test) tercih edilir. Yeni varyantlarda da bu testler genel olarak kullanılmaya devam eder; ancak hiçbir testin yüzde yüz kesin olmadığını unutmamak gerekir.

Yapılabilecek testler

• Evde hızlı antijen testi: burun veya tükürük örneğinde virüsün bir parçasını arar, sonuç 15-30 dakikada çıkar
• PCR testi: sağlık kuruluşunda alınan örnekle virüsün genetik yapısını arar, daha hassastır ve sonucu genellikle aynı gün veya ertesi gün çıkar
• Gerektiğinde hızlı moleküler testler
• Doktorun gerekli görmesi hâlinde oksijen düzeyi ölçümü ve akciğer görüntülemesi
• Belirtilerin diğer nedenlerini (grip, soğuk algınlığı vb.) ayırt etmek için ek değerlendirme

Randevunuzda neler beklenir

Evde test yaparken kutudaki talimatı harfiyen izleyin: örnek alma süresi, bekleme süresi ve sonucu okuma zamanı önemlidir. Çok erken veya çok geç okunan sonuç yanıltıcı olabilir. Belirtiler başladıktan sonraki ilk birkaç gün testin en doğru sonuç verdiği dönemdir. Sağlık kuruluşunda test yaptırırsanız, sonucunuz çıkana kadar evde kalmanız ve kalabalık ortamlara girmemeniz önerilir.

Tedavi

Covid-19 tedavisi kişinin belirtilerine, yaşına ve risk durumuna göre planlanır. Hafif vakalarda amaç dinlenmek, sıvı almak ve belirtileri rahatlatmaktır. Yüksek riskli kişilerde doktor, hastalığın seyrini etkileyebilecek bazı tedavileri değerlendirebilir. Hangi tedavinin uygun olduğuna yalnızca bir sağlık profesyoneli karar verir; kendi kendinize ilaç başlamayın.

Evde kişisel bakım

• Evde dinlenin ve kalabalık ortamlara girmeyin; mümkünse ayrı bir odada kalın
• Bol sıvı için; su, sulu çorba ve ılık içecekler iyi gelir
• Ateş ve ağrı için eczacınıza veya doktorunuza danışarak uygun bir seçenek belirleyin
• Odayı sık sık havalandırın, ortak kullanılan yüzeyleri temiz tutun
• Şikâyetlerinizi günlük olarak not edin (ateş, nefes durumu, halsizlik)
• Maske kullanarak evdeki diğer kişileri koruyun
• İyileşme döneminde yavaş yavaş hareket edin, kendinizi zorlamayın

Tıbbi tedaviler

Doktor değerlendirmesi sonrasında, özellikle yüksek riskli kişilerde hastalığın ağırlaşmasını önlemeye yardımcı olabilecek tedaviler gündeme gelebilir. Bu tedaviler yalnızca uygun görülen kişilerde, uygun zaman aralığında ve sağlık profesyoneli gözetiminde kullanılır. Antibiyotikler virüslere etki etmez; bu nedenle gereksiz antibiyotik kullanımından kaçınılmalıdır. Nefes darlığı gibi ciddi belirtiler gelişirse hastanede destek tedavisi (oksijen desteği gibi) gerekebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Covid-19 tedavisinde cerrahi bir yöntem yoktur. Ameliyat ancak çok nadir görülen ve hastalıkla doğrudan ilgisi olmayan ek sorunlarda gündeme gelebilir; bunun gerekip gerekmediğine doktor karar verir.

Bu durumla yaşamak

Hastalık sürecinde günlük hayatınızı yavaşlatmak en iyisidir. Kendinizi izleyin, ateşinizi ölçün ve nefesinizin nasıl olduğuna dikkat edin. Evde başka biriyle yaşıyorsanız ortak alanları ayrı zamanlarda kullanmaya, maskeye ve el hijyenine özen gösterin. İzolasyon süresinin ne kadar olacağını yerel sağlık kuruluşunun güncel önerilerine göre belirleyin; bu öneriler varyantlara ve dönemsel koşullara göre değişebilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku, bağışıklık sisteminiz için önemlidir
• Sigara içiyorsanız bırakmayı düşünün; solunum yollarını korur
• Elleri sık sık sabunla yıkayın, kalabalık kapalı ortamlarda maske kullanmayı düşünün
• Odaları günde birkaç kez havalandırın
• Aşı takviminizi Sağlık Bakanlığı'nın güncel önerilerine göre tamamlayın
• Kendinizi iyi hissettiğinizde hafif yürüyüşler yapın, aşırı yorucu aktivitelerden kaçının

Diyet ve egzersiz

Bol sıvı almak ve dengeli beslenmek iyileşmeyi destekler. Çorba, sebze, meyve, yumurta, yoğurt gibi kolay tüketilebilen besinler iyi bir başlangıçtır. İştahınız yoksa büyük öğünler yerine sık ve küçük porsiyonlar deneyin. Ateşli dönemde ağır egzersizden kaçının; iyileştikten sonra yürüyüş gibi hafif hareketlerle yavaşça başlayın ve nefesinizi zorlamayın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Hastalık ve izolasyon dönemi kaygı, yalnızlık veya moral bozukluğu yaratabilir; bu çok normaldir. Duygularınızı sevdiğiniz biriyle paylaşmak, gün içinde küçük bir rutin oluşturmak ve sevdiğiniz etkinliklere yer açmak iyi gelebilir. Kendinizi uzun süre kötü hissediyorsanız bir sağlık profesyonelinden destek isteyin. Türkiye'de 112 acil hattını, ruhsal destek için 115 Yeşilay Danışmanlık Merkezi (YEDAM) hattını arayabilirsiniz. Kriz anında kendinize zarar verme düşüncesi varsa vakit kaybetmeden 112'yi arayın.

Önleme

Evet, büyük ölçüde önlenebilir. Elleri sık sık yıkamak, kalabalık ve kapalı ortamlarda maske kullanmak, ortamları havalandırmak, hasta kişilerle yakın temastan kaçınmak ve aşı takvimini güncel tutmak korunmada en etkili adımlardır. Hastaysanız evde kalarak başkalarını korumak da önemli bir sorumluluktur.

Aşılar

Covid-19 aşıları, hastalığın ağır geçmesini ve hastaneye yatış riskini azaltmaya yardımcı olur. Yeni varyantlar ortaya çıktıkça aşı önerileri güncellenebilir. Hangi aşının sizin için uygun olduğunu ve hatırlatma dozunun gerekip gerekmediğini aile hekiminize veya Sağlık Bakanlığı'nın güncel rehberlerine göre öğrenebilirsiniz.

Tarama programları

Belirtiniz varsa veya hasta biriyle yakın temasınız olduysa test yaptırmak, hem kendiniz hem çevreniz için önemlidir. Evde hızlı test negatif çıksa bile şikâyetler sürüyorsa PCR testi ile doğrulama yapılabilir. Testin en doğru sonuç verdiği zaman, belirtilerin ilk günleridir; çok erken yapılan test yanıltıcı olabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Zatürre (akciğer iltihabı) ve nefes alma güçlüğü
• Hastanede tedavi veya oksijen desteği ihtiyacı
• Kalp, böbrek gibi organlarda geçici veya kalıcı sorunlar (özellikle yüksek riskli kişilerde)
• Uzun süren yorgunluk, nefes darlığı ve konsantrasyon güçlüğü (uzun Covid olarak bilinen durum)
• Hastalığın çevredeki diğer kişilere bulaşması

Uzun vadeli görünüm

Çoğu kişi, özellikle aşılıysa ve kronik hastalığı yoksa, birkaç gün ile birkaç hafta içinde tamamen iyileşir. Yeni varyantlarda da hastalık çoğu kişide hafif seyreder. Evde yapılan testler, doğru zamanda ve doğru şekilde kullanıldığında hâlâ yararlı bir araçtır. Kendinizi izlemeniz ve kötüleşme belirtilerinde hızlı davranmanız, süreci en güvenli şekilde geçirmenize yardımcı olur.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.