İnek Sütü Alerjisi

Genel Bakış

İnek sütü alerjisi, vücudun bağışıklık sisteminin (yani savunma sisteminin) inek sütündeki proteinlere karşı yanlışlıkla 'tehlike' tepkisi vermesidir. Bu tepki her seferinde süt ya da süt içeren bir ürün tüketildiğinde ortaya çıkabilir. Buradaki sorun şeker değil, sütteki proteindir; bu yüzden laktoz intoleransı (süt şekerini sindirememe) ile karıştırılmamalıdır. Laktoz intoleransı sindirimle ilgilidir, inek sütü alerjisi ise bağışıklık sistemiyle ilgilidir ve çok daha farklı belirtiler yapabilir.

Evet, özellikle bebeklerde oldukça yaygındır. Bebeklik çağındaki besin alerjileri arasında en sık görülenidir. Yetişkinlerde ise çok daha nadirdir ve genellikle çocukluktan geçmemiş olgularda görülür.

En çok 1 yaşın altındaki bebekleri etkiler; çünkü bebeklerin sindirim ve bağışıklık sistemi henüz gelişme aşamasındadır. Ailesinde alerji, astım veya egzama (cilt kuruluğu ve kaşıntıyla giden deri hastalığı) öyküsü olan bebeklerde daha sık görülür. Emzirilen bebeklerde de anne sütüyle geçen süt proteinlerine bağlı olarak görülebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ciltte kızarıklık, kurdeşen (kaşıntılı kabarık döküntüler) veya egzama benzeri kuruluk ve kaşıntı
• Karın ağrısı, karında şişkinlik ve gaz
• Bulantı ve kusma
• İshal veya bazen kabızlık
• Burun akıntısı, hapşırma, gözlerde kızarıklık ve kaşıntı
• Öksürük veya hırıltılı solunum
• Bebeklerde aşırı huzursuzluk, sürekli ağlama ve uyku sorunları

Çocuklarda belirtiler

• Sık sık süt içtikten sonra huysuzluk, bacakları karnına çekme ve ağlama nöbetleri
• Beslenme sırasında ya da sonrasında tükürme ve fışkırarak kusma
• Bezinde kan veya balgam gibi sümüksü görünüm
• Kilo alımının yavaşlaması veya büyüme eğrisinde gerileme
• İnek sütü bazlı mama ile beslenen bebeklerde belirtilerin mamaya başladıktan sonra başlaması
• Yüz çevresinde ve vücutta yaygın döküntü

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yetişkinlerde inek sütü alerjisi nadirdir; genellikle çocukluktan geçmeyen olgularda görülür
• Süt ürünleri tüketiminden sonra karın ağrısı, şişkinlik ve ishal gibi sindirim yakınmaları
• Ciltte kaşıntı, döküntü veya mevcut egzamanın alevlenmesi
• Ağız ve dudak çevresinde kaşıntı ve karıncalanma hissi
• Nefes darlığı veya hırıltı gibi solunum belirtileri (bu durumda hemen tıbbi yardım alınmalıdır)

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sisteminin inek sütündeki proteinlere (özellikle kazein ve peynir altı suyu proteinleri) karşı antikor üretmesi
• Bazı kişilerde belirtiler dakikalar içinde başlar (buna 'IgE aracılı' denir); bazılarında ise saatler, hatta günler sonra yavaş yavaş ortaya çıkar
• Anne sütüyle beslenen bebeklerde, annenin tükettiği süt ürünlerinden geçen proteinlerin de belirtilere yol açabilmesi
• İnek sütü bazlı mama kullanımına başladıktan sonra bağışıklık sisteminin bu proteini yabancı olarak tanıması

Risk faktörleri

• Ailede alerji, astım, saman nezlesi veya egzama öyküsü bulunması
• Bebeğin kendisinde egzama veya başka bir alerjik hastalık olması
• Birden fazla besin alerjisinin bir arada görülmesi
• Bebeğin erken dönemde inek sütü proteiniyle tanışması (bazı bebeklerde riski artırabilir)
• Prematüre doğum veya bağışıklık sisteminin gelişimini etkileyen durumlar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bebeğinizin nefes almakta zorlandığını, dudaklarının veya yüzünün şiştiğini fark ederseniz vakit kaybetmeden 112'yi arayın
• Bezinde kan görürseniz aynı gün çocuk hekimine başvurun
• Bebek sürekli kusuyor ve beslenemiyorsa gün içinde sağlık kuruluşuna gidin
• Döküntü hızla yayılıyor veya ciltte yara açılıyorsa kısa sürede görüşün
• Bebek kilo almıyor veya kilo kaybediyorsa beklemeden değerlendirilmelidir

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Süt içtikten sonra tekrarlayan karın ağrısı, ishal veya döküntü fark ettiyseniz
• Bebekte sürekli huzursuzluk, gaz ve uyku sorunları varsa
• Ailede besin alerjisi öyküsü varsa ve beslenme planı hakkında danışmak istiyorsanız
• Süt ve süt ürünlerini diyetinizden çıkarmayı düşünüyorsanız (bunu tek başınıza yapmayın)
• Çocuğunuzun alerjiyi aşıp aşmadığını öğrenmek istiyorsanız

Tanı

Tanı genellikle öyküyle başlar: hekiminiz belirtilerin ne olduğunu, ne zaman ortaya çıktığını ve süt ürünleriyle ilişkisini dinler. Ardından, şüpheli gıdanın diyetten çıkarılması ve belirtilerin gerileyip gerilemediğinin izlenmesi istenebilir. Tanının kesinleşmesi için çoğu zaman gıdanın kontrollü biçimde yeniden verilmesi (buna 'besin yükleme testi' denir) gerekir. Bu test mutlaka sağlık kuruluşunda, hekim gözetiminde yapılmalıdır; evde kendi başınıza denemeyin.

Yapılabilecek testler

• Ayrıntılı öykü ve belirti günlüğü (ne yendiği, belirtinin ne zaman başladığı)
• Deri prick testi (cilt üzerine küçük bir damla alerjen konularak yapılan test)
• Kanda süte özgü IgE antikoru ölçümü (IgE, alerjide rol oynayan bir bağışıklık maddesidir)
• Eliminasyon diyeti: süt proteini içeren gıdaların bir süre diyetten çıkarılması ve belirtilerin izlenmesi
• Hekim gözetiminde yapılan besin yükleme testi
• Bebeklerde büyüme ve kilo takibi

Randevunuzda neler beklenir

Süreç sabır isteyebilir; çünkü belirtilerin sütle ilişkisini görmek birkaç hafta sürebilir. Bazı testler yalnızca tek başına tanı koymaz; sonuçlar mutlaka belirtilerle birlikte değerlendirilir. Hekiminiz sütü tamamen kesmenizi mi yoksa yalnızca azaltmanızı mı önerdiğini açıkça anlatacaktır. Diyet sürecinde bir diyetisyenden destek almak, hem bebeğin hem de annenin yeterli besin almasını sağlar.

Tedavi

Tedavinin temeli, süt proteini içeren gıdalardan uzak durmaktır. Bebeklerde bu, anne sütü alıyorsa annenin diyetinden süt ürünlerinin çıkarılması, mama kullanılıyorsa hekimin uygun gördüğü özel mamaya geçilmesi anlamına gelir. Amaç, belirtileri tamamen ortadan kaldırmak ve çocuğun büyümesini sağlıklı biçimde sürdürmesini sağlamaktır. Çoğu çocukta alerji zamanla geriler; bu nedenle hekiminiz belirli aralıklarla yeniden değerlendirme yapacaktır.

Evde kişisel bakım

• Ürün etiketlerini dikkatle okuyun; 'süt', 'süt tozu', 'peynir altı suyu', 'kazein', 'tereyağı' gibi ifadeleri arayın
• 'Süt proteini içerebilir' uyarısı olan ürünler konusunda hekiminize veya diyetisyeninize danışın
• Dışarıda yerken içerik hakkında mutlaka sorun; soslar ve tatlılar süt içerebilir
• Bazı ilaçlar ve kozmetik ürünler de süt türevi içerebilir; eczacınıza danışın
• Bebeğiniz emiyorsa, diyetinizi kendi başınıza değil bir diyetisyenle birlikte planlayın
• Kalsiyum ve D vitamini ihtiyacınızı karşılamak için hekiminize danışın; süt dışı kaynaklar mümkündür
• Belirtileri ve yediklerinizi günlük olarak not edin; bu, hekim için çok değerli bir bilgidir

Tıbbi tedaviler

Hekiminiz öncelikle süt proteininden uzak bir beslenme planı oluşturur. Bebeklerde, formül mama kullanılıyorsa hekimin uygun gördüğü özel bir mama önerilebilir; bu mamaların seçimi ve kullanımı mutlaka hekim kontrolünde olmalıdır. Cilt belirtileri için nemlendirici ve cilt bakım önerileri verilebilir. Belirtiler için hekiminizin uygun gördüğü alerji ilaçları reçete edilebilir. Ağır alerjik reaksiyon riski taşıyan kişilerde hekim, acil durumlar için yanında taşınması gereken bir acil müdahale planı ve reçete düzenler; bu planı ve ilacın nasıl kullanılacağını mutlaka hekiminizden öğrenin. Hiçbir ilacı doktorunuza danışmadan başlamayın veya bırakmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İnek sütü alerjisinde cerrahi tedavinin yeri yoktur. Ancak başka bir sağlık sorunu nedeniyle ameliyat olacaksanız, alerjinizi hem hekiminize hem de anestezi ekibine önceden bildirmeniz önemlidir.

Bu durumla yaşamak

Süt alerjisiyle yaşamak, biraz dikkat ve biraz da alışkanlık değişikliği ister. Alışverişte etiket okumak, dışarıda yemek yerken soru sormak ve evde süt içermeyen alternatifler bulundurmak günlük hayatı büyük ölçüde kolaylaştırır. Çocuk büyüdükçe, yaşına uygun şekilde alerjisini kendisinin anlatmasına yardımcı olmak çok değerlidir. Öğretmenler ve bakıcılar da durumdan haberdar edilmelidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Evde süt içeren ve içermeyen ürünleri ayrı raflarda tutun; karışmayı önlemek için kapları etiketleyin
• Çocuğunuzun bakıcısına, öğretmenine ve okul yönetimine alerjiyi yazılı olarak bildirin
• Yanınızda her zaman süt içermeyen atıştırmalıklar bulundurun
• Doğum günü ve okul etkinlikleri gibi durumlar için önceden hazırlık yapın
• Acil durum planınızı ve hekiminizin önerdiği acil müdahale adımlarını yakınlarınızla paylaşın
• Düzenli kontrolleri aksatmayın; alerjinin seyri zamanla değişebilir

Diyet ve egzersiz

Süt ürünlerini çıkardığınızda kalsiyum, protein ve bazı vitaminlerin eksik kalmaması için beslenmeyi çeşitlendirmek gerekir. Kalsiyum için kalsiyumla zenginleştirilmiş bitkisel içecekler, yeşil yapraklı sebzeler, kuru baklagiller ve bazı kuruyemişler yardımcı olabilir; ancak bunların sizin veya çocuğunuz için uygun olup olmadığını hekiminize veya diyetisyeninize sorun. D vitamini için hekiminizin önerisi doğrultusunda hareket edin. Düzenli hareket ve oyun, hem çocuklar hem yetişkinler için genel sağlığı destekler ve alerjiden bağımsız olarak iyi hissetmeye katkı sağlar.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Besin alerjisi olan bir çocuğa bakmak ya da kendisi alerjik olmak zaman zaman kaygı verici olabilir. Etiket okuma telaşı, dışarıda yemek konusundaki tedirginlik ve 'ya bir şey olursa' korkusu yorucudur; bu duygular çok normaldir ve yalnız değilsiniz. Kaygı günlük yaşamınızı belirgin biçimde etkiliyorsa bir sağlık uzmanından destek istemekten çekinmeyin. Ruhsal olarak zorlandığınızı düşünüyorsanız, bulunduğunuz yerdeki sağlık hizmetlerine veya bir ruh sağlığı uzmanına başvurabilirsiniz. Kendinize iyi bakmak, çocuğunuza da iyi bakmanın bir parçasıdır.

Önleme

İnek sütü alerjisi her zaman önlenemez; çünkü nedeni büyük ölçüde genetik ve bağışıklık sisteminin gelişimiyle ilgilidir. Yine de bazı genel öneriler riski azaltmaya yardımcı olabilir: bebeğin ilk 6 ay yalnızca anne sütü alması desteklenir, ek gıdalara zamanında ve uygun biçimde geçilir. Hamilelik veya emzirme döneminde süt ürünlerini gereksiz yere diyetten çıkarmak önerilmez; böyle bir karar mutlaka hekimle birlikte alınmalıdır. Bebeğinize ne zaman ve nasıl süt ürünü vereceğiniz konusunda çocuk hekiminizin önerilerini izleyin.

Tarama programları

İnek sütü alerjisi için rutin bir tarama testi yoktur. Tanı, belirtiler ortaya çıktığında yapılan değerlendirmeye dayanır. Ailede belirgin alerji öyküsü varsa, bebeğinizin beslenme planını çocuk hekiminizle birlikte oluşturmanız yeterlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Bebeklerde yetersiz beslenmeye bağlı kilo alımının durması ve büyümenin yavaşlaması
• Demir eksikliği gibi besin eksiklikleri
• Sürekli ishal veya kusma nedeniyle sıvı kaybı
• Şiddetli egzama ve ciltte yara açılması, enfeksiyon riski
• Nadir durumlarda ağır alerjik reaksiyon (anafilaksi); bu acil bir durumdur ve 112 aranmalıdır
• Çocuğun ve ailenin yaşam kalitesinin, uyku düzeninin ve sosyal yaşamının olumsuz etkilenmesi

Uzun vadeli görünüm

İyi haber şu ki, inek sütü alerisi olan çocukların büyük bölümü okul çağına doğru alerjiyi aşar; özellikle hafif ve sindirim ağırlıklı belirtilerle başlayan olgularda bu oran yüksektir. Bazı kişilerde alerji ergenlik veya yetişkinlik dönemine kadar sürebilir, ama bu durumda da doğru beslenme planı ve düzenli takip ile sağlıklı bir yaşam sürdürmek mümkündür. Hekiminizle düzenli kontrol, alerjinin seyrini izlemenin en güvenli yoludur.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.