CRE Enfeksiyonu (Karbapenem Dirençli Enterobakteri)

Genel Bakış

CRE, 'karbapenem dirençli enterobakteri' ifadesinin kısaltmasıdır. Enterobakteri, çoğu insanın bağırsağında doğal olarak yaşayan bir bakteri ailesinin adıdır. Karbapenem ise çok güçlü ve geniş etkili bir antibiyotik grubudur. CRE, bu güçlü antibiyotik grubuna karşı direnç kazanmış (yani o antibiyotiklerin artık işe yaramadığı) bakterileri anlatır. Önemli nokta şudur: Bu bakteri vücutta bulunduğunda kişi her zaman hasta olmaz. Buna 'taşıyıcılık' denir. Bakteri yalnızca idrar yolları, kan, akciğerler veya bir yara gibi bir bölgeye yerleşip çoğaldığında enfeksiyon belirtileri ortaya çıkar. CRE enfeksiyonları en sık hastane ve uzun süreli bakım ortamlarında görülür.

CRE, toplumda yaşayan insanlar arasında oldukça nadirdir. Daha çok hastanede uzun süre yatan, yoğun bakımda takip edilen veya uzun süreli bakım merkezinde kalan kişilerde görülür. Son yıllarda dünyada ve Türkiye'de sağlık kuruluşları bu bakteriyi yakından takip etmektedir; Sağlık Bakanlığı ve hastane enfeksiyon kontrol ekipleri yayılmasını önlemek için özel önlemler uygular.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ateş ve titreme (özellikle ani başlayan üşüme hissi)
• Belirgin halsizlik, iştahsızlık ve genel kırgınlık
• İdrar yolu enfeksiyonunda: idrar yaparken yanma, sık idrara çıkma, bulanık idrar
• Akciğer enfeksiyonunda: öksürük, balgam, nefes alırken zorlanma
• Yara veya ameliyat yerinde kızarıklık, şişlik, ısı artışı ya da akıntı
• Karın ağrısı, bulantı veya ishal
• Dirençli enfeksiyonlarda tansiyonun düşmesi ve kalp atışının hızlanması

Çocuklarda belirtiler

• Ateş, huzursuzluk veya normalden çok uyuma
• Bebeğin emmek istememesi ya da beslenmenin belirgin azalması
• İdrar yaparken ağlama veya idrarını tutma davranışı
• İshal, kusma veya karın ağrısı
• Kateter veya sonda varsa giriş yerinde kızarıklık, akıntı
• Cildin soluk görünmesi, daha az hareket etme

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Ani ortaya çıkan kafa karışıklığı, unutkanlık veya sersemlik (bu yaş grubunda enfeksiyonun ilk işareti olabilir)
• Ateşin hiç yükselmemesi ya da çok hafif olması
• Düşme, denge kaybı, yürümede zorlanma
• İştah kaybı, kilo verme, sürekli yorgunluk
• İdrar kaçırmanın artması veya tuvalete yetişememe
• Uyku düzeninin bozulması, huzursuzluk

Nedenler

Ana nedenler

• Bakterinin hasta veya taşıyıcı kişilerin elleri, eşyaları ve yüzeyler üzerinden temas yoluyla bulaşması
• Hastane ve uzun süreli bakım ortamlarında ortak kullanılan malzemeler ve tıbbi cihazlar
• Kateter, sonda, solunum tüpü gibi cihazların bakteri için giriş kapısı oluşturması
• Gereksiz veya çok geniş etkili antibiyotik kullanımının bakteriyi dirençli hale getirmesi
• Bakterinin bağırsakta sessizce taşınması ve uygun bir fırsatta başka bir bölgeye geçmesi

Risk faktörleri

• Uzun süreli hastane yatışı veya yoğun bakımda takip
• Uzun süreli bakım merkezinde yaşamak
• Son 6-12 ay içinde sık ya da uzun süreli antibiyotik kullanımı
• Bağışıklık sistemini zayıflatan hastalık veya tedaviler (organ nakli, kemoterapi, bazı romatizma ilaçları)
• Vücutta kateter, sonda, solunum tüpü ya da yara bulunması
• İleri yaş ve eşlik eden kronik hastalıklar (diyabet, böbrek hastalığı, kalp hastalığı)
• Diyaliz tedavisi görmek
• Yurt dışında veya farklı bir sağlık kuruluşunda yakın zamanda tedavi görmek

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Hastaneden yeni taburcu olduysanız ve ateşiniz 38 °C'nin üzerine çıktıysa
• Kateter, sonda veya yara yerinde kızarıklık ve akıntı varsa
• İdrar yaparken yanma, sık idrara çıkma ve karın ağrısı birlikteyse
• Nefes darlığı, göğüs ağrısı veya geçmeyen öksürük varsa
• Kendinizi belirgin şekilde halsiz ve bitkin hissediyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• CRE taşıyıcısı olduğunuz söylendiyse ve ne yapmanız gerektiğini bilmiyorsanız
• Yeni bir hastaneye veya doktora gidecekseniz, önceki taşıyıcılık bilgisini paylaşmak için
• Tekrarlayan idrar yolu şikâyetleriniz varsa
• Antibiyotik kullanımı sonrası geçmeyen sindirim şikâyetleriniz varsa
• Sağlık kuruluşunda yatış planlanıyorsa ön bilgi almak için

Tanı

CRE tanısı, şüpheli bölgeden alınan örneğin laboratuvarda kültüre edilmesiyle (yani bakterinin üretilmesiyle) ve ardından direnç testi yapılmasıyla konur. Ancak enfeksiyon ile taşıyıcılık birbirinden ayrılmalıdır: Bakteri vücudun neresinden geldiyse ve kişide belirti var mı yok mu, buna birlikte bakılır. Bazen hiçbir şikâyet yokken, sadece hastaneye yatış sırasında yapılan tarama testinde taşıyıcılık saptanabilir.

Yapılabilecek testler

• Kan kültürü (ateş ve titreme varsa)
• İdrar kültürü (idrar yolu şikâyetleri varsa)
• Balgam veya solunum yolu örneği kültürü (öksürük ve nefes sorunları varsa)
• Yara veya ameliyat yerinden sürüntü örneği
• Antibiyogram: Bakterinin hangi antibiyotik grubuna duyarlı olduğunu gösteren direnç testi
• Tarama amaçlı dışkı veya makattan sürüntü testi (riskli temas durumunda)
• Hızlı moleküler testler (bazı merkezlerde sonucu kısaltmak için)

Randevunuzda neler beklenir

Kültür sonuçları genellikle birkaç gün içinde çıkar; direnç testi biraz daha uzun sürebilir. Bu sürede doktorunuz belirtilerinizi değerlendirir ve gerekirse olası enfeksiyonlara yönelik genel bir tedavi planı yapar. Sonuç çıktığında hangi antibiyotik grubunun işe yarayabileceği netleşir. Enfeksiyon hastalıkları uzmanı, mikrobiyoloji laboratuvarı ve sizin bakımınızı üstlenen ekip birlikte karar verir. Sonucu öğrenmek için sağlık ekibinize danışabilir, merak ettiklerinizi not alıp sorabilirsiniz.

Tedavi

Tedavi, kişide enfeksiyon olup olmamasına göre planlanır. Yalnızca taşıyıcı olan ve hiçbir şikâyeti bulunmayan kişilerde genellikle antibiyotik tedavisi gerekmez; amaç bakterinin yayılmasını önlemektir. Gerçek bir enfeksiyon varsa, direnç testi sonucuna göre etkili olabilecek antibiyotik grubu seçilir ve bu karar mutlaka bir hekim tarafından verilir. Tedavi çoğu zaman hastanede, damar yoluyla ve yakın takip altında yürütülür. Amaç yalnızca bakteriyi baskılamak değil, aynı zamanda vücudun toparlanmasını desteklemektir.

Evde kişisel bakım

• Ellerinizi sabun ve suyla en az 20 saniye yıkayın; su ve sabun yoksa alkol bazlı el dezenfektanı kullanın
• Doktorunuzun önerdiği ilaçları düzenli kullanın; reçetesiz ek ilaç veya bitkisel ürün başlatmadan önce mutlaka sorun
• Bol sıvı için; idrar renginizin açık olması iyi bir göstergedir
• Ateşinizi günde birkaç kez ölçün ve not edin
• Yara veya kateter bakımını sağlık ekibinin öğrettiği şekilde yapın, bölgeyi kuru ve temiz tutun
• Dinlenmeye zaman ayırın; iyileşme döneminde kendinizi zorlamayın
• Hastanedeyken ya da evde bakım alırken temas önlemleri konusunda ekibin yönlendirmelerine uyun
• Şikâyetleriniz ve sorularınızı bir deftere yazın; kontrollerde yanınıza götürün

Tıbbi tedaviler

Tedavinin temeli, direnç testine göre seçilen uygun antibiyotik grubudur; bu seçim kesinlikle hekim tarafından ve kişiye özel yapılır. Ağır vakalarda ilaçlar damar yoluyla ve hastane ortamında, yakın gözlem altında uygulanır. Bunun yanında sıvı desteği, oksijen ihtiyacının karşılanması, ateşin kontrolü ve beslenmenin düzenlenmesi gibi destek tedavileri kullanılır. Enfeksiyonun kaynağı bir kateter, sonda veya yara ise, bunların bakımı ya da çıkarılması tedavinin önemli bir parçasıdır. Tedavi süresi ve biçimi, enfeksiyonun yerine, şiddetine ve vücudun verdiği yanıta göre değişir; bu nedenle süreç bir enfeksiyon hastalıkları uzmanıyla birlikte yürütülür. Hiçbir ilacı kendi başınıza başlamayın veya bırakmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi girişim her zaman gerekmez. Ancak bir apse (irin birikmesi) varsa bunun boşaltılması, iltihaplı yaranın temizlenmesi ya da enfeksiyon kaynağı olan kateter veya tıbbi cihazın çıkarılması gerekebilir. Bu işlemler çoğu zaman küçük girişimlerdir ve tedavinin iyileşmesini hızlandırmak amacıyla planlanır. Gereklilik durumu, enfeksiyonun yerleştiği bölgeye ve kişinin genel durumuna göre değerlendirilir.

Bu durumla yaşamak

CRE taşıyıcısı olmak ya da CRE enfeksiyonu geçirmek, günlük hayatınızı tamamen değiştirmek zorunda olduğunuz anlamına gelmez. Hastane ortamında, sağlık ekibi bakterinin yayılmaması için 'temas önlemleri' adı verilen bazı uygulamalar isteyebilir: önlük ve eldiven kullanımı, tek kişilik oda veya belirli bir tuvaletin ayrılması gibi. Bunlar sizi cezalandırmak için değil, diğer hastaları ve sizi korumak için uygulanır. Evde ise en önemli kural basit ve etkilidir: sık el yıkama. Ziyaretçilerinizin de yemek öncesi ve tuvalet sonrası ellerini yıkaması, ortak havlular yerine kâğıt havlu kullanılması gibi küçük önlemler yeterlidir. Başka bir sağlık kuruluşuna giderken taşıyıcılık veya geçirilmiş enfeksiyon bilgisini ekiple paylaşmanız, doğru değerlendirme için önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• El hijyenini günlük alışkanlık haline getirin; küçük çocuklara da öğretin
• Bağışıklığınızı güçlü tutmak için yeterli uyku uyuyun ve stresten uzak durmaya çalışın
• Kronik hastalıklarınız varsa (diyabet, böbrek hastalığı gibi) düzenli kontrollerinizi aksatmayın
• Doktorunuzun önerdiği aşılar hakkında görüşün; mevsimsel hastalıklardan korunmak iyileşme sürecini kolaylaştırır
• Sigara kullanıyorsanız bırakmak için destek isteyin
• Kateter veya sonda gibi bir cihaz taşıyorsanız bakım kurallarını hiç atlamayın
• Şikâyetlerinizi erken fark edebilmek için vücudunuzdaki değişimleri gözlemleyin

Diyet ve egzersiz

Özel bir 'CRE diyeti' yoktur. İyileşme döneminde dengeli beslenmek, protein açısından zengin gıdalara (yumurta, baklagil, et, süt ürünleri) yer vermek ve yeterli sıvı almak vücudun toparlanmasına yardımcı olur. Antibiyotik kullanımı sırasında sindirim şikâyetleri olursa bunu doktorunuza bildirin; kendi başınıza probiyotik veya ek takviye başlatmayın. Egzersiz konusunda acele etmeyin: yorgunluk hissediyorsanız kısa yürüyüşlerle başlayın, gücünüz arttıkça süreyi yavaşça artırın. Ateşiniz varken veya kendinizi kötü hissediyorken ağır aktiviteden kaçının. Ne kadar hareket edebileceğinizi mutlaka doktorunuza sorun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Böyle bir tanı duymak ya da hastanede yatmak kaygı, korku ve yalnızlık hissi yaratabilir. İzolasyon önlemleri kendinizi dışlanmış hissetmenize neden olabilir; bu duygular çok anlaşılırdır ve konuşulmayı hak eder. Duygularınızı sağlık ekibinizle, ailenizle veya güvendiğiniz biriyle paylaşmak iyileşme sürecinin gerçek bir parçasıdır. Uyku sorunları, sürekli endişe veya umutsuzluk hissi günlerce sürüyorsa profesyonel destek isteyin. Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşüncesi varsa vakit kaybetmeden acil yardım isteyin; Türkiye'de 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayabilir veya en yakın acil servise başvurabilirsiniz. Yalnız değilsiniz ve yardım istemek güçsüzlük değildir.

Önleme

Tamamen sıfır risk mümkün olmasa da CRE yayılımını belirgin şekilde azaltmak mümkündür. En etkili tek yöntem doğru el hijyenidir. Sağlık kuruluşlarında çalışanların eldiven, önlük ve el yıkama kurallarına uyması, odaların ve ortak malzemelerin uygun şekilde temizlenmesi, gereksiz kateter ve sonda kullanımından kaçınılması yayılmayı sınırlar. Hastalar ve yakınları için de önemli bir katkı var: gereksiz antibiyotik kullanımından kaçınmak. Antibiyotikleri yalnızca hekiminiz önerdiğinde, önerilen şekilde kullanın; 'iyi gelir' düşüncesiyle kendi başınıza başlamayın ya da yarım bırakmayın.

Aşılar

CRE'ye karşı özel olarak geliştirilmiş bir aşı yoktur. Yine de genel aşı takviminizi ve doktorunuzun önerdiği ek aşıları (örneğin mevsimsel grip ve zatürre ile ilgili aşılar) tamamlamak, başka enfeksiyonlar nedeniyle hastaneye yatış riskini azaltabilir. Hangi aşıların size uygun olduğunu aile hekiminiz veya takip eden doktorunuzla görüşün.

Tarama programları

Riskli hastalarda, örneğin yoğun bakıma yatacak veya uzun süre hastanede kalacak kişilerde, hastaneler kendi protokollerine göre tarama testi (makattan sürüntü gibi) yapabilir. Amaç, taşıyıcılığı erken fark edip yayılmayı önlemektir. Bu tarama yalnızca sağlık ekibinin uygun gördüğü durumlarda, hastane enfeksiyon kontrol kuralları çerçevesinde uygulanır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Enfeksiyonun kana yayılması (sepsis) ve tansiyonun tehlikeli şekilde düşmesi
• Böbrek, akciğer veya başka organlarda işlev bozulması
• Hastanede daha uzun süre kalma ve iyileşmenin gecikmesi
• Apse veya yara enfeksiyonunun derinleşmesi
• Bakterinin diğer hastalara yayılarak toplumda dirençli enfeksiyonların artması

Uzun vadeli görünüm

CRE kulağa korkutucu gelse de tablo her zaman umutsuz değildir. Taşıyıcıların büyük çoğunluğu hiçbir zaman hastalanmaz. Enfeksiyon geliştiğinde ise laboratuvar direnç testi sayesinde hangi tedavi grubunun işe yarayabileceği bilinir ve tedavi bu bilgiye göre planlanır; tıp dünyasında bu enfeksiyonlarla baş etme yöntemleri her yıl gelişmektedir. Erken başvuru, önerilen tedaviye uyum ve düzenli takip iyileşme şansını belirgin şekilde artırır. Bu süreçte kendinize nazik davranın, sorularınızı sormaktan çekinmeyin ve sağlık ekibinizle birlikte hareket edin.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.