Crohn Hastalığı ve Ülseratif Kolit

Genel Bakış

Crohn hastalığı ve ülseratif kolit, iltihabi bağırsak hastalıkları adı verilen uzun süreli (kronik) bağırsak iltihabıdır. Bağışıklık sisteminin sindirim kanalına aşırı tepki vermesiyle ortaya çıkar; bulaşıcı değildir. Crohn ağızdan makata kadar sindirim kanalının herhangi bir yerini tutabilir ve sağlıklı alanlarla atlayabilir. Ülseratif kolit ise genellikle kalın bağırsak (kolon) ve makatta, kesintisiz bir iltihap yapar.

Sanıldığı kadar nadir değildir; dünyada ve Türkiye'de görülür. Sıklık bölgeye göre değişir.

Her yaştan, kadın-erkek herkesi etkileyebilir; genellikle genç yetişkinlerde ve ergenlerde başlar. Ailede benzer hastalık varsa risk artabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• İshal, bazen günde birkaç kez ve ani tuvalete gitme ihtiyacı
• Karın ağrısı veya kramplar
• Dışkıda kan veya mukus
• Yorgunluk ve halsizlik
• İştahsızlık ve kilo kaybı
• Ateş
• Kansızlık (anemi)
• Ağızda yaralar, eklem ağrısı, cilt veya göz sorunları

Çocuklarda belirtiler

• Karın ağrısı ve ishal
• İştahsızlık, kilo alamama ve büyümenin yavaşlaması
• Ergenliğin gecikmesi
• Kansızlık ve yorgunluk
• Okul devamsızlığı ve sosyal zorlanma

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Belirtiler daha silik olabilir; yorgunluk, kansızlık veya iştahsızlık öne çıkabilir
• Dışkı düzeninde değişiklik
• Başka hastalıklarla karışabileceği için doktor değerlendirmesi önemlidir

Nedenler

Ana nedenler

• Kesin nedeni bilinmiyor. Genetik yatkınlık, bağışıklık sisteminin normal dışı yanıtı, bağırsak mikropları ve çevresel etkenlerin birlikte rol oynadığı düşünülüyor.
• Stres veya yanlış beslenme hastalığa neden olmaz; ancak bazı kişilerde belirtileri tetikleyebilir.

Risk faktörleri

• Ailede Crohn hastalığı veya ülseratif kolit olması
• Genç yaş, özellikle 15-35 arası; ancak her yaşta görülebilir
• Sigara içmek, özellikle Crohn hastalığı riskini artırabilir
• Bazı çevresel etkenler ve bağırsak mikrop örüntüsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yeni veya ağır kanlı ishal
• Şiddetli karın ağrısı, ateş veya sürekli kusma
• Sıvı alamama, baş dönmesi, bayılma hissi
• Alevlenme belirtilerinin hızla kötüleşmesi

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Birkaç haftadan uzun süren ishal, karın ağrısı, kilo kaybı veya yorgunluk
• Dışkıda kan veya mukus fark etmek
• Ailede iltihabi bağırsak hastalığı varsa ve benzer belirtiler başladıysa
• Çocukta büyüme yavaşlığı, kilo alamama veya iştahsızlık
• Tanı konmuşsa kontrol randevularını ve alevlenme planını konuşmak

Tanı

Doktor önce öykünüzü dinler ve fizik muayene yapar; kan ve gaita testleri ister. Kesin tanı çoğu zaman kolonoskopi ve biyopsiyle konur. Gerekirse MR, BT veya kapsül endoskopi gibi görüntüleme yöntemleri kullanılır.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri (kansızlık ve iltihap belirteçleri için)
• Gaita testleri (enfeksiyon ve iltihap ayırımı için)
• Kolonoskopi ve bağırsaktan biyopsi
• Gerekirse üst sindirim endoskopisi
• MR enterografi veya BT ile bağırsak görüntüleme
• Seçilmiş hastalarda kapsül endoskopi

Randevunuzda neler beklenir

Bazı testler için bağırsak temizliği gerekir. Kolonoskopi genellikle sakinleştirici ile yapılır ve çoğu kişi işlem sırasında rahatsızlık duymaz. Sonuçlar birkaç gün sürebilir; tanı tek bir testle değil, tüm bulgular birlikte değerlendirilerek konur.

Tedavi

Hastalığı tamamen yok eden tek bir tedavi yoktur; amaç iltihabı kontrol altına almak, belirtileri azaltmak, bağırsağı iyileştirmek ve alevlenmeleri önlemektir. Tedavi kişiye, hastalığın yerine ve şiddetine göre planlanır.

Evde kişisel bakım

• İlaçlarınızı ve kontrollerinizi aksatmayın; kendinizi iyi hissetseniz bile doktorunuzun planını değiştirmeyin.
• Bol su için; ishal veya kusma varsa sıvı kaybını önlemek için doktorunuzun önerdiği sıvıları kullanın.
• Yediklerinizi ve belirtilerinizi not edin; size iyi gelmeyen tetikleyicileri fark edin.
• Sigara içiyorsanız bırakın; Crohn hastalığında sigara alevlenmeyi kötüleştirebilir.
• Dinlenme, uyku ve stres yönetimi belirtileri daha iyi yönetmeye yardımcı olabilir.
• Aşılar ve taramalar için doktorunuzla veya aile hekiminizle görüşün.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz iltihabı azaltan ilaçlar, bağışıklık sistemini düzenleyen tedaviler, biyolojik tedaviler veya bazı durumlarda antibiyotikler kullanabilir. Kortikosteroidler kısa süreli alevlenmelerde kullanılabilir; uzun süreli kullanımda yan etkiler nedeniyle doktor gözetimi gerekir. İlaç adı ve dozu yalnızca doktorunuz belirler.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat herkes için gerekli değildir. İlaçlar yeterli olmazsa, bağırsakta darlık, fistül, apse, kanama veya kanser riski gibi durumlarda düşünülebilir. Crohn hastalığında ameliyat hastalığı tamamen yok etmez; ülseratif kolitte kalın bağırsağın alınması iyileşme sağlayabilir. Karar, gastroenteroloji ve cerrahi ekibiyle birlikte verilir.

Bu durumla yaşamak

Günlük yaşamda tuvalete yakın olma ihtiyacı, yorgunluk ve plan değişiklikleri zorlayabilir. İş, okul ve seyahat öncesi plan yapmak, yedek kıyafet ve ilaç bulundurmak rahatlatır. Alevlenme olduğunda kiminle iletişime geçeceğinizi bilin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku ve dinlenme
• Sigara kullanıyorsanız bırakmak
• Stres yönetimi ve rahatlama teknikleri
• Doktorunuzun önerdiği aşıları yaptırmak
• Kontrol randevularını aksatmamak
• Güvenilir destek kaynaklarına ve hasta derneklerine yönelmek

Diyet ve egzersiz

Tek bir 'kolit diyeti' yoktur. Alevlenme sırasında doktor veya diyetisyen önerisiyle düşük posalı ve kolay sindirilen besinler tercih edilebilir; iyi dönemlerde çeşitli ve dengeli beslenin. Yeterli protein, vitamin ve mineral alımı önemlidir. Egzersiz kişiye göre hafif tempoda, su kaybına dikkat ederek yapılmalı; ağır alevlenmede dinlenin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Uzun süreli hastalıklar kaygı, üzüntü ve yorgunluk yapabilir; bu duyguları konuşmak yardımcı olur. Kendinizi çok kötü hissediyorsanız veya kendinize zarar verme düşünceniz varsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise gidin. Destek istemek güçsüzlük değildir.

Önleme

Bilinen kesin bir korunma yolu yoktur; çünkü nedeni tam olarak bilinmiyor. Sigara içmemek, düzenli kontroller ve önerilen aşıları yaptırmak alevlenmeleri ve komplikasyonları azaltmaya yardımcı olabilir.

Aşılar

Aşı takviminiz ve bazı tedaviler öncesi gereken aşılar için aile hekiminize veya doktorunuza danışın. Canlı aşılar bazı ilaçlarla birlikte kullanılmaz; bu nedenle mutlaka sağlık ekibinizle görüşün.

Tarama programları

Uzun süredir kolon tutulumu olanlarda kolon kanseri taraması doktorunuzun planına göre yapılır. Sağlık Bakanlığı'nın tarama önerileri ve size uygun tarama zamanı için aile hekiminize danışın.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kansızlık ve yorgunluk
• Sıvı kaybı, beslenme yetersizliği ve kilo kaybı
• Bağırsakta darlık veya tıkanma
• Fistül, apse veya makat çevresinde sorunlar
• Ağır kanama
• Uzun süreli kolon iltihabında kolon kanseri riskinde artış
• Eklem, cilt, göz ve kemik ile ilgili sorunlar

Uzun vadeli görünüm

Çoğu kişi tedaviyle okul, iş ve sosyal yaşamını sürdürebilir. Hastalık dönem dönem alevlenip yatışabilir; düzenli takip, erken müdahale ve destekle yaşam kalitesi yüksek tutulabilir. Korkutucu olmak zorunda değil; planlı bakım önemlidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.