Siklik Kusma Sendromu (Tekrarlayan Kusma Atakları)

Genel Bakış

Siklik kusma sendromu, halk arasında 'döngüsel kusma sendromu' olarak da bilinen bir durumdur. Kişide saatler ya da günler süren şiddetli bulantı ve kusma atakları olur; atakların arasında ise kişi kendini tamamen iyi hisseder. Yani bu bir 'ataklar hâlinde gelen' problemdir, sürekli bir hastalık değildir. Atak sırasında kusma çok sık olabilir ve kişi günlük işlerini yapamaz hale gelebilir. Atak bittikten sonra ise çoğu kişi yemeye, içmeye ve normal yaşamına geri döner. Bu durum tehlikeli bir hastalık olarak değil, yönetilebilir bir durum olarak görülmelidir; doğru takip ve destekle ataklar azaltılabilir.

Nadir görülen bir durumdur; bu yüzden kesin sayı bilinmiyor. Ancak son yıllarda daha iyi tanındığı için eskiden olduğundan daha sık fark ediliyor. Yani nadir olması, sizin yaşadığınızın önemsiz olduğu anlamına gelmez; aksine, doğru tanı konduğunda iyi yönetilebilen bir durumdur.

En sık çocukluk çağında, genellikle 3–7 yaş arasında başlar. Bununla birlikte her yaşta, yetişkinlerde de görülebilir. Yetişkin hastalar arasında kadınların biraz daha fazla olduğu gözlenmiştir. Ailesinde migren öyküsü olan kişilerde daha sık görülür. Kişilik ya da irade ile ilgisi yoktur; bu bir vücut işleyişi sorunudur.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ani başlayan şiddetli bulantı ve tekrarlayan kusma atakları
• Ataklar arasında hiçbir belirti olmaması, kişinin kendini tamamen iyi hissetmesi
• Karın ağrısı ya da karında rahatsızlık hissi
• Yüzde solma, halsizlik, terleme
• Ağızda aşırı tükürük birikmesi
• Baş ağrısı, ışığa ve sese hassasiyet
• İştahsızlık ve sık atak geçiren kişilerde kilo kaybı
• Atak öncesinde huzursuzluk, terleme veya mide bulantısı gibi uyarı belirtileri

Çocuklarda belirtiler

• Atak sıklıkla sabahın erken saatlerinde başlar ve çocuk okula gidemeyecek kadar kötüleşir.
• Çocuk çok solgun görünebilir, halsiz düşebilir ve loş, sessiz bir odada yalnız kalmak isteyebilir.
• Saatte çok sayıda kusma olabilir; bu nedenle sıvı kaybı yakından izlenmelidir.
• Bazı çocuklarda önce karın ağrısı öne çıkar, kusma sonradan eklenir.
• Ataklar arasında çocuk genellikle tamamen normaldir; büyüme ve gelişme çoğunlukla etkilenmez.
• Ataklar okul devamlılığını ve arkadaş ilişkilerini etkileyebilir; öğretmenin bilgilendirilmesi yardımcı olur.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yetişkinlerde kusma daha az olabilir; bulantı ve karın ağrısı daha belirgin olabilir.
• Baş ağrısı ve migren benzeri belirtiler daha sık eşlik eder.
• Sıvı kaybı ve kilo kaybı daha hızlı gelişebilir; bu yüzden daha dikkatli olunmalıdır.
• Yıllar içinde atakların sıklığı ve düzeni değişebilir; bazı kişilerde seyrekleşir.
• Kişinin kullandığı diğer ilaçlar ve eşlik eden hastalıklar da benzer belirtiler yapabileceği için doktor değerlendirmesi önemlidir.

Nedenler

Ana nedenler

• Tam nedeni bilinmiyor. Beyin ile sindirim sistemi arasındaki iletişimin (beyin-bağırsak ekseni denir) etkilendiği düşünülüyor.
• Migren ile yakın ilişkisi vardır; birçok hastada kendisinde ya da ailesinde migren öyküsü bulunur.
• Bazı kişilerde vücudun enerji kullanımıyla ilgili genetik (kalıtsal) bir yatkınlık olabileceği araştırılıyor.
• Bazı ilaçlar, hormonal değişimler ve yoğun esrar/kannabinoid maddesi kullanımı da benzer bir tabloya yol açabilir; bunların doktor tarafından ayırt edilmesi gerekir.
• Mide-bağırsak sistemindeki bazı rahatsızlıklar benzer belirtiler yapabildiği için önce onların dışlanması gerekir.

Risk faktörleri

• Ailede migren veya siklik kusma sendromu öyküsü bulunması
• Kişinin kendisinde migren olması
• Yoğun stres, heyecan veya uykusuzluk dönemleri
• Enfeksiyonlar, özellikle mide-bağırsak enfeksiyonları
• Uzun süre aç kalmak veya öğün atlamak
• Migreni tetikleyebilen bazı besinler (örneğin çikolata, olgun peynir, kafeinli içecekler)
• Seyahat, araç tutması ve hava değişimi
• Adet döngüsü ve hormonal değişiklikler
• Kaygı bozuklukları ve duygusal olarak yoğun dönemler

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kusma 24 saati geçtiyse ya da çok sık tekrarlıyorsa
• Sıvı alamıyor, idrar çıkaramıyor veya ağız kuruluğu artıyorsa
• Bebek veya küçük çocukta kusma varsa (kısa sürede susuz kalabilirler)
• Karın ağrısı şiddetliyse veya giderek artıyorsa
• Ateş, kanlı ishal veya kusmukta kan varsa
• Kilo kaybı hızlıysa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Tekrarlayan bulantı-kusma atakları oluyorsa ve aralarında tamamen iyi dönemler varsa
• Ataklar okul, iş veya günlük yaşamı aksatıyorsa
• Atakları tetikleyen durumları fark etmeye başladıysanız
• Ailede migren öyküsü varsa ve benzer ataklar yaşanıyorsa
• Atakların sıklığı veya süresi değişmeye başladıysa
• Bu durumun kaygı, uyku veya ruh hâlinizi etkilediğini düşünüyorsanız

Tanı

Tanı çoğunlukla kişinin öyküsüne dayanır; tek bir testle konmaz. Doktor atakların nasıl başladığını, ne kadar sürdüğünü, aralarında ne kadar iyi dönem olduğunu, nelerin tetiklediğini ve aile öyküsünü sorar. Ardından benzer belirtiler yapabilecek diğer hastalıklar (mide-bağırsak sorunları, migren, hormonal hastalıklar, bazı metabolizma hastalıkları, ilaç etkileri) dışlanır. Bir atak günlüğü tutmak hem tanıyı hem de tedavi planını kolaylaştırır.

Yapılabilecek testler

• Kan tahlilleri: tuz dengesi, şeker, böbrek ve karaciğer işleyişinin değerlendirilmesi
• İdrar tahlili
• Karın ultrasonografisi (ses dalgalarıyla yapılan görüntüleme)
• Gerekirse endoskopi (mide ve yemek borusunun kamera ile incelenmesi)
• Bazı durumlarda bilgisayarlı tomografi veya MR görüntülemesi
• Metabolik hastalıklara yönelik özel testler (özellikle çocuklarda)
• Kadınlarda gebelik testi
• Gerekli görülürse besin alerjisi veya hassasiyeti değerlendirmesi

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci kişiden kişiye değişir. Bazı kişilerde birkaç görüşme ve basit testle sonuçlanırken, bazılarında daha fazla değerlendirme gerekebilir. Bu süreç yorucu ve sabır gerektiren bir dönem olabilir; belirtilerinizi, atakların süresini ve olası tetikleyicileri yazmak size ve doktorunuza çok yardımcı olur. Sorularınızı not alıp randevuya götürmeniz de faydalıdır.

Tedavi

Bu durumu tamamen ortadan kaldıran tek bir tedavi yoktur; amaç atakların sıklığını ve şiddetini azaltmak, atak sırasında kişiyi rahatlatmak ve susuz kalmayı önlemektir. Tedavi kişiye göre planlanır ve çoğu zaman birkaç yaklaşım birlikte kullanılır: tetikleyicilerden kaçınma, atak döneminde destekleyici bakım ve doktorun uygun gördüğü ilaç tedavileri.

Evde kişisel bakım

• Atak sırasında sessiz, loş ve serin bir odada dinlenin; mümkünse uyumaya çalışın.
• Küçük yudumlarla sıvı almayı deneyin; kusma olursa kısa bir süre bekleyip yeniden deneyin.
• Ağızdan sıvı alamıyor veya idrar çıkışınız azalıyorsa sağlık kuruluşuna başvurun.
• Atakların tarihini, süresini, şiddetini ve olası tetikleyicilerini günlüğe yazın.
• Uyku düzeninizi koruyun; uzun süre aç kalmaktan kaçının.
• Aile, öğretmen ve iş yeriyle paylaşabileceğiniz basit bir 'atak planı' hazırlayın.
• Atak sonrası ilk saatlerde hafif ve kolay sindirilen besinlerle yavaşça başlayın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, atakları önlemeye yönelik koruyucu (profilaktik) bir tedavi planlayabilir; bu tür tedaviler migrende de kullanılan bazı ilaç gruplarından seçilebilir. Atak başladığında bulantı ve kusmayı azaltmaya yardımcı olan, bazen de kişinin rahatlayıp uykuya geçmesini kolaylaştıran ilaçlar kullanılabilir. Atak sırasında sıvı ve tuz kaybı geliştiyse damar yoluyla sıvı verilmesi gerekebilir. Hangi yaklaşımın uygun olduğu; kişinin yaşına, atak sıklığına, eşlik eden hastalıklara ve kullandığı diğer ilaçlara göre doktor tarafından belirlenir. İlaçlar yalnızca bir sağlık profesyonelinin önerisiyle ve onun belirlediği şekilde kullanılmalıdır; kendi başınıza ilaç başlamayın veya bırakmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bu durumda genellikle cerrahi bir tedavi gerekmez. Ancak benzer belirtiler yapan başka bir sorun (örneğin safra kesesi hastalığı veya bağırsak tıkanıklığı gibi) saptanırsa, o sorunun tedavisi için ameliyat gerekebilir. Bu karar tamamen yapılan değerlendirmenin sonucuna bağlıdır.

Bu durumla yaşamak

Siklik kusma sendromu ile yaşamak, ataklar arasındaki iyi dönemleri iyi değerlendirmeyi gerektirir. Tetikleyicilerinizi tanımak, atak belirtileri başladığında erken harekete geçmek ve çevrenizdekilerin durumu bilmesi günlük yaşamı belirgin şekilde kolaylaştırır. Atakların ne zaman geleceğini tam olarak önceden kestirmek zor olabilir; bu belirsizlikle baş etmek için esnek bir plan yapmak işe yarar.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün aynı saatlerde yatıp kalkmaya çalışın; uykusuzluk sık bir tetikleyicidir.
• Öğün atlamayın; uzun açlık dönemlerinden kaçının.
• Bol su içmeyi günlük alışkanlık haline getirin.
• Stresi yönetmek için nefes egzersizleri, yürüyüş veya sevdiğiniz bir uğraş edinin.
• Seyahat öncesi hazırlık yapın; yanınızda sıvı ve hafif atıştırmalık bulundurun.
• Atak günlüğü tutarak kendi düzeninizi öğrenin.
• Alkol ve yoğun kafein tüketimini sınırlandırın.

Diyet ve egzersiz

Beslenmede düzen çok önemlidir: üç ana öğünü atlamamak, porsiyonları çok büyütmemek ve kendinizde atak başlattığını fark ettiğiniz besinlerden uzak durmak yardımcı olur. Hangi besinlerin sizi etkilediğini anlamak için basit bir yemek günlüğü tutabilirsiniz. Atak dönemlerinde hafif, yağsız ve kolay sindirilen besinlerle yavaşça başlamak daha rahat olur. Egzersiz konusunda ise düzenli ve orta düzeyde hareket (yürüyüş, hafif yüzme gibi) genel iyi hâli destekler; atak sırasında ise dinlenmek önceliklidir. Egzersiz ve beslenme planınızı doktorunuzla birlikte gözden geçirmeniz en doğrusudur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Tekrarlayan ataklar yorucu, korkutucu ve sosyal yaşamı kısıtlayıcı olabilir. Okula veya işe gidememek, plan yapmakta zorlanmak ve 'ne zaman geleceğini bilememek' kaygıya yol açabilir. Bu duygular çok anlaşılır ve yalnız değilsiniz. Kaygı veya üzüntü günlük yaşamınızı etkiliyorsa bir sağlık profesyonelinden destek istemekten çekinmeyin. Kendinize zarar verme düşünceleri veya akut bir kriz yaşıyorsanız hemen 112'yi arayın ya da en yakın acil servise gidin; yanınızda güvendiğiniz birinin kalmasını sağlayın.

Önleme

Tamamen önlemek mümkün değildir; ancak atakları azaltmak çoğu zaman mümkündür. Kendi tetikleyicilerinizi tanımak ve bunlardan kaçınmak, uyku ve öğün düzenini korumak, bol sıvı almak ve stresi yönetmek atak sıklığını azaltabilir. Doktorunuz uygun görürse koruyucu bir tedavi de önerebilir. Bu planı sizinle birlikte, sizin yaşam düzeninize göre kurması en doğrusudur.

Aşılar

Bu durumla doğrudan ilişkili özel bir aşı yoktur. Bununla birlikte, enfeksiyonlar atakları tetikleyebildiği için Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği rutin aşı takvimine uymak genel sağlığınızı korur. Hangi aşıların size uygun olduğunu aile hekiminize veya eczacınıza sorabilirsiniz.

Tarama programları

Bu durum için özel bir tarama testi bulunmuyor. Ancak benzer belirtiler yapabilecek diğer hastalıkların (örneğin mide-bağırsak sorunları veya metabolik hastalıklar) zamanında fark edilmesi için belirtiler ortaya çıktığında hekime başvurmak önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sık kusma nedeniyle susuz kalma (dehidratasyon)
• Vücuttaki tuz ve mineral dengesinin bozulması (elektrolit dengesizliği)
• Belirgin kilo kaybı ve beslenme yetersizliği
• Mide asidinin dişlere zarar vermesiyle diş minesinde aşınma
• Okul veya iş günlerinin kaçırılması, günlük yaşamın aksaması
• Kaygı, üzüntü ve uyku sorunları
• Aile ve sosyal ilişkilerde zorlanma

Uzun vadeli görünüm

Siklik kusma sendromunun seyri kişiden kişiye değişir ve iyi haber şu ki birçok kişi zamanla daha iyi olur. Çocukların önemli bir bölümü ergenlik döneminde veya sonrasında atakları geride bırakır; yetişkinlerde ise doğru planlama ile atakların sıklığı ve şiddeti belirgin şekilde azalabilir. Ataklar bazen tekrar edebilir, bu da moral bozucu olabilir; ancak bu, kötüye gittiğiniz anlamına gelmez. Düzenli takip, tetikleyicileri tanımak ve iyi bir destek ağı ile bu durumu yönetmek mümkündür.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.