Cyclospora Enfeksiyonu (Siklosporiazis)

Genel Bakış

Cyclospora, gözle görülemeyecek kadar küçük, tek hücreli bir parazittir. Bağırsağın ince kısmına yerleşerek genellikle sulu ishale yol açar. En sık kirli su veya iyi yıkanmamış taze sebze-meyve (özellikle ithal edilen ahududu, maydanoz, marul gibi ürünler) yoluyla bulaşır. Kişiden kişiye doğrudan geçmez; parazitin bulaştırıcı hale gelebilmesi için dış ortamda bir süre geçirmesi gerekir.

Türkiye'de sık görülen bir enfeksiyon değildir. Genellikle tek tük vakalar şeklinde, çoğunlukla yurt dışı seyahati veya ithal taze ürünlerle bağlantılı olarak görülür. Pek çok kişi doktora başvurmadığı için gerçek sıklığın bilinenden fazla olabileceği düşünülmektedir.

Herkes bu enfeksiyonu geçirebilir. Ancak küçük çocuklarda, yaşlılarda ve bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde (örneğin bazı kronik hastalıkları olanlar veya bağışıklık baskılayıcı tedavi görenler) hastalık daha uzun ve daha ağır seyredebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Sulu, bazen günde birçok kez olan ishal
• Karın ağrısı, kramp ve karında şişkinlik
• Gaz ve karın guruldaması
• Bulantı, bazen kusma
• İştah kaybı ve istemsiz kilo kaybı
• Halsizlik, yorgunluk
• Hafif ateş
• Bazen ishalin birkaç gün durup yeniden başlaması (dalgalı seyir)

Çocuklarda belirtiler

• Yetişkinlerdeki belirtilere benzer ishal ve karın ağrısı
• Sıvı kaybına daha hızlı girebilme: ağız kuruluğu, az idrara çıkma, gözyaşı olmadan ağlama
• Halsizlik, uykuya meyil, huzursuzluk
• İştahsızlık ve kilo almama

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İshal ve halsizlik daha belirgin olabilir
• Sıvı kaybı ve elektrolit dengesizliği riski daha yüksektir
• Baş dönmesi, tansiyon düşmesi ve düşme riski artabilir
• Mevcut kalp, böbrek veya şeker hastalığı gibi durumların dengesi bozulabilir

Nedenler

Ana nedenler

• Parazitle kirlenmiş su ile yıkanmış çiğ taze sebze ve meyvelerin yenmesi
• Kirli veya arıtılmamış su içilmesi, buz yapılması
• Özellikle yurt dışından gelen taze ahududu, böğürtlen, maydanoz, dereotu, marul gibi ürünlerin çiğ tüketilmesi
• Parazitin bulaştırıcı hale gelmesi için dış ortamda günlerce süre geçirmesi gerekir; bu nedenle doğrudan insandan insana geçiş beklenmez

Risk faktörleri

• Sıcak ve nemli iklimlerde bulunma veya bu bölgelere seyahat
• Kaynağından emin olunmayan su ve çiğ ürün tüketimi
• Bağışıklık sisteminin zayıf olması
• Kalabalık veya hijyen koşullarının sınırlı olduğu ortamlarda bulunma
• Özellikle ilkbahar-yaz aylarında salgın dönemlerinde riskli ürünleri çiğ tüketme

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Dışkıda kan görmeniz
• Yüksek ateşiniz varsa
• Ağız kuruluğu, çok az idrara çıkma, baş dönmesi gibi sıvı kaybı belirtileri varsa
• Hiçbir şey içemiyor, yiyemiyorsanız
• İshaliniz üç günden uzun sürüyorsa veya giderek kötüleşiyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Bir haftadan uzun süren, aralıklarla tekrarlayan ishal
• Açıklanamayan kilo kaybı ve iştahsızlık
• Yurt dışı seyahati veya şüpheli gıda tüketimi sonrası başlayan ishal
• Evdeki diğer kişilerde de benzer belirtilerin olması

Tanı

Tanı, dışkı (gaita) örneğinin laboratuvarda incelenmesiyle konur. Parazit her zaman her örnekte görülmeyebildiği için doktorunuz farklı günlerde birden fazla örnek isteyebilir. Seyahat öykünüz ve yedikleriniz de değerlendirmede önemlidir.

Yapılabilecek testler

• Dışkı örneğinde parazitin özel boyama yöntemleriyle aranması
• Dışkıda parazitin genetik yapısını (DNA) saptayan moleküler testler
• Birden fazla gün ve birden fazla örnekle tekrarlanan incelemeler
• Sıvı kaybını değerlendirmek için genel kan ve idrar tetkikleri

Randevunuzda neler beklenir

Dışkı örneğini nasıl ve nerede vereceğiniz size anlatılır; genellikle temiz bir kap içinde, bekletmeden laboratuvara ulaştırmanız istenir. Sonuç genellikle birkaç gün içinde çıkar. Sonuç çıkana kadar bol sıvı almanız ve hijyene dikkat etmeniz önerilir.

Tedavi

Tedavinin temelini kaybedilen sıvı ve tuzların yerine konması oluşturur. Çoğu kişide uygun tedaviyle belirtiler kısa sürede hafifler. Hangi tedavinin size uygun olduğuna mutlaka bir doktor karar vermelidir; kendi kendinize ilaç kullanmamalısınız.

Evde kişisel bakım

• Bol bol sıvı alın; eczanelerde satılan ağız yoluyla sıvı takviyesi (oral rehidrasyon) çözeltileri kayıpları yerine koymada yardımcı olur
• Sulu gıdalar, haşlanmış patates, pirinç lapası, muz, yoğurt gibi hafif ve kolay sindirilen besinleri tercih edin
• İshal geçene kadar yağlı, çok baharatlı ve şekerli yiyeceklerden, alkolden uzak durun
• Dinlenin; özellikle halsizlik ve baş dönmesi varsa ayakta çok kalmayın
• Tuvaletten sonra ve yemek hazırlamadan önce elleri sabunla en az 20 saniye yıkayın
• İyileşene kadar başkaları için çiğ yiyecek hazırlamaktan kaçının ve ortak havluları paylaşmayın

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, parazite yönelik bir tedavi reçete edebilir. Bu tür ilaçlar yalnızca hekim önerisiyle, önerilen süre boyunca ve düzenli olarak kullanılmalıdır. Belirtiler geçince ilacı kendi kararınızla bırakmayın; yan etki yaşarsanız doktorunuza veya eczacınıza danışın. Sıvı açığınız fazlaysa hastanede serumla sıvı verilmesi gerekebilir.

Bu durumla yaşamak

İyileşme sürecinde en önemli iki şey sıvı alımını sürdürmek ve dinlenmektir. Belirtiler genellikle dalgalı seyredebilir; bir gün daha iyi, ertesi gün biraz daha yorgun hissedebilirsiniz. Bu normaldir, paniğe gerek yoktur. Kendinizi zorlamadan günlük işlerinize yavaş yavaş dönün.

Yaşam tarzı ipuçları

• El yıkamayı alışkanlık haline getirin; özellikle tuvalet sonrası ve yemek öncesi
• Sebze ve meyveleri güvenilir (içilebilir) suyla iyice yıkayın, mümkünse kabuğunu soyun
• Kaynağından emin olmadığınız suyu içmeyin; seyahatlerde kapalı şişe su tercih edin
• İshal döneminde havuz ve ortak su alanlarını kullanmayın
• Ev içinde tuvalet ve banyo yüzeylerini düzenli temizleyin

Diyet ve egzersiz

İshal döneminde ağır egzersizden kaçının; hafif yürüyüşler kendinizi iyi hissettiğinizde yeterlidir. Beslenmede sıvı ağırlıklı, hafif ve sık öğünler tercih edin. Belirtiler tamamen geçtikten sonra dengeli beslenmeye ve düzenli hareket etmeye kademeli olarak dönebilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Uzun süren ishal ve halsizlik kişiyi yorabilir, endişe veya moral bozukluğu yaratabilir. Bu duygular anlaşılır ve genellikle geçicidir. Kaygınız sürüyorsa veya günlük yaşamınızı etkiliyorsa doktorunuzla konuşun; ruh sağlığı desteği istemek de sağlığın bir parçasıdır. Kendinizi çok çaresiz veya umutsuz hissediyorsanız, lütfen en yakın acil sağlık hizmetine başvurun veya 112'yi arayın.

Önleme

Tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da riski belirgin şekilde azaltabilirsiniz. En etkili adımlar güvenilir su kullanmak, taze ürünleri iyice yıkamak ve pişirme ile paraziti etkisiz hale getirmektir. Yıkamak her zaman paraziti tamamen uzaklaştırmayabilir; şüpheli ürünleri pişirmek daha güvenli bir seçenektir.

Aşılar

Cyclospora enfeksiyonuna karşı kullanılan bir aşı yoktur. Korunma, hijyen ve güvenli gıda-su tüketimine dayanır.

Tarama programları

Rutin tarama önerilmez. Tarama yalnızca belirtileri olan kişilerde veya bir salgın incelemesi sırasında doktor değerlendirmesiyle yapılır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Uzun süren ishal nedeniyle sıvı ve tuz kaybı
• Belirgin kilo kaybı ve beslenme yetersizliği
• Halsizlik, güçsüzlük ve günlük işleri yapamama
• Çocuklarda ve yaşlılarda sıvı kaybına bağlı daha ciddi durumlar
• Mevcut kronik hastalıkların (kalp, böbrek, şeker hastalığı gibi) kontrolünün zorlaşması

Uzun vadeli görünüm

Cyclospora enfeksiyonu genellikle iyi seyreder. Uygun tedavi ve yeterli sıvı alımıyla çoğu kişi birkaç hafta içinde tamamen iyileşir. Belirtiler uzun sürerse veya ağırlaşırsa doktorunuza başvurmanız, iyileşme sürecini kolaylaştırır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.