Divertikülitten Kendinizi Koruyun

Genel Bakış

Divertikül, kalın bağırsağın (kolon) duvarında oluşan küçük, kese benzeri ceplere denir. Bu cepler çoğu zaman hiçbir şikâyet yaratmaz ve çoğu kişi onların varlığını bilmez. Divertikülit ise bu ceplerden birinin veya birkaçının iltihaplanması ya da mikrop kapmasıdır. Yani divertikülit, altta yatan ceplerin 'alevlenmesi' gibi düşünülebilir. Genellikle karnın sol alt kısmında ağrı, ateş ve dışkılama alışkanlığında değişiklikle kendini gösterir. Çoğu atak hafiftir ve uygun bakımla birkaç gün içinde yatışır.

Evet, oldukça yaygındır. Kalın bağırsak keseleri (divertiküloz) yaşla birlikte sık görülür; özellikle 50 yaşın üzerindeki kişilerde çok yaygındır. Ancak bu kesesi olan kişilerin yalnızca bir bölümünde hayatlarının bir döneminde iltihap gelişir. Yani kesesi olmak, mutlaka divertikülit geçireceğiniz anlamına gelmez.

Divertikülit herkeste görülebilir, ancak en sık orta ve ileri yaş erişkinlerde ortaya çıkar. Yaş ilerledikçe görülme sıklığı artar. Liften fakir beslenme, hareketsiz yaşam, fazla kilo, sigara kullanımı ve ailede benzer şikâyet öyküsü olması riski artırabilir. Genç erişkinlerde ve çocuklarda da görülebilir, ancak daha nadirdir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Karnın genellikle sol alt kısmında, bazen sağda da olabilen ağrı veya hassasiyet
• Karında şişkinlik, gaz ve gerginlik hissi
• Ateş ve titreme
• Bulantı, bazen kusma
• İştah azalması
• Kabızlık ya da ishal; dışkılama alışkanlığında değişiklik
• Karnın dokunmaya karşı hassas olması

Çocuklarda belirtiler

• Divertikülit çocuklarda nadirdir ve belirtileri apandisit gibi diğer karın sorunlarına benzeyebilir
• Karın ağrısı, ateş, bulantı ve kusma en sık görülen belirtilerdir
• Çocuğunuzda karın ağrısı ile birlikte ateş varsa, vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurun

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaşta belirtiler daha silik olabilir; ateş yükselmeyebilir veya karın ağrısı hafif hissedilebilir
• Bu nedenle ileri yaşta geçmeyen karın rahatsızlığı ve genel hâlsizlik ciddiye alınmalıdır
• Ciddi komplikasyon (delinme, apse gibi) riski bu yaş grubunda daha yüksek olabilir
• Bakım verdiğiniz yaşlı bir yakınınızda ani değişiklik varsa, erkenden doktora danışın

Nedenler

Ana nedenler

• Divertikülit, kalın bağırsak duvarındaki küçük ceplerin (divertiküllerin) iltihaplanması veya mikrop kapmasıyla ortaya çıkar
• Bu ceplerin içinde dışkı ve bakteriler birikebilir; bu da iltihabı tetikleyebilir
• Ceplerin oluşmasında uzun yıllar boyunca bağırsak içi basıncın artması ve bağırsak duvarının zayıflaması rol oynayabilir
• Bazen iltihabın nedeni tek bir etkene bağlanamaz; birden fazla faktör bir araya gelir

Risk faktörleri

• İleri yaş (duvar yapısının yaşla zayıflaması)
• Liften fakir, işlenmiş gıdalardan zengin beslenme
• Yeterli sıvı içmemek ve kabızlığa yatkınlık
• Hareketsiz yaşam tarzı
• Fazla kilo veya obezite
• Sigara kullanımı
• Ailede divertikül veya divertikülit öyküsü
• Bazı ağrı kesici ve iltihap giderici ilaçların uzun süreli, kontrolsüz kullanımı (bu konuda mutlaka doktorunuza veya eczacınıza danışın)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Şiddetli veya giderek artan karın ağrısı
• Ateş ve titremeyle birlikte karın ağrısı
• Dışkıda kan görmek
• Sürekli kusma veya hiç sıvı alamama
• Gaz ve dışkı çıkaramama, karın şişliği
• Genel durumda hızlı bozulma, aşırı halsizlik

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Tekrarlayan karın ağrısı, şişkinlik ve gaz şikâyetleri
• Dışkılama alışkanlığınızda birkaç haftadır süren değişiklik
• Daha önce divertikülit geçirdiyseniz ve yeni bir atak olabileceğinden endişeleniyorsanız
• Beslenme ve yaşam tarzı konusunda nasıl bir yol izleyeceğinizi öğrenmek istiyorsanız

Tanı

Doktorunuz önce şikâyetlerinizi dinler ve karnınızı muayene eder. Ardından, iltihabın olup olmadığını ve başka bir sorunun devreye girip girmediğini anlamak için bazı tetkikler isteyebilir. Tanı çoğu zaman kan testleri ve görüntüleme yöntemleriyle netleşir. Önemli bir nokta: Divertikülitin kesin tanısı ve varsa komplikasyonların değerlendirilmesi mutlaka bir sağlık kuruluşunda yapılmalıdır.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene (karın muayenesi, hassasiyetin yerinin belirlenmesi)
• Kan testleri (iltihap göstergeleri, kan sayımı)
• İdrar testi (idrar yolu sorunlarını ayırt etmek için)
• Bilgisayarlı tomografi (BT): İltihaplı keseyi, apseyi veya delinmeyi göstermede en sık kullanılan görüntüleme yöntemidir
• Ultrasonografi: Özellikle genç hastalarda ve gebelikte tercih edilebilen, radyasyon içermeyen bir seçenek
• Atak geçtikten sonra, bağırsağın içini değerlendirmek için kolonoskopi (iltihaplı dönemde genellikle yapılmaz)

Randevunuzda neler beklenir

Değerlendirme genellikle aynı gün içinde tamamlanabilir. Hafif vakalarda evde bakım önerilirken, ateşin yüksek olduğu, ağrının şiddetli olduğu veya komplikasyon düşünülen durumlarda hastanede gözlem ve tedavi gerekebilir. Doktorunuz size neyin normal, neyin acil olduğunu ve hangi durumda geri gelmeniz gerektiğini anlatacaktır; bu bilgileri not almanız faydalı olur.

Tedavi

Divertikülit tedavisi, atağın şiddetine göre planlanır. Hafif ataklar çoğu zaman evde dinlenme, bol sıvı ve yakın takiple düzelir. Daha belirgin iltihap veya ateş varsa doktorunuz iltihabı kontrol altına alacak bir tedavi başlatabilir. Ağrının çok şiddetli olduğu, apse veya delinme gibi komplikasyonların bulunduğu durumlarda hastanede tedavi gerekebilir. Hangi tedavinin size uygun olduğuna mutlaka doktorunuz karar vermelidir; kendi kendinize ilaç başlamayın.

Evde kişisel bakım

• Atak sırasında dinlenin; ağır iş ve egzersizden uzak durun
• Bol sıvı için (su, açık çay gibi); susuz kalmamaya özen gösterin
• Doktorunuzun önerdiği şekilde beslenin; atak döneminde geçici olarak daha yumuşak, az lifli gıdalar önerilebilir
• Doktorunuzun önerdiği ağrı kontrolünü uygulayın; reçetesiz ilaç kullanmadan önce mutlaka danışın
• Şikâyetlerinizi (ağrı, ateş, dışkılama) kısa notlar hâlinde takip edin
• Ateşiniz yükselirse veya ağrınız artarsa yeniden sağlık kuruluşuna başvurun

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, iltihabın ve varsa mikrobik enfeksiyonun kontrolü için uygun tedaviyi planlar; bu bazen iltihap giderici veya mikrop öldürücü ilaçları içerebilir, ancak hangi ilacın ve ne kadar süreyle kullanılacağı yalnızca hekimin kararıdır. Sıvı kaybı varsa damardan sıvı verilebilir. Apse (iltihap birikimi) saptanırsa, görüntüleme eşliğinde boşaltılması gerekebilir. Atak geçtikten sonra doktorunuz beslenme ve yaşam tarzı konusunda size yol haritası çizer. Ağrı kesici seçiminde dikkatli olunması gerekebilir; bu nedenle eczacınıza veya doktorunuza danışmadan ilaç almayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat çoğu kişi için gerekmez. Ancak sık tekrarlayan ve ciddi seyreden ataklar, boşaltılamayan büyük apse, bağırsakta delinme (perforasyon), daralma (darlık) veya bağırsak ile başka organ arasında anormal bir bağlantı (fistül) gelişmesi gibi durumlarda cerrahi değerlendirme gerekebilir. Ameliyat gerekip gerekmediği, genel sağlık durumunuz ve atakların sıklığı/şiddeti birlikte değerlendirilerek kararlaştırılır.

Bu durumla yaşamak

Divertikülit atağı geçirdiyseniz, iyileşme döneminde bedeninizi dinlemek önemlidir. Beslenmenizi yavaş yavaş düzenlemek, düzenli sıvı almak ve dışkılama alışkanlığınızı takip etmek günlük hayatı kolaylaştırır. Atak geçtikten sonra çoğu kişi normal yaşamına döner; yalnızca bazı alışkanlıkları gözden geçirmek gerekir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Öğünlerinizi düzenli tutun, acele etmeden ve iyice çiğneyerek yiyin
• Gün boyu su içmeyi alışkanlık hâline getirin
• Haftada çoğu gün orta tempolu hareket edin (yürüyüş gibi)
• Sigara kullanıyorsanız bırakmak için destek alın
• Sağlıklı kilonuzu korumaya çalışın; çok katı diyetler yerine sürdürülebilir değişiklikler seçin
• Kabızlığı önlemek için lif alımını yavaş yavaş artırın
• Karın ağrısı, ateş veya dışkılama değişikliği olduğunda erken davranın

Diyet ve egzersiz

Lif, bağırsak sağlığının dostudur: sebze, meyve, tam tahıl, baklagil ve kuruyemiş gibi besinler lif açısından zengindir. Lif alımını bir anda çok artırmak şişkinlik yapabilir; haftalar içinde yavaş yavaş çoğaltmak daha rahattır. Lifle birlikte su içmek şarttır, çünkü lif suyla birlikte çalışır. Atak döneminde ise doktorunuz geçici olarak daha yumuşak ve az lifli besinler önerebilir; bu dönem geçince lifli beslenmeye yeniden dönülür. Hareket de bağırsakların düzenli çalışmasına yardımcı olur: düzenli yürüyüş, yüzme veya hafif tempolu egzersizler iyi bir başlangıçtır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Tekrarlayan ağrılar ve 'acaba yine olacak mı' endişesi yorucu olabilir. Bu duygular çok normaldir ve yalnız değilsiniz. Kaygı arttığında günlük rutininizi korumak, nefes egzersizleri yapmak ve güvendiğiniz kişilerle konuşmak iyi gelir. Endişe günlük yaşamınızı belirgin şekilde etkiliyorsa, bir sağlık profesyonelinden destek istemekten çekinmeyin.

Önleme

Divertikülitin her atağını tamamen önlemek mümkün olmayabilir, ancak riski azaltmaya yardımcı olabilecek adımlar vardır: liften zengin beslenme, yeterli sıvı alımı, düzenli hareket, sağlıklı kilo ve sigara kullanmamak. Kabızlığı önlemek de önemlidir; çünkü ıkınma ve sert dışkı bağırsak duvarındaki basıncı artırır. Daha önce atak geçirdiyseniz, doktorunuzun önerdiği takip planına uymak tekrar riskini azaltmaya yardımcı olabilir.

Aşılar

Divertikülite özel bir aşı yoktur. Bununla birlikte, genel sağlığınızı korumak ve enfeksiyonlara karşı direncinizi artırmak için yaşınıza ve sağlık durumunuza uygun önerilen aşılar konusunda aile hekiminize danışabilirsiniz.

Tarama programları

Şikâyeti olmayan kişilerde sırf divertikül aramak için rutin bir tarama önerilmez. Ancak kalın bağırsak kanseri taraması farklı bir konudur ve önemlidir: Türkiye'de Sağlık Bakanlığı'nın tarama programları kapsamında, belirli yaş aralıklarındaki kişilere dışkıda gizli kan testi ve kolonoskopi gibi taramalar önerilir. Hangi taramanın size ve yaşınıza uygun olduğunu aile hekiminizden veya bir sağlık kuruluşundan öğrenebilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Apse: İltihabın birikip içi iltihaplı bir kese oluşturması
• Delinme (perforasyon): Bağırsak duvarının yırtılması ve karın içine iltihap/mikrop yayılması; acil müdahale gerektiren ciddi bir durumdur
• Karın zarı iltihabı (peritonit): Karnın iç yüzeyini kaplayan zarın iltihaplanması
• Fistül: İltihaplı bağırsak ile komşu organ (örneğin mesane) arasında anormal bir bağlantı oluşması
• Bağırsakta daralma veya tıkanma
• Tekrarlayan ataklar ve yaşam kalitesinde azalma

Uzun vadeli görünüm

İyi haber şu: Divertikülit geçiren kişilerin büyük çoğunluğu uygun bakımla tamamen iyileşir ve normal yaşamına döner. Komplikasyonlar daha az görülür ve çoğu zaman belirtilerin erken fark edilmesiyle yönetilebilir. Şikâyetlerinizi ciddiye almak, doktorunuzun önerilerine uymak ve yaşam tarzı değişikliklerini sürdürmek uzun vadede en güçlü korumanızdır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.