Diş Absesi (Diş İltihabı)

Genel Bakış

Diş absesi, bir dişin içinde ya da diş etinde oluşan enfeksiyon sonucu iltihap (irin) birikmesidir. İrin, vücudun mikroplarla savaşırken oluşturduğu sarımsı bir sıvıdır. Genellikle çürük, kırık diş ya da diş eti hastalığı yoluyla bakterilerin dişin içine ulaşmasıyla ortaya çıkar. Bu birikim baskı yaptığı için zonklayan bir ağrıya ve şişliğe neden olabilir.

Evet, oldukça yaygındır. Diş çürüğü ve diş eti hastalıkları toplumda sık görüldüğü için diş absesi de sık karşılaşılan bir sorundur. Düzenli diş kontrolüne gidilmediğinde görülme sıklığı artar.

Her yaştan insanı etkileyebilir. Çürüğü olan çocuklar, diş eti çekilmesi yaşayan yaşlı yetişkinler, ağız bakımı ihmal edilen kişiler ve bağışıklık sistemi zayıflamış kişiler daha yüksek risk altındadır. Şeker hastalığı olanlarda da enfeksiyon daha kolay gelişebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Dişte zonklayan, bazen kulak veya çeneye yayılan şiddetli ağrı
• Sıcak, soğuk ya da çiğneme sırasında artan hassasiyet
• Diş etinde ya da dişin dibinde şişlik, kızarıklık
• Yüz veya çenede şişme
• Ağızda kötü tat ve kötü nefes
• Dişten iltihap (irin) gelmesi; baskı azalınca ağrının bir anda hafiflemesi
• Etkilenen dişin gevşemiş gibi hissettirmesi
• Hafif ateş ve genel yorgunluk hali
• Ağzı açmada zorlanma veya çiğnerken rahatsızlık

Çocuklarda belirtiler

• Ağrının yerini tam olarak söyleyemeyebilir; yüzünü tutma, huzursuzluk ve sürekli ağlama görülebilir
• Yemek yemeyi veya belirli bir tarafta çiğnemeyi reddetme
• Yanakta tek taraflı şişlik veya kızarıklık
• Ağız kokusu, dişte renk değişikliği
• Ateş ve halsizlik
• Uykuya dalmakta zorluk, geceleri sık uyanma

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Ağrı daha hafif hissedilebilir; bu yüzden sorun geç fark edilebilir
• Diş eti çekilmesine bağlı olarak diş kökünde çürük ve apse gelişmesi
• Ağız kuruluğu (bazı hastalıklar ve ilaçlar nedeniyle) riski artırır
• Protez (takma diş) altında kalan bölgelerde fark edilmeyen iltihap
• Şişlik, ateş veya genel kırgınlık gibi belirtilerin başka hastalıklarla karışabilmesi

Nedenler

Ana nedenler

• Tedavi edilmemiş diş çürüğü: bakteriler dişin sert dokusunu aşındırıp dişin içine (pulpa) ulaşır
• Diş eti hastalığı (periodontal hastalık): diş eti ve dişi tutan dokularda iltihap
• Diş travması: darbe veya kırık sonrası dişin iç dokusunun zarar görmesi
• Eksik ya da başarısız kanal (kök) tedavisi sonrası kalan enfeksiyon
• Çatlamış diş ya da kenarları açık kalmış dolgu
• Tam çıkmamış (gömülü) yirmilik diş çevresinde biriken iltihap

Risk faktörleri

• Düzenli ve doğru diş fırçalama alışkanlığının olmaması
• Şekerli yiyecek ve içeceklerin sık tüketilmesi
• Düzenli diş hekimi kontrolüne gidilmemesi
• Sigara kullanımı
• Ağız kuruluğu (bazı ilaçlar ve sağlık durumları nedeniyle)
• Şeker hastalığı gibi bağışıklığı etkileyen durumlar
• Diş gıcırdatma veya dişleri sıkma alışkanlığı
• Yeterli florür içermeyen diş bakımı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yüzünüzde, çenenizde veya boynunuzda şişlik varsa aynı gün bir diş hekimine ya da acil sağlık hizmetine başvurun
• Nefes alma veya yutkunmada zorlanma varsa vakit kaybetmeden 112'yi arayın
• Ateş ile birlikte diş ağrısı ve şişlik varsa beklemeyin
• Ağzınızı açmakta zorlanıyor ya da çenenizi hareket ettiremiyorsanız
• Diş etinden sürekli iltihap geliyorsa
• Ağrı günlerdir sürüyor ve uyumanızı engelliyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Dişte hassasiyet veya çiğnerken rahatsızlık tekrarlıyorsa
• Diş etlerinde kanama, kızarıklık ya da çekilme fark ettiyseniz
• Ağız kokusu sürekli hale geldiyse
• Dolgu veya kaplamanın kenarı takılıyor ya da açıklık hissediyorsanız
• Son diş kontrolünüzün üzerinden uzun zaman geçtiyse (genellikle 6-12 ay)
• Hamilelik, şeker hastalığı gibi durumlarda ağız sağlığınızı düzenli olarak kontrol ettirmek için

Tanı

Diş hekimi önce ağrınızı, şikâyetlerinizi ve ağız bakım alışkanlıklarınızı sorar. Ardından ağzınızı ve dişlerinizi muayene eder; şişlik olan bölgeye hafifçe dokunarak ve etkilenen dişe hafif bir uyarı vererek (örneğin soğukla test) dişin durumunu değerlendirir. Gerekirse röntgen ister. Bu değerlendirme genellikle tek bir muayenede tamamlanır.

Yapılabilecek testler

• Ağız ve diş muayenesi
• Röntgen (diş filmi): çürüğün derinliğini ve kök çevresindeki iltihabı gösterir
• Dişin canlılığını değerlendiren basit testler (soğuk ya da hafif dokunma uyarısı)
• Gerekirse bilgisayarlı tomografi (özellikle yaygın enfeksiyonlarda)
• Yaygın enfeksiyon veya yüksek ateş varsa kan tetkikleri

Randevunuzda neler beklenir

Muayene sırasında ağrı hissedebilirsiniz; bunu hekiminize söylemekten çekinmeyin, çünkü muayenenin daha rahat olması için önlem alınabilir. Diş hekiminiz size ne olduğunu, hangi tedavi seçenekleri olduğunu ve süreci sade bir dille anlatacaktır. Soru sormak için kendinize zaman tanıyın; gerekirse yanınızda bir yakınınız bulunsun.

Tedavi

Tedavinin amacı üç yönlüdür: iltihabı boşaltmak, enfeksiyonun kaynağını ortadan kaldırmak ve ağrıyı azaltmak. Çoğu durumda asıl çözüm, iltihabın boşaltılması ve dişin yeniden sağlıklı hale getirilmesi ya da gerekirse çekilmesidir. Diş hekiminiz sizin için en uygun yolu, durumunuzu görüp değerlendirdikten sonra önerir.

Evde kişisel bakım

• Ilık tuzlu suyla nazikçe gargara yapmak, ağızdaki tahrişi azaltabilir
• Şişlik varsa yanağın dışına soğuk uygulama yapmak (buzu doğrudan cilde koymayın, bir havluya sarın)
• Ağrıyan tarafta çiğnemekten kaçınmak
• Dinlenirken başınızı biraz yüksekte tutmak
• Şişliği patlatmaya veya sıkmaya çalışmamak
• Ağrı için eczacınıza veya hekiminize danışarak uygun bir ağrı kesici kullanmak (ilaç adı ve dozunu mutlaka bir sağlık uzmanı belirlemelidir)
• Şekerli ve çok sıcak/çok soğuk yiyecek içeceklerden bir süre uzak durmak
• Bu önlemlerin tedavinin yerini tutmadığını unutmamak — mutlaka diş hekimine başvurmak

Tıbbi tedaviler

Diş hekimi önce iltihabı boşaltır; bu, ağrının hızla azalmasını sağlar. Ardından sorunun kaynağına göre bir yol izlenir: çürük temizlenip dolgu yapılabilir, dişin iç dokusu temizlenerek kanal (kök) tedavisi uygulanabilir veya diş kurtarılamıyorsa çekim gerekebilir. Enfeksiyon çevre dokulara yayılmışsa hekim uygun gördüğünde antibiyotik türü ilaçlar reçete edilebilir; ancak antibiyotik tek başına sorunu çözmez, asıl tedavi dişin kendisidir. İlaçların adı, dozu ve süresi yalnızca sizi muayene eden sağlık uzmanı tarafından belirlenmelidir; kendi başınıza ilaç kullanmayın ve başkasının ilacını almayın. Tedavi sonrası kontrol randevularına gitmek iyileşmeyi takip etmek için önemlidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bazı durumlarda küçük bir cerrahi işlem gerekebilir: büyük iltihap birikiminin bir kesiyle boşaltılması, kurtarılamayan dişin çekilmesi, gömülü yirmilik dişin alınması ya da diş eti tedavisi. Enfeksiyon yüz, çene veya boyun bölgesine yayıldığında hastanede tedavi gerekebilir. Diş hekiminiz hangi durumda cerrahi gerektiğini ayrıntılı olarak açıklayacaktır.

Bu durumla yaşamak

Tedaviye kadar geçen sürede ağrı günlük hayatınızı etkileyebilir; bu normaldir ve genellikle geçicidir. Yemek yerken ağrıyan tarafı dinlendirmek, yumuşak ve ılık yiyecekleri tercih etmek, düzenli ve nazik ağız bakımına devam etmek rahatlatıcı olur. Ağrı için kendi kendinize çözüm aramak yerine diş hekiminizle iletişimde kalın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Günde iki kez, florürlü diş macunuyla, yumuşak fırçayla dişlerinizi fırçalayın
• Diş ipi veya ara yüz fırçası kullanarak diş aralarını temizleyin
• Sigara kullanıyorsanız bırakmayı düşünün; bu, diş eti sağlığını belirgin şekilde iyileştirir
• Şekerli atıştırmalıkları ve asitli içecekleri sınırlayın; özellikle öğün aralarında
• Bol su için; bu, ağız kuruluğunu azaltmaya yardımcı olur
• Diş gıcırdatıyorsanız hekiminize bundan bahsedin
• Diş hekimi kontrollerinizi aksatmayın

Diyet ve egzersiz

Ağrı döneminde çorba, yoğurt, püre, yumuşak sebze gibi çiğnemesi kolay besinler daha rahat olur. Çok sıcak, çok soğuk, sert ve yapışkan yiyeceklerden bir süre uzak durmak ağrıyı azaltabilir. Şekerli içecekler yerine su tercih etmek hem dişler hem genel sağlık için iyidir. Genel hareket ve egzersiz sağlığınızı destekler; ancak ağrı veya şişlik varken kendinizi zorlamayın, bedeninizi dinleyin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Diş ağrısı uykuyu bozar, dikkati dağıtır ve kişiyi yorgun ve gergin hissettirebilir. Ağrı nedeniyle endişe duymak ya da diş hekimine gitmekten çekinmek çok yaygındır. Bu duyguları hekiminizle paylaşmak süreci kolaylaştırır; diş hekimleri kaygılı hastalarla çalışmaya alışkındır. Kaygınız günlük yaşamınızı çok etkiliyorsa bir sağlık uzmanından destek isteyin. Kendinizi çok kötü hissediyorsanız veya kendinize zarar verme düşünceleri varsa hemen bir sağlık kuruluşuna başvurun ya da 112'yi arayın.

Önleme

Büyük ölçüde evet. Diş absesinin en sık nedeni çürük ve diş eti hastalığı olduğu için, düzenli ağız bakımı ve kontroller riski belirgin şekilde azaltır. Sağlık Bakanlığı'nın ağız ve diş sağlığı önerileri de düzenli fırçalama, florürlü macun kullanımı ve düzenli diş hekimi kontrolünü vurgular.

Aşılar

Diş absesine karşı koruyucu bir aşı yoktur. Genel sağlık kontrollerinizde önerilen aşıları hekiminizin önerdiği şekilde yaptırmanız genel bağışıklık sağlığınız için yararlıdır.

Tarama programları

Düzenli diş hekimi kontrolü en etkili tarama yoludur; çoğu kişi için yılda bir veya iki kez kontrol önerilir. Hekiminiz sizin ağız sağlığınıza göre sıklığı belirler. Ayrıca okul dönemlerinde ve aile hekimliği başvurularında ağız sağlığı değerlendirmesi yapılabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Enfeksiyonun çene kemiğine ve çevre dokulara yayılması
• Yüzde ve boyunda şişlik; nadiren nefes almayı zorlaştıracak kadar ciddi tablolar
• Enfeksiyonun kan dolaşımına karışması (bu, acil tedavi gerektiren ciddi bir durumdur)
• Dişin kurtarılamayıp çekilmesi
• Komşu sinüslere yayılarak sinüs iltihabına yol açması
• Dişlerin yerinden kayması ve çiğneme düzeninin bozulması
• Uzun süreli ağrı, uyku sorunları ve yaşam kalitesinin düşmesi

Uzun vadeli görünüm

İyi haber şu: diş absesi uygun tedaviyle genellikle tamamen iyileşir ve çoğu kişi normal yaşamına döner. Ne kadar erken başvurursanız tedavi o kadar kolay ve rahat olur. Şişlik veya nefes/yutkunma sorunu gibi belirtiler varsa beklemeden yardım almak önemlidir; bu durumlarda hızlı davranmak ciddi sorunları önler.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.