Retina Dekolmanı (Yırtılmış Retina)

Genel Bakış

Retina, gözün arkasında bulunan ve ışığı algılayan ince bir tabakadır. Bir fotoğraf makinesindeki film gibi düşünebilirsiniz: gelen ışık bu tabakada sinyale dönüşür ve görme siniri aracılığıyla beyne iletilir. Retina dekolmanı, bu tabakanın altındaki besleyici dokuya yapışık kalması gerekirken oradan ayrılması, yani kalkması demektir. Ayrılan bölge beslenemediği için zamanla çalışamaz hale gelir. Bu nedenle retina dekolmanı vakit kaybetmeden müdahale edilmesi gereken bir göz acilidir. Erken tedavi edildiğinde görme genellikle korunabilir.

Retina dekolmanı çok sık görülen bir durum değildir; yaklaşık olarak her 10.000 kişide yılda 1 civarında görüldüğü tahmin edilmektedir. Buna karşın, göz acilleri arasında en önemlilerinden biridir çünkü tedavi edilmezse kalıcı görme kaybına yol açabilir.

Daha çok 50 yaş üzeri kişilerde görülür. Yüksek miyopisi (uzağı iyi görememe) olanlar, katarakt ameliyatı geçirmiş olanlar, ailesinde retina dekolmanı öyküsü bulunanlar, şeker hastalığı (diyabet) olanlar ve göz travması yaşayanlar daha yüksek risk altındadır. Bir gözünde dekolman yaşayan kişilerde diğer gözde de risk bir miktar artar; bu nedenle düzenli takip önerilir. Çocuklarda nadir görülür ve genellikle travma ya da kalıtsal göz hastalıklarıyla ilişkilidir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Görüş alanının bir kenarında aniden beliren ışık çakmaları (şimşek gibi parlamalar)
• Göz önünde uçuşan küçük şekillerin (sinek gibi noktalar, iplikler) aniden ve belirgin şekilde artması
• Görüş alanında bir perde, gölge veya karartının yandan başlayıp genişlemesi
• Aniden ortaya çıkan bulanık görme ya da görüntünün bir kısmının kaybolması
• Düz çizgilerin eğri görünmesi veya nesnelerin biçiminin bozulması

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklar belirtileri genellikle tarif edemediği için fark edilmesi zor olabilir
• Gözünü sürekli ovma, ışıktan rahatsız olma veya gözünü kapatma eğilimi
• Bir gözü kullanmamaya başlama ya da başını eğerek bakma
• Gözde kayma (şaşılık) veya göz bebeğinde beyazımsı bir yansıma görülmesi
• Görme davranışlarında ani değişiklik, oyuncağı yakından ve tek gözle takip etme

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Belirtiler genellikle yetişkinlerle benzerdir: ışık çakmaları, uçuşan cisimlerde artış ve perde hissi
• Katarakt ameliyatı sonrası dönemde ortaya çıkma olasılığı daha yüksektir
• Eşlik eden diyabet, yüksek tansiyon veya başka göz hastalıkları tabloyu etkileyebilir
• Görme kaybı yavaş fark edilebildiği için, ani değişiklikleri not etmek ve hekime bildirmek önemlidir

Nedenler

Ana nedenler

• Yaşa bağlı retina yırtılması: Göz içini dolduran jel kıvamındaki madde (vitreus) yaşla birlikte büzüşüp retinayı çekebilir ve yırtık oluşabilir; sıvı bu yırtıktan geçerek retinayı kaldırır.
• Çekme (traksiyon) kaynaklı dekolman: Şeker hastalığı gibi durumlarda oluşan zayıf damarlar ve nedbe dokusu retinayı fiziksel olarak çekebilir.
• Sıvı birikmesi kaynaklı dekolman: İltihap, damar hastalıkları veya tümör gibi nedenlerle retinanın altında sıvı toplanabilir.
• Göz travması: Göze alınan darbe sonrası retina yırtılabilir veya yerinden ayrılabilir.
• Bazı kalıtsal göz hastalıkları ve retina zayıflıkları.

Risk faktörleri

• Yüksek miyopi (uzağı iyi görememe); göz küresinin uzun olması retinayı gergin hale getirir
• İleri yaş, özellikle 50 yaş üzeri
• Katarakt ameliyatı geçirmiş olmak
• Ailede retina dekolmanı öyküsü
• Diğer gözde daha önce retina dekolmanı yaşamış olmak
• Şeker hastalığı (diyabet) ve buna bağlı göz tutulumu
• Göze alınan darbe veya yaralanma
• Göz içi iltihabı ya da bazı nadir kalıtsal göz hastalıkları

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Görüş alanınızda perde, gölge veya karartı belirdiyse hemen göz hekimine ya da en yakın acil servise gidin
• Ani görme kaybı yaşıyorsanız vakit kaybetmeyin
• Işık çakmaları ve uçuşan cisimlerde ani artış birlikte olduysa aynı gün içinde muayene olun
• Gözünüze darbe aldıysanız ve görmede değişiklik fark ettiyseniz beklemeden başvurun

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yüksek miyopisi olan kişilerin yılda bir kez göz dibi muayenesi yaptırması önerilir
• Ailesinde retina dekolmanı öyküsü olanların hekimine danışarak düzenli takip planlaması
• Katarakt ameliyatı sonrası kontrolleri aksatmamak
• Şeker hastalığı olanların yıllık göz muayenesini düzenli sürdürmesi

Tanı

Retina dekolmanı tanısı genellikle göz hekiminin göz dibini özel bir ışık ve mercek yardımıyla incelemesiyle konur. Muayene sırasında göz bebeğini büyüten damlalar kullanılır; bu sayede retinanın tamamı görülebilir. Yırtık, delik veya sıvı birikimi olup olmadığı değerlendirilir. Gerekirse retinanın ayrıntılı görüntülenmesi için ek tetkikler istenir.

Yapılabilecek testler

• Göz dibi (fundus) muayenesi: Göz bebeği büyütüldükten sonra retinanın ayrıntılı incelenmesi
• Görme keskinliği testi: Harflerle veya sembollerle görme düzeyinin ölçülmesi
• Görme alanı testi: Görüş alanının hangi bölgelerinin etkilendiğinin belirlenmesi
• Göz içi basıncı ölçümü
• OCT (optik koherens tomografi): Retinanın katmanlarını ayrıntılı gösteren, ağrısız bir görüntüleme yöntemi
• Göz ultrasonu (B-tarama): Göz dibinin doğrudan görülemediği durumlarda kullanılan görüntüleme

Randevunuzda neler beklenir

Muayene sırasında gözünüze damla damlatılır ve göz bebekleriniz büyür. Bu damlalar birkaç saat boyunca bulanık görmeye ve ışığa karşı hassasiyete neden olabilir. Muayeneden sonra araç kullanmamanız ve yanınızda birinin olması iyi olur. Muayenenin kendisi ağrılı değildir. Bazı durumlarda tanı aynı gün konur ve tedavi planı hemen konuşulur.

Tedavi

Retina dekolmanı genellikle cerrahi yöntemlerle tedavi edilir. Amaç, ayrılmış retinayı yerine geri yatırmak ve orada kalmasını sağlamaktır. Küçük yırtıklarda daha basit işlemler yeterli olabilirken, retina geniş bir alanda ayrıldıysa daha kapsamlı bir ameliyat gerekebilir. Hangi yöntemin uygun olduğuna göz hekimi, dekolmanın yeri, büyüklüğü ve süresi gibi etkenlere bakarak karar verir. Erken müdahale, görme kaybının önlenmesi açısından belirleyicidir.

Evde kişisel bakım

• Ameliyat sonrası hekimin önerdiği yatış pozisyonuna (başın belirli bir açıda tutulması) titizlikle uyun
• Gözünüze dokunmaktan, ovalamaktan ve su kaçırmaktan kaçının
• Hekimin verdiği göz damlalarını tarif edildiği şekilde kullanın; doz veya süreyi kendi başınıza değiştirmeyin
• İyileşme döneminde ağır kaldırmaktan, eğilmekten ve zorlayıcı fiziksel aktivitelerden uzak durun
• Göz içine gaz verilmişse uçak yolculuğu ve yüksek rakıma çıkmak önerilmez; bunu mutlaka hekiminize sorun
• Kontrolleri aksatmayın ve görmede yeni bir değişiklik olursa hemen bildirin

Tıbbi tedaviler

Tedavi seçenekleri girişimsel işlemlerden oluşur: küçük yırtıkların çevresinin lazerle kapatılması (fotokoagülasyon), yırtığı kapatmak için göz içine bir gaz kabarcığı verilmesi (pnömatik retinopeksi), gözün dış yüzeyine destek bandı yerleştirilmesi (skleral çökertme) ve göz içindeki jel benzeri maddenin alınıp yerine özel bir sıvı konulması (vitrektomi). Bu işlemlerin ardından gözün iyileşmesini desteklemek için hekiminiz uygun gördüğü ilaçları ve göz damlalarını reçete edebilir; ilaç adı ve dozları yalnızca hekiminiz belirler. Bu içerikte hiçbir ilaç adı veya dozu yer almaz.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Retina dekolmanında cerrahi, çoğu zaman tek ve en etkili tedavi yoludur. Görme merkezi (sarı nokta) henüz etkilenmemişse ameliyat genellikle acil olarak planlanır. Sarı nokta etkilenmiş olsa bile ameliyat, kalan görmeyi korumak ve iyileşme şansını artırmak için önerilebilir. Ameliyat zamanlaması ve yöntemi, göz hekiminin değerlendirmesine göre belirlenir.

Bu durumla yaşamak

Tedavi sonrası dönemde görmenin tam olarak yerine gelmesi haftalar, bazen aylar alabilir; bu süreçte sabırlı olmak önemlidir. Görmede dalgalanmalar, bulanıklık veya ışığa hassasiyet olabilir. Doktorunuzun verdiği kontrol takvimine uymak ve görmedeki değişiklikleri not etmek işinizi kolaylaştırır. Tek gözde görme azaldığında derinlik algısı etkilenebilir; merdiven inip çıkarken veya araç kullanırken daha dikkatli olmak gerekir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Gözünüzü darbelerden koruyun; gerekiyorsa koruyucu gözlük kullanın
• Sigara kullanıyorsanız bırakmayı düşünün; genel damar sağlığı için önemlidir
• Kan şekeri ve tansiyonunuzu düzenli takip ettirin
• Uzun süre ekrana bakıyorsanız gözünüzü sık sık dinlendirin
• Yeni bir ışık çakması veya perde hissi fark ettiğinizde ertelemeden hekime başvurun

Diyet ve egzersiz

Özel bir diyet retina dekolmanını tedavi etmez; ancak dengeli beslenme, bol sebze ve meyve tüketimi ve yeterli su içmek genel göz ve damar sağlığını destekler. Şeker hastalığınız varsa kan şekeri kontrolü ayrıca önemlidir. Ameliyat sonrası dönemde ağır egzersizler ve ani zorlanmalar genellikle bir süre kısıtlanır; ne zaman ve hangi spora dönebileceğinizi mutlaka hekiminize sorun. Hafif yürüyüşler çoğu zaman uygundur ancak kişiye göre değişir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Ani görme değişikliği yaşamak korkutucu olabilir; kaygı, tedirginlik ve hatta üzüntü hissetmek çok normaldir. Bu duyguları görmezden gelmek yerine konuşmak iyileşmeyi de kolaylaştırır. Yakınlarınıza durumu anlatmak, gerektiğinde bir ruh sağlığı uzmanından veya aile hekiminizden destek istemekten çekinmeyin. Unutmayın, yalnız değilsiniz ve destek almak güçlü bir adımdır. Kendinizi çok kötü hissediyorsanız ya da günlük yaşamınız belirgin şekilde etkileniyorsa bir sağlık profesyoneline başvurun; acil bir ruhsal kriz durumunda 112'yi arayabilirsiniz.

Önleme

Retina dekolmanının her vakası önlenemez; ancak riski azaltmak ve erken fark etmek mümkündür. En önemli adım, belirtileri tanımak ve ortaya çıktığında vakit kaybetmeden hekime başvurmaktır. Yüksek riskli kişilerin düzenli göz muayenesi yaptırması, henüz yırtık aşamasındayken lazerle kapatılmasına olanak tanıyabilir ve dekolmanı önleyebilir.

Tarama programları

Yüksek miyopisi olanlar, ailesinde retina dekolmanı öyküsü bulunanlar, katarakt ameliyatı geçirmiş kişiler ve şeker hastalığı olanların göz hekiminin önerdiği aralıklarla göz dibi muayenesi yaptırması önerilir. Muayene aralığını kişisel risk durumunuza göre hekiminiz belirler.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Ayrılan retina beslenemediği için kalıcı görme kaybı gelişebilir
• Görme kaybı önce çevresel görmede başlar, zamanla merkezi görmeye doğru ilerleyebilir
• Tedavi geciktikçe ameliyat sonrası görmenin geri kazanılma olasılığı azalır
• İleri durumlarda göz içi basıncında düşme, iltihaplanma veya gözün yapısında bozulma görülebilir
• Diğer gözde de dekolman gelişme riski bulunur, bu nedenle takip önemlidir

Uzun vadeli görünüm

Retina dekolmanı ciddi bir durum olsa da erken tedaviyle birçok kişi görme yeteneğinin önemli bir kısmını koruyabilir. Görme merkezi henüz etkilenmemişken müdahale edilirse sonuçlar genellikle daha iyi olur. İyileşme kişiden kişiye değişir; bazı kişilerde görme tamamen geri dönerken bazılarında bir miktar azalma kalabilir. Düzenli kontroller ve belirtilere karşı dikkatli olmak, uzun vadede görmenizi korumanın en güvenilir yoludur.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.