Diyabet (Şeker Hastalığı)

Genel Bakış

Diyabet, kan şekeri düzeyinin normalden yüksek olması durumudur. Vücudumuzdaki insülin adlı hormon, şekeri hücrelere taşıyarak enerji sağlar. Diyabetli kişilerde insülin yeterince üretilmez veya vücut insülini gerektiği gibi kullanamaz. Bu durum kan şekerinin yükselmesine yol açar.

Evet, diyabet dünyada ve Türkiye'de çok yaygın görülen bir sağlık sorunudur. Görülme sıklığı giderek artmaktadır.

Diyabet her yaşta görülebilir. Tip 1 diyabet daha çok çocuklarda ve gençlerde başlar. Tip 2 diyabet ise genellikle 40 yaş sonrası, fazla kilolu ve hareketsiz yaşayan kişilerde ortaya çıkar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çok su içme isteği
• Sık idrara çıkma
• Aşırı açlık hissi
• Halsizlik ve yorgunluk
• Bulanık görme
• Yaraların geç iyileşmesi
• Ellerde ve ayaklarda uyuşma veya karıncalanma

Çocuklarda belirtiler

• Çok su içme ve sık idrara çıkmaya bağlı yatak ıslatma
• İstemsiz kilo kaybı
• Sürekli yorgunluk
• Karın ağrısı, bulantı veya kusma
• İştah artışına rağmen kilo alamama

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Susama hissinin azalması nedeniyle belirtiler daha silik olabilir
• Yorgunluk ve halsizlik
• Bulanık görme
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları
• Ağız kuruluğu ve cilt kuruluğu
• Yavaş iyileşen yaralar

Nedenler

Ana nedenler

• Tip 1 diyabet: Bağışıklık sisteminin pankreasta insülin üreten hücrelere saldırması sonucu ortaya çıkar.
• Tip 2 diyabet: Vücudun insüline karşı direnç göstermesi veya yeterli insülin üretememesi nedeniyle gelişir.
• Gebelik diyabeti: Hamilelik sırasında ortaya çıkan, genellikle doğumdan sonra geçen bir diyabet türüdür.

Risk faktörleri

• Ailede diyabet öyküsü olması
• Fazla kilolu olmak, özellikle göbek bölgesinde yağlanma
• Hareketsiz yaşam tarzı
• Sağlıksız beslenme alışkanlıkları
• Yüksek tansiyon ve kolesterol yüksekliği
• Daha önce gebelik diyabeti geçirmiş olmak
• Polikistik over sendromu

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kan şekeriniz sürekli olarak çok yüksek veya çok düşük çıkıyorsa
• Sık kusma veya ishal ile birlikte aşırı halsizlik varsa
• Şeker hastalığı nedeniyle oluşan ayak yaranız varsa ve kızarıklık, şişlik veya kötü koku geliştiyse

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Çok su içme ve sık idrara çıkma gibi belirtiler fark ettiğinizde
• Açlık kan şekeriniz normalin üzerinde çıktığında
• Ailenizde diyabet öyküsü varsa ve düzenli kontrol yaptırmıyorsanız

Tanı

Doktorunuz belirtilerinizi ve risk faktörlerinizi değerlendirir, ardından kan şekeri seviyenizi ölçmek için bazı testler ister. Genellikle açlık kan şekeri, tokluk kan şekeri ve HbA1c testi kullanılır.

Yapılabilecek testler

• Açlık kan şekeri testi: En az 8 saat aç kaldıktan sonra yapılır.
• HbA1c testi: Son 2-3 ayın ortalama kan şekeri hakkında bilgi verir.
• Oral glukoz tolerans testi (şeker yüklemesi): Aç karnına şekerli su içirildikten sonra kan şekeri belirli aralıklarla ölçülür.

Randevunuzda neler beklenir

Teste gitmeden önce doktorunuzun verdiği açlık süresi talimatına uymanız gerekir. Test sonuçlarına göre doktorunuz size tanıyı ve yapmanız gerekenleri anlatacaktır.

Tedavi

Diyabet tedavisinin temel amacı kan şekerini mümkün olduğunca normale yakın tutmaktır. Tedavi kişiye özeldir; yaşam tarzı değişiklikleri, düzenli kan şekeri takibi ve gerekiyorsa ilaç veya insülin tedavisini içerir.

Evde kişisel bakım

• Kan şekerinizi doktorunuzun önerdiği sıklıkta ölçün ve kaydedin
• İlaçlarınızı her gün doktorunuzun tarif ettiği şekilde alın
• Sağlıklı, dengeli beslenin ve porsiyonlara dikkat edin
• Düzenli fiziksel aktivite yapın, örneğin her gün 30 dakika yürüyün
• Ayaklarınızı her gün kontrol edin, yara veya kızarıklık olup olmadığına bakın
• Doktor ve diyetisyen randevularınızı ihmal etmeyin

Tıbbi tedaviler

Diyabet ilaçları yalnızca doktorunuzun reçetesiyle kullanılır. Tip 1 diyabetli kişiler insülin kullanmak zorundadır. Tip 2 diyabette ise yaşam tarzı değişikliklerinin yanında kan şekeri düşüren tabletler veya zamanla insülin tedavisi gerekebilir. İlaç adlarını, dozlarını veya kullanım zamanlarını asla doktorunuza danışmadan değiştirmeyin.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Tedaviye dirençli ve belirgin bir kilo sorunu olan tip 2 diyabetli bazı hastalarda metabolik cerrahi (obezite cerrahisi) bir seçenek olabilir. Bu karar, ilgili uzmanlardan oluşan bir ekip tarafından dikkatle değerlendirilmelidir.

Bu durumla yaşamak

Diyabetle yaşarken kan şekeri takibi, ilaç kullanımı ve sağlıklı beslenme günlük rutininizin parçası olur. Zamanla bu alışkanlıkların çoğu sizin için doğal hale gelir. Düzenli kontrollere gitmek ve önerilen tedaviye uymak hastalığın kontrolünde en önemli adımdır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Akdeniz tipi beslenme: bol sebze, meyve, tam tahıl ve baklagil tüketmeye özen gösterin
• Şekerli içeceklerden ve işlenmiş yiyeceklerden uzak durun
• Haftanın en az 5 günü 30 dakika yürüyüş yapın
• Sigara içmeyin, alkolü sınırlayın
• Kilonuzu sağlıklı bir aralıkta tutmaya çalışın

Diyet ve egzersiz

Kan şekerini en çok karbonhidrat içeren besinler etkiler. Beyaz ekmek, pirinç ve şeker yerine tam tahıllı ekmek, bulgur ve baklagilleri tercih edebilirsiniz. Öğün atlamamaya ve düzenli saatlerde yemek yemeye özen gösterin. Haftada en az 150 dakika orta tempoda egzersiz, kan şekerini dengelemeye yardımcı olur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Diyabet gibi kronik bir hastalıkla yaşamak stres, kaygı ve zaman zaman tükenmişlik hissi yaratabilir. Bu duygular tamamen normaldir. Duygularınızı ailenizle ve arkadaşlarınızla paylaşın; gerekirse bir ruh sağlığı uzmanından destek almaktan çekinmeyin. Ruh sağlığınızı korumak, diyabet yönetiminin önemli bir parçasıdır.

Önleme

Tip 1 diyabet şu anki bilgilerle engellenemez. Ancak tip 2 diyabet büyük oranda önlenebilir veya geciktirilebilir. Sağlıklı beslenme, düzenli fiziksel aktivite, kilo kontrolü ve sigaradan uzak durma en önemli önleyici adımlardır.

Aşılar

Diyabet hastalarında enfeksiyonlara yakalanma riski daha yüksek olabilir. Bu nedenle grip ve zatürre gibi aşılarınızı doktorunuzun önerdiği şekilde yaptırmanız önemlidir. Aşı takviminizi aile hekiminizle görüşün.

Tarama programları

Özellikle ailesinde diyabet olanlar, fazla kilolu olanlar ve hareketsiz yaşayanlar için risk faktörlerini bilmek önemlidir. Sağlıklı bireylerin de 45 yaşından sonra düzenli sağlık kontrollerinde kan şekeri baktırması önerilir. Aile hekiminiz sizin için en uygun tarama planını yapabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp krizi ve inme riskinin artması
• Böbrek hasarı oluşması ve böbrek yetmezliğine ilerlemesi
• Gözlerde hasar oluşması ve görme kaybı riski
• El ve ayaklarda sinir hasarına bağlı uyuşma ve ağrı
• Ayak ülserleri ve enfeksiyonlar
• Diş eti hastalıkları

Uzun vadeli görünüm

Diyabet tedavi edilebilen ve iyi kontrol altında tutulabilen bir hastalıktır. Tedaviye düzenli uyum sağlandığında diyabetli kişiler komplikasyon riskini büyük ölçüde azaltabilir ve sağlıklı, uzun bir yaşam sürebilir. Kendinize iyi bakmanız ve sağlık ekibinizle iş birliği içinde olmanız her şeyden önemlidir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Uluslararası Diyabet Federasyonu ↗
• Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ↗

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.