Gebelik Diyabeti (Gestasyonel Diyabet)

Genel Bakış

Gebelik diyabeti, hamilelik sırasında ilk kez ortaya çıkan kan şekeri yüksekliğidir. Vücudumuz yediğimiz şekerleri enerjiye çevirmek için 'insülin' adı verilen bir hormondan yararlanır. Gebelikte salgılanan bazı hormonlar insülinin işini zorlaştırır; vücut yeterince ek insülin üretemezse şeker kanda birikir. Bu durum genellikle hamileliğin ikinci yarısında fark edilir ve doğumdan sonra çoğu zaman kendiliğinden düzelir. Önemli olan, hamilelik boyunca kan şekerinin iyi kontrol edilmesidir.

Yaygın bir durumdur. Her 100 gebeden yaklaşık 7-10'unda görüldüğü tahmin edilmektedir; bu oran risk faktörlerine ve taranan topluma göre değişir.

Yalnızca hamile kişileri etkiler. Önceden diyabeti olmayan, hamilelik sırasında kan şekeri yükselen kişilerde görülür. 35 yaş ve üzerinde hamile kalanlar, fazla kilolu olanlar, ailesinde diyabet öyküsü bulunanlar ve daha önce gebelik diyabeti geçirmiş olanlar daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çoğu kişide hiçbir belirti yoktur; tanı genellikle tarama testiyle konur.
• Aşırı susama
• Sık ve bol miktarda idrara çıkma
• Yorgunluk, halsizlik
• Bulanık görme
• Tekrarlayan mantar veya idrar yolu enfeksiyonları

Çocuklarda belirtiler

• Gebelik diyabeti yalnızca hamilelikte görülen bir durumdur; çocuklarda görülmez. Çocuklarda görülen diyabet tipleri farklıdır ve ayrı bir sağlık konusudur.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Bu durum gebeliğe bağlı olduğu için ileri yaşta görülmez. Bununla birlikte 35 yaş ve üzerinde hamile kalan kişilerde gebelik diyabeti riski daha yüksektir.

Nedenler

Ana nedenler

• Gebelikte plasentadan (bebeğin eşi) salgılanan hormonlar insülinin etkisini azaltır.
• Vücut bu direnci yenmek için daha fazla insülin üretmeye çalışır; üretim yeterli olmadığında kan şekeri yükselir.
• Genetik yatkınlık ile yaşam tarzı faktörleri bir araya geldiğinde risk artar.

Risk faktörleri

• 35 yaş ve üzerinde hamile olmak
• Hamilelik öncesinde fazla kilo veya obezite
• Ailede (anne, baba, kardeş) diyabet öyküsü bulunması
• Daha önce gebelik diyabeti geçirmiş olmak
• Daha önce 4 kilogramdan büyük bir bebek doğurmuş olmak
• Polikistik over sendromu (PKOS; yumurtalıklarda kist ve adet düzensizliğiyle seyreden bir durum)
• İkiz veya üçüz gibi çoklu gebelik
• Gebelik öncesinde hareketsiz bir yaşam sürmek

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bebeğin hareketlerinde azalma fark ederseniz
• Vajinadan kanama veya su gelmesi olursa
• Şiddetli baş ağrısı, görme bozukluğu veya ani şişlik gelişirse
• Sürekli kusma nedeniyle sıvı alamıyorsanız
• Kan şekeri ölçümleriniz sürekli çok yüksek veya çok düşük çıkıyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Hamileliğin 24-28. haftalarında şeker tarama testi zamanı geldiğinde
• Aşırı susama, sık idrara çıkma gibi belirtiler fark ettiğinizde
• Kan şekeri ölçüm sonuçlarınızı değerlendirmek istediğinizde
• Beslenme ve hareket planınızı birlikte gözden geçirmek için
• Doğum sonrası kontrol randevunuzu planlamak için

Tanı

Tanı, kan şekeri ölçümleriyle konur. Genellikle hamileliğin 24-28. haftalarında şeker yükleme testi (OGTT; şekerli sıvı içirilerek yapılan kan şekeri testi) uygulanır. Önce açlık kan şekeri ölçülür, ardından şekerli sıvı içirilir ve belirli aralıklarla yeniden kan alınır. Sonuçlar belli eşik değerlerin üzerindeyse gebelik diyabeti tanısı konur. Risk faktörleri varsa test daha erken haftalarda da yapılabilir.

Yapılabilecek testler

• Açlık kan şekeri ölçümü
• Şeker yükleme testi (OGTT), genellikle 75 gram şekerli sıvı ile
• İdrarda şeker ve protein kontrolü
• Gerektiğinde HbA1c testi (son 2-3 aylık şeker ortalamasını gösterir)
• Bebeğin gelişimini ve boyutunu izleyen ultrasonografi

Randevunuzda neler beklenir

Testten önce genellikle 8-12 saat bir şey yiyip içmemeniz istenir; su içmek çoğu zaman serbesttir. Şekerli sıvıyı içtikten sonra 1-2 saat bekleyip yeniden kan vermeniz gerekebilir. Bu süre boyunca testi yarıda bırakmamanız ve fazla hareket etmemeniz istenebilir. İşlem genellikle ağrısızdır, sadece birkaç kez kan alınır. Aklınıza takılan bir şey varsa testten önce sağlık ekibinize sormak en iyisidir.

Tedavi

Tedavinin amacı, hamilelik boyunca kan şekerini hedef aralıkta tutarak hem sizin hem bebeğinizin sağlığını korumaktır. Çoğu kişide beslenme düzenlemeleri ve düzenli hareket yeterli olur. Bunlar yeterli gelmediğinde doktorunuz ilaç tedavisi önerebilir. Plan kişiye göre düzenlenir ve düzenli kan şekeri ölçümleriyle takip edilir.

Evde kişisel bakım

• Kan şekerinizi doktorunuzun önerdiği sıklıkta ölçün ve sonuçları not edin.
• Öğünlerinizi atlamayın; az ve sık yemek kan şekerini dengede tutmaya yardımcı olur.
• Şekerli içecekler, hamur işleri ve paketli ürünlerden mümkün olduğunca uzak durun.
• Her gün hafif-orta tempolu yürüyüş yapın; yeni bir egzersize başlamadan önce doktorunuza danışın.
• Gün içinde yeterince su için.
• Kontrollerinizi ve doğum sonrası randevularınızı aksatmayın.

Tıbbi tedaviler

Beslenme ve hareket düzenlemeleri kan şekerini hedef aralıkta tutmaya yetmediğinde doktorunuz ilaç tedavisi önerebilir. Bu karar; ölçüm sonuçlarınıza, bebeğin gelişimine ve genel sağlık durumunuza göre verilir. İlacın türü ve dozu yalnızca sizi takip eden doktor tarafından belirlenir; kendi başınıza ilaç başlamayın veya bırakmayın. Tedavi sırasında ölçümler ve kontroller düzenli olarak sürer.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Gebelik diyabeti ameliyatla tedavi edilen bir durum değildir. Doğum şekline (normal doğum veya sezaryen) bebeğin boyutu, duruşu ve sizin sağlık durumunuz değerlendirilerek karar verilir; sezaryen yalnızca gerekli olduğunda tercih edilir.

Bu durumla yaşamak

Gebelik diyabeti günlük hayatınıza birkaç yeni alışkanlık ekler: ölçüm yapmak, öğünlere dikkat etmek, hareket etmek. İlk haftalarda zorlayıcı gelebilir ama kısa sürede rutine oturur. Ölçüm sonuçlarınızı bir deftere ya da telefonunuza not etmek, kontrollerde doktorunuza çok yardımcı olur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Öğünlerinizi mümkün olduğunca aynı saatlerde yiyin.
• Tabağınızı sebze, tam tahıl ve protein kaynaklarıyla dengeleyin.
• Şekerli ve işlenmiş gıdaları sınırlayın.
• Her gün kısa da olsa yürüyüş yapın.
• Sigara ve alkolden uzak durun.
• Yeterli ve düzenli uyumaya çalışın.
• Stres için nefes egzersizleri veya hafif gevşeme çalışmaları deneyin.

Diyet ve egzersiz

Beslenmede amaç, şeker dalgalanmalarını azaltmaktır. Beyaz ekmek yerine tam tahıllı ürünler, tatlı yerine meyve gibi daha yavaş emilen karbonhidratlar tercih edilebilir. Öğün atlamamak, ana öğünlere küçük ara öğünler eklemek ve porsiyonları küçültmek işe yarar. Hareket için haftanın çoğu günü 20-30 dakikalık hafif-orta tempolu yürüyüş genellikle uygundur; ancak egzersiz planınızı mutlaka doktorunuzla birlikte belirleyin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sürekli ölçüm yapmak, beslenmeye dikkat etmek ve bebeğin sağlığını düşünmek kaygı yaratabilir. Bu duygular çok normaldir ve yalnız değilsiniz. Kaygı ya da üzüntü günlük hayatınızı belirgin şekilde etkiliyorsa bir sağlık profesyonelinden destek istemeniz önerilir. Kendinize zarar verme düşüncesi ya da kendinizi çok kötü hissettiğiniz bir durum olursa vakit kaybetmeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun. Hamilelikte ruh sağlığı desteği almak güvenlidir ve cesaret verici bir adımdır.

Önleme

Gebelik diyabetini her zaman tamamen önlemek mümkün olmayabilir; çünkü plasenta hormonları önemli bir rol oynar. Yine de hamilelik öncesinde sağlıklı bir kiloda olmak, dengeli beslenmek ve düzenli hareket etmek riski azaltmaya yardımcı olur. Daha önce gebelik diyabeti geçirdiyseniz, yeni bir hamilelik düşünmeden önce doktorunuzla konuşmanız iyi olur.

Aşılar

Gebelik diyabetini önleyen bir aşı yoktur. Bununla birlikte hamilelikte önerilen rutin aşılar hakkında aile hekiminize veya kadın doğum doktorunuza danışabilirsiniz.

Tarama programları

Tüm hamilelere genellikle 24-28. haftalarda şeker tarama testi önerilir. Risk faktörleri varsa test daha erken haftalarda yapılabilir. Doğumdan 6-12 hafta sonra kan şekeri yeniden kontrol edilir; sonraki yıllarda ise düzenli aralıklarla (örneğin 1-3 yılda bir) kontrol önerilir. Bu konuda Sağlık Bakanlığı'nın aile hekimliği ve gebe izlem rehberlerinden yararlanılabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Bebeğin normalden iri olması (makrozomi) ve doğumun zorlaşması
• Erken doğum
• Gebelik zehirlenmesi (preeklampsi): tansiyon yüksekliği ve idrarda protein görülmesi
• Sezaryen olasılığının artması
• Doğum sonrası bebekte düşük kan şekeri, sarılık ve solunum sorunları
• Bebekte ileride obezite ve tip 2 diyabet riskinin artması
• Annenin ileride tip 2 diyabet geliştirme riskinin artması

Uzun vadeli görünüm

İyi haber şu: gebelik diyabeti tanısı konan kişilerin büyük çoğunluğu düzenli takip, beslenme ve hareket düzenlemeleriyle sağlıklı bir hamilelik geçirir ve sağlıklı bir bebek dünyaya getirir. Kan şekeri genellikle doğumdan sonra normale döner. Doğum sonrası kontrolleri aksatmamak, ilerideki yıllarda sağlığınızı korumanın en kolay yoludur.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.