Diyabetik Koma

Genel Bakış

Diyabetik koma, kan şekerinin (kandaki glukoz yani şeker miktarının) aşırı yükselmesi ya da aşırı düşmesi sonucu kişinin bilincinin bozulması ve uyandırılamayacak kadar ağır bir duruma gelmesidir. Vücudumuzdaki hücreler enerji için şekere ihtiyaç duyar; ancak şeker çok fazla veya çok az olduğunda beyin başta olmak üzere organlar düzgün çalışamaz. Bu, acil müdahale gerektiren bir durumdur ve vakit kaybetmeden 112 aranmalıdır.

Diyabetik koma nadir görülen ancak hayatı tehdit eden bir durumdur. Diyabeti olan herkes bir miktar risk altındadır; yine de düzenli hekim takibi, kan şekeri eğitimi ve iyi kontrol ile bu risk belirgin biçimde azalır.

Tip 1 diyabeti olan kişilerde daha sık görülür, ancak tip 2 diyabeti olanlarda da ortaya çıkabilir. Kan şekerini düşüren ilaçları (insülin dahil) kullananlar, enfeksiyon geçirenler, yaşlılar, demansı (bellek ve düşünme sorunları) olanlar ve yalnız yaşayan kişiler daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Aşırı susama ve sık idrara çıkma
• Ağız kuruluğu ve halsizlik
• Bulanık görme, baş ağrısı
• Bulantı, kusma, karın ağrısı
• Nefeste meyvemsi ya da aseton gibi bir koku
• Hızlı ve derin nefes alma
• Terleme, titreme, çarpıntı ve açlık hissi (kan şekeri düştüğünde)
• Konuşmada güçlük, dengesizlik, sinirlilik veya davranış değişiklikleri
• Giderek artan uyku hali ve bilinç bulanıklığı

Çocuklarda belirtiler

• Huzursuzluk, ağlama veya normalden çok uyuma
• Gece yatağını ıslatma (daha önce kuru olan çocuklarda)
• Karın ağrısı ve tekrarlayan kusma
• Sürekli su içme ve sık tuvalete gitme
• Nefesin hızlanması, hırıltılı veya derin solunum
• Kilo kaybı ve iştah değişikliği
• Okulda dalgınlık, derslere odaklanamama

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Belirtiler silik olabilir; susama hissi azaldığı için ağız kuruluğu fark edilmeyebilir
• Ani gelişen kafa karışıklığı, unutkanlık veya uyku hali
• Düşme, güçsüzlük, yürümede zorlanma
• İdrar yolu veya akciğer enfeksiyonu belirtileri
• Ağızdan yeterince sıvı alamama ve sıvı kaybı (dehidratasyon)
• Yalnız yaşayan kişilerde durum daha geç fark edilebilir

Nedenler

Ana nedenler

• Çok yüksek kan şekeri: vücudun yeterli insülin üretememesi veya ürettiği insülini etkili kullanamaması
• Çok düşük kan şekeri: kan şekerini düşüren ilaçların fazla etki etmesi, öğün atlama, aşırı egzersiz veya alkol
• Enfeksiyonlar (idrar yolu, akciğer, cilt enfeksiyonları gibi)
• Kalp krizi, inme veya pankreas iltihabı gibi ek sağlık sorunları
• İlaçların düzensiz kullanılması veya insülin pompası gibi cihazlarda sorun yaşanması
• Ağır sıvı kaybı (dehidratasyon), sıcak hava, uzun süreli susuzluk
• Stres, travma, ameliyat gibi vücudu zorlayan durumlar

Risk faktörleri

• Tip 1 diyabet varlığı
• Uzun süredir kontrolsüz seyreden diyabet
• Ergenlik dönemi (hormon değişimleri kan şekerini etkiler)
• Diyabet eğitimi ve takip eksikliği
• Yalnız yaşamak, demans veya bellek sorunları
• Alkol kullanımı
• Kan şekerini yükselten bazı ilaçların kullanımı
• Ağız yoluyla yeterince sıvı alamama

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kan şekeriniz sürekli yüksek seyrediyor ve kendinizi kötü hissediyorsanız
• Tekrarlayan kusma, karın ağrısı veya ağızdan sıvı alamama varsa
• Ateş veya enfeksiyon belirtisi fark ettiyseniz
• Bilinç bulanıklığı, uyku hali veya davranış değişikliği varsa hemen 112'yi arayın

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kan şekeri ölçümleriniz beklediğiniz aralıkta seyretmiyorsa
• İlaç kullanımınızda veya doz zamanlamasında değişiklik gerekiyorsa (bunu mutlaka hekiminizle konuşun)
• Diyabet eğitimi, beslenme danışmanlığı veya kan şekeri takibi konusunda desteğe ihtiyaç duyuyorsanız
• Düzenli kontrol muayeneleriniz (göz, böbrek, ayak ve genel değerlendirme) geldiyse

Tanı

Diyabetik koma tanısı acil serviste konur. Hekim önce kişinin ve yakınlarının anlattıklarına bakar, ardından hızlı bir muayene yapar ve hemen kan şekeri ölçümü ister. Kan şekerinin çok yüksek veya çok düşük olması ve bilinç durumunun bozulmuş olması tanıda yol göstericidir. Ardından durumun nedenini bulmak için ek tetkikler yapılır.

Yapılabilecek testler

• Parmaktan veya damardan kan şekeri ölçümü
• Kan ve idrarda keton ölçümü (keton, yağların enerji için yıkılmasıyla oluşan maddedir)
• Kan gazı testi (kanın asitlik dengesini gösterir)
• Elektrolit ölçümleri (sodyum, potasyum gibi mineraller)
• Böbrek fonksiyon testleri ve tam kan sayımı
• İdrar tetkiki ve gerektiğinde kültür (enfeksiyon araştırması)
• EKG (kalp ritmi değerlendirmesi)
• Gerektiğinde akciğer grafisi veya beyin görüntülemesi

Randevunuzda neler beklenir

Acil serviste önce damar yolu açılır, sıvı ve gerekli tedaviler başlatılır. Kan şekeri belirli aralıklarla sık sık ölçülür, kalp ritmi ve solunum izlenir. Durumun ağırlığına göre birkaç saat ya da birkaç gün hastanede, bazen yoğun bakımda takip gerekebilir. İyileşme süreci kişiden kişiye değişir.

Tedavi

Diyabetik koma hastanede, sağlık ekibi gözetiminde tedavi edilir. Amaç önce kişiyi hayati tehlikeye sokan durumu düzeltmek, sonra komaya yol açan nedeni (enfeksiyon, ilaç düzensizliği, sıvı kaybı gibi) tedavi etmektir. Tedavi kişinin durumuna göre planlanır ve yakın izlem gerektirir.

Evde kişisel bakım

• Kan şekerinizi öğrendiğiniz şekilde ve düzenli olarak ölçün, sonuçları not edin
• İlaçlarınızı hekiminizin önerdiği şekilde ve saatte kullanın; kendi başınıza değiştirmeyin
• Öğün atlamamaya ve yeterli sıvı içmeye özen gösterin
• Yanınızda her zaman hızlı etkili bir şeker kaynağı ve diyabet kimlik kartı ya da bileklik taşıyın
• Yakınlarınızla basit bir acil durum planı paylaşın: ne zaman 112 aranacağı, size nasıl yardım edileceği
• Hastaneden çıktıktan sonra kontrol randevularınızı aksatmayın
• Ateş, enfeksiyon veya kusma gibi durumlarda kan şekerinizi daha sık kontrol edin

Tıbbi tedaviler

Hastanede öncelikle damar yoluyla sıvı verilerek vücudun su ve tuz dengesi düzeltilir. Kan şekeri seviyesini güvenli aralığa getirmek için hekim tarafından uygun ilaçlar uygulanır; bu ilaçların seçimi ve uygulanışı tamamen sağlık ekibinin değerlendirmesine bağlıdır. Kandaki mineral dengesi (potasyum gibi) yakından izlenir ve gerektiğinde düzeltilir. Komaya yol açan enfeksiyon, kalp sorunu veya diğer nedenler ayrıca tedavi edilir. Tedavi süresince bilinç durumu, solunum ve kan şekeri sürekli izlenir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Diyabetik koma genellikle ameliyatla tedavi edilen bir durum değildir. Ancak komaya yol açan altta yatan bir sorun (örneğin bazı enfeksiyonlar veya karın içi problemler) cerrahi girişim gerektiriyorsa, bu karar sağlık ekibi tarafından ayrıca değerlendirilir.

Bu durumla yaşamak

Diyabetik koma geçiren biri için günlük yaşamın merkezinde düzenli kan şekeri takibi, ilaçların zamanında kullanımı ve bedenin verdiği sinyalleri tanımak vardır. Bu, hayatı kısıtlayan bir şey değil; aksine sizi güvende tutan bir alışkanlıklar bütünüdür. Çoğu kişi birkaç hafta içinde yeni düzenine rahatça alışır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Öğünlerinizi mümkün olduğunca düzenli saatlerde yiyin
• Uyku düzeninize özen gösterin; yorgunluk kan şekerini etkileyebilir
• Alkol kullanıyorsanız bunu hekiminizle konuşun; alkol kan şekerini düşürebilir
• Sıcak havalarda ve egzersiz sırasında daha fazla sıvı için
• Seyahatte ilaçlarınızı ve ölçüm malzemelerinizi yanınızdan ayırmayın
• Sigara kullanmıyorsanız başlamayın; kullanıyorsanız bırakmak için destek isteyin

Diyet ve egzersiz

Beslenme ve hareket, kan şekeri dengesinin iki temel taşıdır. Karbonhidratı (şeker ve nişasta içeren besinler) tamamen bırakmak gerekmez; önemli olan miktarı, zamanlaması ve dengeli bir tabak oluşturmaktır. Sebze, protein ve tam tahıllı besinleri dengeli biçimde tüketmek, şekerli içecekleri sınırlamak çoğu kişiye iyi gelir. Hareket konusunda haftada birkaç gün orta tempolu yürüyüş gibi sürdürülebilir bir başlangıç yeterlidir. Egzersiz kan şekerini düşürebileceği için ölçüm yapmayı ve yanınızda şeker bulundurmayı unutmayın. Size en uygun planı diyetisyeniniz ve hekiminizle birlikte oluşturun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Böyle bir deneyim yaşamak korkutucu olabilir; kaygı, tedirginlik veya kontrolü kaybetme hissi çok normaldir. Bu duyguları biriktirmek yerine hekiminizle, ailenizle veya bir ruh sağlığı uzmanıyla paylaşmak iyileşmeyi kolaylaştırır. Diyabetle yaşarken tükenmişlik hissi de sık görülür ve bu da konuşulması gereken bir durumdur. Kendinize zarar verme düşüncesi yaşarsanız ya da kendinizi çok çaresiz hissederseniz hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun; yalnız kalmayın.

Önleme

Büyük ölçüde önlenebilir. Kan şekerinin düzenli izlenmesi, ilaçların önerildiği gibi kullanılması, öğün atlanmaması, enfeksiyonların erken tedavisi ve belirtilerin tanınması diyabetik koma riskini belirgin şekilde azaltır. Sağlık Bakanlığı'nın diyabet takip ve eğitim önerilerini aile hekiminiz aracılığıyla öğrenebilirsiniz.

Aşılar

Enfeksiyonlar yüksek kan şekerine ve komaya zemin hazırlayabildiği için aşılar önemli bir koruma aracıdır. Grip, zatürre ve diğer önerilen aşılar konusunda yaşınıza ve sağlık durumunuza uygun bilgiyi hekiminizden veya eczacınızdan alabilirsiniz.

Tarama programları

Diyabeti olan kişilerde düzenli kontrol, komayı önlemenin en güçlü yoludur. Uzun dönem kan şekeri ortalamasını gösteren tetkikler, göz dibi muayenesi, böbrek fonksiyon testleri ve ayak muayenesi önerilen aralıklarla yapılmalıdır. Bu kontrollerin zamanlamasını hekiminiz belirler.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Beyin fonksiyonlarının bozulması ve kalıcı hasar riski
• Havale (nöbet) geçirme
• Ağır sıvı kaybı ve şok tablosu
• Böbrek fonksiyonlarının bozulması
• Kalp ritim bozuklukları
• Solunum sorunları ve akciğere mide içeriği kaçması
• Hayatı tehdit eden ağır tablo

Uzun vadeli görünüm

Diyabetik koma ciddi bir durumdur, ancak zamanında fark edilip hızlı müdahale edildiğinde kişilerin büyük çoğunluğu iyileşir ve normal yaşamlarına döner. İyileşmenin hızı kişinin yaşına, ek sağlık sorunlarına ve müdahalenin ne kadar erken yapıldığına bağlıdır. Bu deneyimden sonra düzenli takip ve iyi kan şekeri kontrolü ile umut verici bir tablo mümkündür.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.