Diyabetik Ketoasidoz (DKA)

Genel Bakış

Diyabetik ketoasidoz (kısaca DKA), diyabeti olan bir kişiye yeterli insülin hormonu ulaşmadığında ortaya çıkan ciddi bir durumdur. İnsülin, kandaki şekerin (glikozun) hücrelere geçip enerji olarak kullanılmasını sağlayan bir hormondur. İnsülin yetmediğinde şeker kanda yükselir ama hücreler enerji bulamaz. Vücut bu kez yağları yakarak enerji üretmeye çalışır. Yağlar yakılırken keton adı verilen asit yapılı maddeler oluşur. Ketonlar kanda biriktiğinde kan normalden daha asitli hale gelir ve vücudun sıvı ile mineral dengesi bozulur. Bu durum acil hastane tedavisi gerektirir; erken fark edilip tedavi edildiğinde çoğu kişi tamamen iyileşir.

DKA, diyabeti olan kişilerde yaşam boyunca görülebilen, acil servislerde sık karşılaşılan bir durumdur. Tip 1 diyabette daha sık, tip 2 diyabette daha seyrek görülür. Türkiye'de diyabet yaygın olduğu için sağlık kuruluşlarında sık karşılaşılan acillerden biridir.

En çok tip 1 diyabeti olan çocuklar, gençler ve yetişkinlerde görülür. İnsülin kullanan kişilerde öğün atlamak, insülini aksatmak veya hasta olmak riski artırır. Tip 2 diyabeti olan kişilerde ağır enfeksiyon, kalp krizi ya da inme gibi durumlar sırasında da gelişebilir. Bazı diyabet ilaçlarını kullananlarda ve pankreasla ilgili hastalıklarda da görülebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çok fazla susama ve ağız kuruluğu
• Sık sık ve bol miktarda idrara çıkma
• Bulantı, kusma ve karın ağrısı
• Halsizlik, güçsüzlük, aşırı yorgunluk
• Meyvemsi ya da çürük elma gibi bir nefes kokusu
• Derin ve hızlı nefes alma
• Baş dönmesi, uyku hali, dikkat dağınıklığı
• İstemsiz kilo kaybı
• Ağız, dil ve ciltte kuruluk

Çocuklarda belirtiler

• Daha önce kuru olan çocukta gece yatağını ıslatma
• Hızlı kilo kaybı ve iştahsızlık
• Huzursuzluk, ağlama, uykuya meyil
• Karın ağrısı ve kusma (bazen mide üşütmesiyle karıştırılabilir)
• Derin ve hızlı nefes, nefes alırken göğüs kafesinde çekilme
• İdrar miktarının azalması, gözyaşının azalması, ağız kuruluğu

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Belirtiler daha silik olabilir; sadece halsizlik ve kafa karışıklığı görülebilir
• Enfeksiyon, kalp krizi veya inme gibi bir tetikleyiciyle birlikte ortaya çıkabilir
• Ağız kuruluğu, idrar azalması ve tansiyon düşüklüğü belirgin olabilir
• Daha önce diyabet tanısı almamış yaşlı kişilerde de görülebilir

Nedenler

Ana nedenler

• İnsülin dozlarının atlanması veya yetersiz alınması (en sık neden)
• Enfeksiyonlar (idrar yolu, akciğer, cilt enfeksiyonları gibi)
• Yeni başlayan ve henüz tanı konmamış diyabet
• Ağır stres, yaralanma veya ameliyat
• Kalp krizi ve inme gibi ciddi olaylar
• Bazı ilaçların kullanımı (bazı diyabet ilaçları ve kortizon içeren ilaçlar dahil)
• İnsülin kalemi veya pompasının arızalanması, insülinin bozulması
• Aşırı alkol kullanımı ve yeme bozuklukları

Risk faktörleri

• Tip 1 diyabet tanısı olması
• Çocukluk, ergenlik ve genç yetişkinlik dönemi
• Öğün atlama ve insülini düzenli kullanmama
• İnsüline erişimde zorluk yaşama
• Ateşli hastalık, ishal veya enfeksiyon geçirme
• Ameliyat ya da ağır yaralanma geçirmiş olma
• Bazı ilaçları düzenli kullanma
• Kilo vermek için insülini bilerek kullanmama (yeme bozukluğu ile ilişkili olabilir)
• Sıcak hava ve yetersiz sıvı alımı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bilinç değişikliği, uyku hali veya uyandırılamama varsa hemen 112'yi arayın
• Derin ve hızlı nefes alma, sürekli kusma veya şiddetli karın ağrısı varsa acil servise gidin
• Kan şekeri çok yüksek seyrediyor ve keton pozitifse aynı gün sağlık kuruluşuna başvurun
• Ateş veya enfeksiyon belirtisi olan diyabetli bir kişi kendini giderek kötü hissediyorsa aynı gün doktora ulaşın

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kan şekeri hedeflerinizi ve ölçüm düzeninizi gözden geçirmek için
• Hasta günlerinde ne yapacağınızı önceden planlamak için
• İnsülin saklama, taşıma ve yedek malzeme konularını konuşmak için
• Diyabet kontrol randevularınızı aksatmamak için

Tanı

Doktor önce şikayetlerinizi dinler ve sizi muayene eder, kan şekerinizi ölçer. DKA tanısı kan ve idrar testleriyle konur: kan şekerinin çok yüksek olması, ketonların bulunması ve kanın asit dengesinin bozulması birlikte değerlendirilir. Bu üç bulgu bir aradaysa tedaviye hızla başlanır.

Yapılabilecek testler

• Parmak ucundan kan şekeri ölçümü
• Kan gazı testi (kanın asit dengesini gösterir)
• Kan ve idrarda keton ölçümü
• Elektrolit testleri (potasyum, sodyum gibi minerallerin düzeyi)
• Böbrek fonksiyonlarını gösteren kan testleri
• Tam kan sayımı
• Enfeksiyon kaynağını aramak için idrar testi, akciğer filmi veya benzeri incelemeler

Randevunuzda neler beklenir

Acil serviste damar yolu açılması, sık aralıklarla kan şekeri ve keton ölçümü ve genellikle hastanede yatış öngörülebilir. İlk saatlerde yakın takip gerekir. Çoğu kişi birkaç gün içinde belirgin şekilde toparlanır; taburculuk öncesi diyabet ekibiyle bir izlem planı yapılır.

Tedavi

DKA tedavisi hastanede yapılır. Üç ana hedef vardır: kaybedilen sıvıyı yerine koymak, eksik olan insülinin yerine konmasını sağlayarak ketonların temizlenmesine yardımcı olmak ve DKA'yı başlatan nedeni (örneğin bir enfeksiyonu) tedavi etmek.

Evde kişisel bakım

• Diyabet ekibinizin hazırladığı 'hasta günü' planını yazılı olarak yanınızda bulundurun
• Kan şekerinizi düzenli ölçün; ekibiniz önerdiyse keton takibi de yapın
• Bol sıvı için; kusuyorsanız küçük yudumlarla ve sık sık deneyin
• İnsülininizi kendi kararınızla tamamen kesmeyin; ne yapacağınızı mutlaka doktorunuza veya diyabet hemşirenize sorun
• Ateşli hastalık sırasında ölçümleri sıklaştırın ve ekibinize haber verin
• İnsülin ve ölçüm malzemelerini uygun koşullarda saklayın, son kullanma tarihlerini kontrol edin, seyahatte yedek taşıyın

Tıbbi tedaviler

Hastanede önce damar yoluyla sıvı verilir. Ardından vücudun ihtiyaç duyduğu insülin hormonu uygun yolla yerine konur; miktar ve hız doktor tarafından kan testlerine göre ayarlanır. Kan asitliği düzelirken potasyum gibi mineraller yakından izlenir ve gerekirse yerine konur. Tetikleyici bir enfeksiyon varsa uygun şekilde tedavi edilir. Tedavi boyunca kan şekeri, ketonlar ve elektrolitler sık aralıklarla kontrol edilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

DKA'nın kendisi ameliyatla tedavi edilmez. Ancak DKA'yı başlatan apandisit, safra kesesi iltihabı ya da apse gibi cerrahi müdahale gerektiren bir durum varsa ameliyat gerekebilir; bu karar tedavi eden ekibe aittir.

Bu durumla yaşamak

DKA geçirdikten sonraki haftalarda kan şekerinizi daha sık kontrol etmek ve diyabet ekibinizle görüşmek çok faydalı olur. Atağı neyin tetiklediğini anlamak, aynı durumun tekrarını önlemenin en önemli adımıdır. Ekibinizle birlikte ölçüm, öğün ve insülin düzeninizi gözden geçirin.

Yaşam tarzı ipuçları

• İnsülin ve diğer tedavilerinizi aksatmayın; seyahat ve tatillerde yedek malzeme taşıyın
• Öğünleri düzenli yapın, uzun süre aç kalmaktan kaçının
• Hasta olduğunuzda ölçümleri sıklaştırın ve ekibinizle iletişime geçin
• Aşırı alkol ve madde kullanımından kaçının
• Yanınızda her zaman hızlı etkili bir şeker kaynağı ve diyabet kimliği taşıyın
• Yakınlarınıza DKA belirtilerini öğretin; acil durumda ne yapacaklarını bilsinler

Diyet ve egzersiz

Düzenli ve dengeli öğünler kan şekerini daha öngörülebilir hale getirir. Egzersiz sağlığınız için çok yararlıdır, ancak kan şekerini değiştirebilir; egzersiz öncesi ve sonrası ölçüm yapmak, gerekirse ekibinize danışmak iyi olur. Kan şekeriniz çok yüksekse veya keton varsa ağır egzersizden kaçının ve önce sağlık ekibinize danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

DKA gibi ağır bir olaydan sonra kaygı, korku, öfke veya tükenmişlik yaşamak çok normaldir. Diyabet yönetimi zaman zaman yorucu olabilir ve bu duyguları taşımak zorunda değilsiniz. Duygularınızı diyabet ekibinizle paylaşmak ve gerekirse psikolojik destek istemek tedavinin bir parçasıdır. Kendinizi çok bunalmış, umutsuz hissediyorsanız ya da kendinize zarar vermeyi düşünüyorsanız hemen bir sağlık kuruluşuna başvurun veya 112'yi arayın; yalnız değilsiniz ve yardım mümkün.

Önleme

DKA ataklarının çoğu önlenebilir. En önemli adımlar insülin düzenini aksatmamak, hasta günlerinde ekibinizin planına uymak ve erken belirtileri fark ettiğinizde vakit kaybetmeden destek istemektir.

Tarama programları

Diyabeti olan herkesin kan şekeri, tansiyon ve kalp-böbrek sağlığı açısından düzenli kontrolü önerilir; bu kontroller DKA riskini azaltmaya da yardımcı olur. Ayrıca çok susama, sık idrara çıkma ve açıklanamayan kilo kaybı yaşayan kişilerin diyabet açısından değerlendirilmek üzere aile hekimine başvurması uygun olur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Ağır sıvı kaybı (dehidratasyon) ve tansiyonun tehlikeli şekilde düşmesi
• Kan asitliğinin belirgin şekilde artması
• Potasyum gibi minerallerin tehlikeli düzeylere gelmesi ve kalp ritmi bozuklukları
• Böbrek hasarı
• Beyin ödemi (özellikle çocuklarda nadir ama ciddi bir durum)
• Bilinç kaybı, koma ve yaşamı tehdit eden tablolar

Uzun vadeli görünüm

Erken tanınıp tedavi edildiğinde DKA'dan iyileşme oranı çok yüksektir; çoğu kişi birkaç gün içinde kendini belirgin şekilde daha iyi hisseder. Tekrar yaşanmasını önlemenin yolu tetikleyici nedeni bulmak ve diyabet planını güçlendirmektir. Bu süreçte ekibinizle birlikte çalışmak size güven verir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.