Diyabetli Erkeklerde Testosteron Tedavisi: Faydası Var mı?

Genel Bakış

Testosteron, erkeklerde cinsel gelişim, kas gücü, kemik sağlığı ve ruh hali üzerinde etkili olan doğal bir hormondur. Bazı erkeklerde bu hormon yaşa, kiloya veya başka sağlık sorunlarına bağlı olarak düşük olabilir; buna 'testosteron eksikliği' (hipogonadizm) denir. Son dönemde yapılan araştırmalar, diyabeti olan erkeklerde testosteron seviyesini yükselten tedavilerin kan şekeri kontrolünü belirgin biçimde iyileştirmediğini gösteriyor. Yani 'diyabetlilere testosteron iğnesi yardımcı olmuyor' başlıklarının arkasında bu bulgu var. Bu, testosteron tedavisinin gereksiz olduğu anlamına gelmez; sadece diyabetin tedavisi yerine geçmediğini anlatır. Testosteron eksikliği doğrulanmışsa tedavi doktor gözetiminde düşünülebilir, ancak diyabetin yönetimi her zaman ayrı ve öncelikli bir konudur.

Testosteron düşüklüğü, özellikle tip 2 diyabeti olan erkeklerde oldukça sık görülür. Fazla kilo, insülin direnci (vücudun insüline yeterince yanıt vermemesi) ve uzun süreli yüksek kan şekeri bu durumu kolaylaştırabilir.

En çok orta yaş ve üzeri erkekleri etkiler; ancak diyabeti olan genç erkeklerde de görülebilir. Kilo fazlalığı, hareketsiz yaşam, uyku sorunları ve bazı kronik hastalıkları olan erkeklerde risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Sürekli yorgunluk ve isteksizlik hali
• Cinsel istekte azalma
• Sertleşme (ereksiyon) sorunları
• Kas kütlesinde azalma, güç kaybı
• Karın bölgesinde yağlanma artışı
• Ruh hali değişkenliği, depresif hissetme, sinirlilik
• Uyku sorunları ve gece terlemeleri
• Kemiklerin daha kolay zayıflaması
• Diyabete bağlı belirtiler: aşırı susama, sık idrara çıkma, yaraların geç iyileşmesi

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda testosteron düşüklüğü çok nadirdir ve mutlaka çocuk endokrinolojisi (hormon hastalıkları) uzmanı tarafından değerlendirilmelidir.
• Ergenlik belirtilerinin gecikmesi (ses kalınlaşmaması, vücut kıllarının az olması, kas gelişiminin geri kalması) bir işaret olabilir.
• Büyüme ve gelişme takibinde gerilik fark edilirse vakit kaybetmeden doktora başvurulmalıdır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşla birlikte testosteron düzeyi doğal olarak bir miktar azalabilir; bu her zaman hastalık anlamına gelmez.
• Halsizlik, kas kaybı ve cinsel istek azalması yaşlılığın doğal bir parçası sanılabilir; bu yüzden gözden kaçabilir.
• Belirtiler günlük yaşamı etkiliyorsa bir sağlık kuruluşuna başvurmak faydalı olur.

Nedenler

Ana nedenler

• Testislerin veya beyindeki hipofiz bezinin (vücuttaki diğer hormonları yöneten bez) çalışmasındaki sorunlar
• Doğuştan gelen bazı hormonal durumlar
• Aşırı kilo ve insülin direnci
• Bazı kronik hastalıklar ve uzun süreli iltihaplı durumlar
• Uyku apnesi (uykuda solunumun kısa sürelerle durması)
• Ağır ve düzenli alkol kullanımı
• Bazı ilaçların yan etkisi (hangi ilaçların olabileceğini doktorunuza veya eczacınıza sorabilirsiniz)

Risk faktörleri

• Tip 2 diyabet
• Obezite, özellikle karın bölgesinde yağlanma
• Metabolik sendrom (yüksek tansiyon, yüksek kan şekeri ve yağ bozukluğunun birlikteliği)
• İleri yaş
• Hareketsiz yaşam
• Yetersiz ve düzensiz uyku
• Sigara ve yoğun alkol kullanımı
• Baş bölgesine alınmış travma öyküsü
• Sürekli yüksek stres

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Göğüs ağrısı, nefes darlığı veya bilinç değişikliği varsa hemen 112'yi arayın.
• Kan şekeriniz sürekli çok yüksek seyrediyorsa ve kusma, karın ağrısı eşlik ediyorsa vakit kaybetmeyin.
• Tek bacakta ani şişme veya ateşle birlikte idrar yakınması varsa aynı gün bir sağlık kuruluşuna başvurun.
• Kendinizi umutsuz hissediyor veya kendinize zarar vermeyi düşünüyorsanız hemen 112'yi arayın ya da güvendiğiniz biriyle birlikte en yakın acil servise gidin.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Uzun süredir yorgunluk, isteksizlik veya cinsel istek azalması yaşıyorsanız
• Kas kaybı, kilo değişimi veya ruh hali dalgalanmaları fark ettiyseniz
• Kan şekeri kontrolünüz bozulduysa veya diyabet ilaçlarınızı düzenli kullanamıyorsanız
• Testosteron düşüklüğü açısından değerlendirilmek istiyorsanız aile hekiminize veya diyabet uzmanınıza danışabilirsiniz

Tanı

Doktorunuz önce yakınmalarınızı dinler, ilaçlarınızı ve yaşam alışkanlıklarınızı sorar, ardından muayene eder. Testosteron düşüklüğünden şüphelenirse sabah saatlerinde kan testi ister; çünkü testosteron düzeyi gün içinde değişebilir. Sonuç düşük çıkarsa test genellikle başka bir gün tekrarlanır. Aynı süreçte diyabet kontrolünüz de değerlendirilir.

Yapılabilecek testler

• Sabah alınan kan örneğinde testosteron düzeyi ölçümü
• Gerektiğinde serbest testosteron ölçümü
• Hipofiz bezini değerlendiren hormon testleri
• Tiroid hormonları, prolaktin ve kan sayımı
• HbA1c (son 2-3 aylık kan şekeri ortalamasını gösteren test) ve açlık kan şekeri
• Kan yağları ve D vitamini düzeyi
• Gerekirse kemik yoğunluğu ölçümü ve uyku apnesi değerlendirmesi

Randevunuzda neler beklenir

Süreç birkaç randevu alabilir; sabah erken saatte kan vermeniz istenebilir. Sonuçlar bazen kesin değildir ve tekrar test gerekebilir. Gerekirse sizi endokrinoloji (hormon hastalıkları) veya diyabet uzmanına yönlendirebilirler. Bu değerlendirme süreci sizi korkutmamalı; amaç doğru karar vermek.

Tedavi

Tedavinin temel amacı, varsa testosteron düşüklüğünün nedenini bulmak ve diyabetinizi iyi yönetmektir. Araştırmalar, testosteron düzeyini yükselten tedavilerin kan şekeri kontrolünü tek başına düzeltmediğini gösteriyor; bu nedenle bu tür bir tedavi diyabet tedavisinin yerine geçmez. Karar her zaman kişiye özel verilir ve düzenli takip gerektirir.

Evde kişisel bakım

• Kan şekerinizi düzenli ölçün ve sonuçları not edin.
• İlaçlarınızı doktorunuzun önerdiği şekilde düzenli kullanın; değişiklik yapmadan önce mutlaka danışın.
• Düzenli ve yeterli uyumaya özen gösterin.
• Alkolü sınırlayın, sigara kullanıyorsanız bırakmak için destek alın.
• Stresle başa çıkmak için günlük kısa yürüyüşler veya nefes egzersizleri deneyin.
• Kontrollerinizi aksatmayın; yıllık göz, böbrek ve ayak değerlendirmelerinizi yaptırın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz önce testosteron düşüklüğünün gerçekten var olup olmadığını doğrular, çünkü gereksiz hormon kullanımının yararı yoktur ve bazı riskleri olabilir. Eksiklik kanıtlanırsa, doktorun uygun gördüğü bir hormon yerine koyma yöntemi ve takip planı konuşulabilir; bu tedavinin yararları ve olası riskleri size ayrıntılı anlatılır. Bunun yanında diyabetinizin, tansiyonunuzun ve kan yağlarınızın yönetimi sürdürülür. Hangi tedavinin size uygun olduğuna, olası riskler ve düzenli kontrol ihtiyacı değerlendirilerek hekiminizle birlikte karar verilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat çok nadiren gerekir. Yalnızca testosteron düşüklüğüne yol açan bir hipofiz tümörü gibi özel bir durum saptanırsa cerrahi seçenek gündeme gelebilir. Çoğu kişide böyle bir işlem gerekmez.

Bu durumla yaşamak

Günlük hayatta en çok işe yarayan şey düzen: aynı saatlerde yemek, düzenli ilaç, yeterli uyku ve hareket. Kan şekerinizi ve kendinizi nasıl hissettiğinizi kısa notlarla takip etmek, doktor randevularınızı çok kolaylaştırır. Kendinize karşı sabırlı olun; değişim birkaç haftada değil, aylar içinde oturur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Haftada çoğu gün orta tempolu yürüyüş gibi hareketli olun.
• Kas gücünü korumak için hafif direnç egzersizleri ekleyin; başlamadan önce doktorunuza danışın.
• Öğünlerinizi düzenli tutun, porsiyonları abartmayın.
• Yeterli su için.
• Uyku saatlerinizi düzenleyin; horlama ve gündüz aşırı uyku hali varsa doktorunuza söyleyin.
• Alkol ve sigaradan uzak durun.

Diyet ve egzersiz

Sebze, baklagil, tam tahıl ve yeterli protein ağırlıklı bir beslenme hem kan şekeri hem de hormon sağlığı için iyi bir temel oluşturur. Şekerli içecekler ve işlenmiş atıştırmalıkları sınırlamak özellikle karın bölgesi yağlanmasını azaltmaya yardımcı olur. Egzersizde hedef mükemmellik değil süreklilik olsun; günde 20-30 dakikalık yürüyüş bile fark yaratır. Diyabetiniz varsa egzersiz öncesi ve sonrası kan şekerinizi kontrol etmeyi unutmayın; ayaklarınızı her gün gözden geçirin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Hormon düşüklüğü, diyabetin getirdiği yük ve cinsel sağlıkla ilgili endişeler birlikte ruh halini etkileyebilir. İsteksizlik, umutsuzluk veya sürekli kaygı yaşıyorsanız bunu tek başınıza taşımak zorunda değilsiniz; bu durumlar konuşulabilir ve tedavi edilebilir. Kendinize zarar vermeyi düşünüyorsanız veya kendinizi güvende hissetmiyorsanız hemen 112'yi arayın ya da güvendiğiniz biriyle birlikte en yakın acil servise başvurun. Bir sağlık kuruluşuna başvurduğunuzda ruh halinizden de söz etmekten çekinmeyin.

Önleme

Testosteron düşüklüğünü her durumda tamamen önlemek mümkün olmasa da riski azaltmak mümkün. Sağlıklı kiloyu korumak, düzenli hareket etmek, yeterli uyumak, alkolü sınırlamak ve kan şekeri kontrolünü iyi tutmak hem diyabet hem de hormon sağlığı açısından koruyucudur. Yeni bir ilaca başlamadan önce olası hormonal etkilerini doktorunuza veya eczacınıza sormak da faydalıdır.

Aşılar

Diyabeti olan kişilere mevsimsel grip ve zatürre gibi bazı aşılar önerilebilir. Hangi aşıların sizin için uygun olduğunu ve zamanlamasını aile hekiminize danışın.

Tarama programları

Diyabetiniz varsa Sağlık Bakanlığı'nın önerileri doğrultusunda düzenli kontrollerinizi (kan şekeri, böbrek, göz ve ayak değerlendirmesi) sürdürün. Testosteron düşüklüğünü düşündüren belirtileriniz varsa, testosteron düzeyi değerlendirmesini doktorunuzla konuşabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kan şekeri kontrolünün bozulması ve diyabete bağlı sinir, böbrek, göz ve damar sorunlarının ilerlemesi
• Kas gücünde ve kemik yoğunluğunda azalma, kırık riskinin artması
• Kansızlık
• Cinsel işlev sorunlarının sürmesi ve özgüven kaybı
• Ruh hali bozuklukları, isteksizlik ve sosyal hayattan çekilme

Uzun vadeli görünüm

Kötü haber değil: bu durumlar fark edilebilir ve yönetilebilir. Düzenli kontroller, doğru ilaç kullanımı ve küçük ama sürekli yaşam değişiklikleriyle çoğu kişi yaşam kalitesini koruyabilir. Bugün bir adım atmanız, aylar sonra kendinizi daha iyi hissetmeniz için gerçekten işe yarar.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.