İnterstisyel Sistit: Teşhis ve Tedavi

Genel Bakış

İnterstisyel sistit, halk arasında 'mesane ağrısı sendromu' olarak da bilinen, mesanenin (idrar torbası) iç yüzeyinin irritasyonu ve ağrıyla seyreden uzun süreli bir durumdur. En önemli özelliği şudur: İdrarda mikrop (enfeksiyon) olmadığı halde kişi sürekli idrara çıkmak ister ve mesane bölgesinde ağrı hisseder. Yani basit bir idrar yolu enfeksiyonu değildir, tekrarlayan enfeksiyonlarla da karıştırılabilir.

Sanıldığı kadar seyrek değildir. Toplumda özellikle kadınlarda daha sık görülür ve sık idrara çıkma, pelvik ağrı şikâyetleriyle doktora başvuran kişilerin bir bölümünde bu durum saptanır. Yine de gerçek sıklığı tam bilinmemektedir, çünkü pek çok kişi şikâyetlerini 'geçer' diye düşünüp doktora gitmez.

Her yaşta görülebilir, ancak en sık 30-50 yaş arasındaki kadınlarda rastlanır. Erkeklerde ve çocuklarda da görülebilir; çocuklarda daha nadirdir ve genellikle başka işeme sorunlarıyla karışır. Fibromiyalji, irritabl bağırsak sendromu gibi başka ağrı sendromları olan kişilerde daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Mesane bölgesinde (kasık üstü) ağrı, baskı veya rahatsızlık hissi
• İdrar torbası doldukça artan, idrar yapınca hafifleyen ağrı
• Günde normalden çok daha sık idrara çıkma (çoğu zaman günde 8'den fazla)
• Ani ve bastırılamayan idrar isteği
• Gece uykudan kalkıp idrara çıkma
• İdrar yaparken yanma veya ağrı
• Cinsel ilişki sırasında veya sonrasında pelvik ağrı
• Küçük miktarlarda idrar yapma hissi

Çocuklarda belirtiler

• Karın alt kısmında veya kasıkta ağrı
• Gündüz idrar kaçırma veya tuvalete yetişememe
• Çok sık tuvalete gitme isteği
• Tuvalete gitmeyi reddetme veya ağrıdan korkma
• Çocuklarda bu belirtiler çoğu zaman idrar yolu enfeksiyonu veya işeme alışkanlığı sorunlarıyla karıştığı için mutlaka doktor değerlendirmesi gerekir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Şikâyetler yaşla ilgili diğer sorunlarla (idrar yolu enfeksiyonları, mesane taşları, erkeklerde prostat büyümesi, menopoz sonrası kuruluk) karışabilir
• Gece idrara kalkma daha belirgin olabilir ve uykuyu bozabilir
• İdrar kaçırma şikâyeti tabloya eklenebilir
• Ağrı yerine daha çok baskı, dolgunluk veya huzursuzluk tarif edilebilir

Nedenler

Ana nedenler

• Kesin nedeni henüz bilinmiyor; araştırmacılar birden fazla etkenin bir arada rol oynadığını düşünüyor.
• Mesanenin iç yüzeyini kaplayan koruyucu tabakanın (idrarı dokudan ayıran ince zar) zarar görmesi ve idrarın alt dokuyu tahriş etmesi.
• Mesane duvarındaki bağışıklık hücrelerinin (özellikle mast hücreleri) aşırı tepki vermesi ve iltihap benzeri bir yanıt oluşturması.
• Mesanedeki sinirlerin normalden fazla uyarılabilir hale gelmesi; bu da ağrının ve sık idrar isteğinin artmasına yol açar.
• Geçirilmiş idrar yolu enfeksiyonlarının ardından mesanenin hassas kalması.

Risk faktörleri

• Kadın olmak
• 30-50 yaş aralığında olmak
• Fibromiyalji, irritabl bağırsak sendromu, temporomandibular eklem sorunları gibi başka ağrı sendromlarının bulunması
• Sık geçirilen idrar yolu enfeksiyonları
• Kronik stres ve yoğun yaşam temposu
• Ailede benzer şikâyetlerin bulunması
• Bazı kişilerde besinlerin, özellikle asitli ve kafeinli içeceklerin şikâyetleri tetiklemesi

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• İdrar yapamıyorsanız veya çok zorlanıyorsanız
• İdrarda kan görüyorsanız
• Ateş ve titreme varsa
• Sırtın yan tarafında şiddetli ağrı varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Altı haftadan uzun süredir kasık üstü ağrı veya baskı hissediyorsanız
• Günde 8'den fazla idrara çıkıyor ve bu durum yaşamınızı etkiliyorsa
• Gece uykunuz idrar isteği yüzünden bölünüyorsa
• Tekrarlayan 'idrar yolu enfeksiyonu' şikâyetleri yaşıyor ama idrar kültüründe mikrop üremiyorsa
• Cinsel ilişki sırasında pelvik ağrı oluyorsa

Tanı

Bu durumun tek bir kesin tanı testi yoktur. Doktorunuz önce şikâyetlerinizi ayrıntılı olarak dinler, idrar tahlili ve kültürü ister ve daha sık görülen nedenleri dışlar. Tanı büyük ölçüde 'diğer nedenlerin dışlanması' ile konur. Belirtilerin ne zaman arttığını, nelerin tetiklediğini not etmeniz doktorunuza çok yardımcı olur.

Yapılabilecek testler

• İdrar tahlili (idrarda kan, iltihap hücresi veya mikrop olup olmadığına bakılır)
• İdrar kültürü (mikrop üreyip üremediğini gösterir)
• İdrar günlüğü: Birkaç gün boyunca ne kadar ve ne sıklıkta idrar yaptığınızı, ne içtiğinizi kaydetmeniz
• Pelvik muayene ve mesane bölgesinin elle değerlendirilmesi
• Böbrekler ve mesanenin ultrasonla görüntülenmesi
• Ürodinami: Mesanenin ne kadar idrar tutabildiğini ve basınçlarını ölçen test
• Sistoskopi: İnce bir kamera ile mesanenin içine bakılması; gerektiğinde mesane su ile gerilerek (hidrodistansiyon) değerlendirilir
• Gerekirse biyopsi: Mesane duvarından küçük bir doku örneği alınması

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci sabır ister. Bazı kişilerde birkaç randevu, birkaç test ve şikâyet günlüğü gerekebilir. Testlerin çoğu ağrısızdır; sistoskopi genellikle kısa sürer ve gerekli olduğunda yapılır. Doktorunuzla birlikte belirtilerinizin şiddetini ve günlük yaşamınızı nasıl etkilediğini konuşmak, size en uygun yaklaşımın seçilmesini kolaylaştırır.

Tedavi

Tedavi kişiye göre planlanır ve genellikle tek bir yöntemle değil, birkaç yaklaşımın birleşimiyle yürütülür. Amaç şikâyetleri azaltmak, ağrıyı hafifletmek ve yaşam kalitesini yükseltmektir. Basamak basamak ilerlenir: önce yaşam tarzı ve beslenme düzenlemeleri, ardından doktorunuzun uygun gördüğü tıbbi seçenekler. Herkesin yanıtı farklıdır; bazen doğru dengeyi bulmak birkaç deneme gerektirir.

Evde kişisel bakım

• Şikâyetlerinizi artıran yiyecek ve içecekleri (örneğin kahve, çay, asitli içecekler, acı ve baharatlı yemekler, turunçgiller, domates) bir günlükle takip edip azaltmayı deneyin
• Yeterli miktarda su için; ancak akşam saatlerinde aşırı sıvı almaktan kaçının
• Kabızlığı önleyin; bol lifli beslenme ve düzenli hareket bağırsakları rahatlatır ve mesane baskısını azaltabilir
• Kasık bölgesine ılık uygulama yapmak ağrıyı hafifletebilir
• Dar pantolon ve sentetik iç çamaşır yerine bol, pamuklu giysiler tercih edin
• Stres yönetimi teknikleri (derin nefes, gevşeme, düzenli yürüyüş) şikâyetleri azaltmaya yardımcı olabilir
• Pelvik taban kaslarını gevşetmeye yönelik egzersizler bazı kişilerde çok işe yarar; bu konuda fizyoterapistten destek isteyebilirsiniz
• İdrarınızı çok uzun süre tutmamaya ve tuvalete aceleyle gitmemeye özen gösterin

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz şikâyetlerinizin şiddetine göre farklı yaklaşımlar önerebilir. Bunlar arasında ağızdan alınan ve mesane duvarındaki irritasyonu azaltmaya yönelik ilaçlar, ağrı kontrolüne yardımcı tedaviler, doğrudan mesane içine uygulanan (idrar kanalından verilen) tedaviler, pelvik taban fizik tedavisi ve sinir uyarımı yöntemleri bulunur. Hangi yöntemin size uygun olduğuna, olası yararlar ve yan etkiler birlikte değerlendirilerek doktorunuzla birlikte karar verilir. İlaçlar yalnızca bir hekimin önerisiyle ve onun belirlediği şekilde kullanılmalıdır; kendi başınıza ilaç başlamayın veya bırakmayın, eczacınıza da danışabilirsiniz.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi girişim bu durumda çok nadiren ve yalnızca tüm diğer tedaviler denendiği halde şikâyetler günlük yaşamı ciddi biçimde engelliyorsa düşünülür. Seçenekler arasında sinir uyarımına yönelik yerleştirilen cihazlar ve çok özel durumlarda mesaneye yönelik büyütme veya çıkarma ameliyatları sayılabilir. Bu kararlar, deneyimli bir üroloji ekibiyle ayrıntılı değerlendirme sonrasında alınır.

Bu durumla yaşamak

İnterstisyel sistit ile yaşamak, şikâyetlerin dalgalı seyrettiğini kabul etmekle başlar. İyi günlerin de kötü günlerin de olması normaldir. Kendi tetikleyicilerinizi tanımak, günlük planınızı buna göre yapmak ve tuvalete erişimin kolay olduğu ortamlarda bulunmak size kontrol hissi verir. Şikâyet günlüğü tutmak hem size hem doktorunuza yol gösterir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Uzun süre ayakta kalmak veya ağır yük kaldırmak şikâyetleri artırabilir; dengeli bir tempo tutturmayı deneyin
• Sigarayı bırakmak genel mesane sağlığı için önemlidir
• Alkol ve kafeini azaltmak birçok kişide rahatlama sağlar
• Düzenli uyku, bedenin ağrı eşiğini ve stres düzeyini olumlu etkiler
• Rahat, sıkıştırmayan kıyafetler ve yumuşak oturma düzenekleri gün içinde konforu artırır
• Seyahatte ve iş yerinde tuvalete kolay ulaşabileceğiniz planlar yapmak kaygıyı azaltır

Diyet ve egzersiz

Beslenme konusunda herkes için geçerli tek bir 'yasak liste' yoktur; hangi besinlerin sizi etkilediğini kendi günlüğünüzle bulmanız en doğrusudur. Genel olarak asitli, kafeinli ve çok baharatlı yiyecek ve içecekler bazı kişilerde şikâyetleri artırır. Bol sebze, tam tahıl ve lifli gıdalar hem bağırsak hem mesane konforuna yardımcı olur. Hareket konusunda yürüyüş, yüzme, hafif yoga ve esneme gibi nazik aktiviteler iyi bir başlangıçtır; ağrıyı artıran yoğun aktivitelerden kaçınmak ve pelvik tabanı gevşetmeye odaklanmak faydalıdır. Yeni bir egzersiz programına başlamadan önce doktorunuza veya bir fizyoterapiste danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sürekli ağrı ve sık tuvalete gitme ihtiyacı yorucu olabilir; uyku bozulabilir, kaygı ve moral bozukluğu gelişebilir. Bu duygular çok anlaşılır ve yalnız değilsiniz. Duygularınızı bir yakınınızla veya bir sağlık profesyoneliyle paylaşmak, gerektiğinde psikolojik destek almak tedavinin önemli bir parçasıdır. Kendinizi uzun süre çaresiz veya umutsuz hissediyorsanız, lütfen bir ruh sağlığı uzmanına veya aile hekiminize başvurun; Türkiye'de acil bir durumda 112'yi arayabilirsiniz.

Önleme

Kesin olarak önlenebilen bir durum değildir, çünkü nedeni tam olarak bilinmiyor. Yine de bazı alışkanlıklar şikâyetlerin daha hafif seyretmesine yardımcı olabilir: bol su içmek, kabızlıktan kaçınmak, idrarı uzun süre tutmamak, tetikleyici besinleri tanımak, sigaradan uzak durmak ve stresi yönetmek. İdrar yolu enfeksiyonlarının uygun şekilde tedavi edilmesi de mesane sağlığı açısından önemlidir.

Tarama programları

Bu durum için toplum genelinde uygulanan bir tarama testi yoktur. Şikâyetleriniz varsa, tarama beklemeden bir hekime başvurmanız en doğrusudur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Uyku düzeninin bozulması ve gün içinde yorgunluk
• İş, okul ve sosyal yaşamda aksaklıklar, etkinliklerden kaçınma
• Cinsel yaşamda ağrı ve isteksizlik
• Kaygı, moral bozukluğu ve sosyal izolasyon
• Nadiren mesanenin idrar tutma kapasitesinin azalması
• Sürekli tuvalet ihtiyacı nedeniyle seyahat ve günlük planlarda kısıtlanma

Uzun vadeli görünüm

İnterstisyel sistit yaşamı tehdit eden bir hastalık değildir ve çoğu kişi uygun yaklaşımlarla belirgin şekilde rahatlar. Şikâyetler zaman zaman artıp azalabilir; bu dalgalanma iyileşmediğiniz anlamına gelmez. Doğru tetikleyicileri tanımak, düzenli takip ve size uygun tedavi planıyla yaşam kalitenizi önemli ölçüde yükseltmek mümkündür. Sabırlı olmak ve doktorunuzla açık iletişimde kalmak en güçlü adımlarınızdır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.