Nefes Darlığım Kovid-19'dan mı Kaynaklanıyor?

Genel Bakış

Nefes darlığı, nefes almanın zorlaşması ya da 'yeterince hava alamıyorum' hissidir. Tıpta buna 'dispne' denir. Kovid-19 geçirdikten sonra bazı kişiler haftalar, bazen aylar boyunca nefes darlığı, çabuk yorulma veya derin nefes alamama hissi yaşayabilir. Bu durum genellikle 'Kovid sonrası dönem' ya da halk arasında 'uzun Kovid' olarak adlandırılır. Nefes darlığının nedeni her zaman akciğerler olmayabilir; kasların zayıflaması, kondisyon kaybı, kaygı ya da başka bir sağlık sorunu da rol oynayabilir. Bu yüzden nedeni anlamak için bir sağlık uzmanına danışmak önemlidir.

Evet, oldukça yaygındır. Kovid-19 geçiren kişilerin önemli bir bölümü, iyileştikten sonraki haftalarda nefes darlığı veya çabuk yorulma bildirmektedir. Hastanede tedavi görmüş kişilerde daha sık görülse de, hafif geçirenlerde de görülebilir. İyi haber şu ki çoğu kişide bu şikâyetler zamanla azalır.

Kovid-19 geçirmiş herkesi etkileyebilir. Hastalığı ağır geçirenler, hastanede veya yoğun bakımda yatanlar, daha önce astım ya da KOAH gibi akciğer hastalığı olanlar, sigara içenler, hareketsiz bir yaşam sürenler ve yoğun kaygı yaşayan kişilerde daha belirgin olabilir. Ancak hafif geçiren genç ve sağlıklı kişilerde de görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Merdiven çıkarken veya yürürken normalden çabuk yorulma
• Derin nefes alamama ya da 'hava yetmiyor' hissi
• Göğüste sıkışma veya baskı hissi
• Dinlenirken bile fark edilen nefes darlığı
• Kuru öksürük
• Çarpıntı veya kalp atışlarını daha belirgin hissetme
• Halsizlik ve günlük işlerde çabuk yorulma
• Konuşurken sık sık nefes almak için duraklama
• Hırıltılı veya ıslık sesli nefes alma
• Kaygıyla birlikte gelen nefes yetmiyormuş hissi

Çocuklarda belirtiler

• Oyun oynarken normalden çabuk yorulma veya mola verme ihtiyacı
• Öksürük ve burun akıntısı gibi hafif şikâyetler
• İştah azalması ve halsizlik
• Koşarken veya merdiven çıkarken zorlanma
• Nefes alırken kaburga aralarının çekilmesi gibi belirtiler görülürse hemen doktora başvurulmalıdır

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Nefes darlığı yaşlılarda daha belirgin olabilir ve günlük hareketleri kısıtlayabilir
• Var olan kalp veya akciğer hastalıkları şikâyetleri ağırlaştırabilir
• Halsizlik, iştahsızlık ve uyku bozukluğu nefes darlığına eşlik edebilir
• Nefes darlığı bazen 'sadece yorgunluk' gibi görünür; bu nedenle yaşlılarda belirtiler hafife alınmamalıdır
• Bacaklarda şişlik veya gece nefes almakta zorlanma varsa mutlaka değerlendirilmelidir

Nedenler

Ana nedenler

• Virüsün akciğerleri etkilemesi ve iyileşme sürecinin uzaması
• Akciğerlerde süren hafif iltihap (yangı) kalıntısı
• Uzun süre yatak istirahati sonrası kas gücü ve kondisyon kaybı
• Solunum kaslarının zayıflaması
• Kovid-19 sonrası ortaya çıkabilen kan pıhtısı sorunları (akciğer damarlarında pıhtı gibi)
• Astıma benzer bir hassasiyet veya mevcut astımın kötüleşmesi
• Kalp ve dolaşım sistemiyle ilgili sorunlar
• Kaygı ve stres; nefes yetmiyormuş hissini artırabilir
• Kansızlık veya tiroid gibi başka sağlık sorunları

Risk faktörleri

• Kovid-19'u ağır geçirmiş olmak veya hastanede yatmış olmak
• Daha önce astım, KOAH veya başka bir akciğer hastalığı bulunması
• Sigara içmek veya sigara dumanına maruz kalmak
• Fazla kilo veya obezite
• İleri yaş
• Uzun süre hareketsiz kalmak
• Yoğun kaygı, stres veya panik atak geçmişi
• Kalp hastalığı ya da diyabet gibi kronik hastalıklar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes darlığı dinlenirken de hissediliyorsa
• Şikâyetler günler içinde belirgin şekilde kötüleşiyorsa
• Öksürükle kan geliyorsa
• Bacakta tek taraflı şişlik veya ağrı varsa
• Göğüs ağrısı veya çarpıntı eşlik ediyorsa
• Ateş tekrar yükseliyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• İyileşmenin üzerinden birkaç hafta geçmesine rağmen nefes darlığı devam ediyorsa
• Eskiden yapabildiğiniz işleri yapmakta zorlanıyorsanız
• Öksürük geçmiyorsa
• Nefes darlığı nedeniyle günlük yaşamınız, işiniz veya uykunuz etkileniyorsa
• Şikâyetleriniz sizi endişelendiriyorsa bir aile hekimine veya göğüs hastalıkları uzmanına başvurun

Tanı

Doktorunuz önce şikâyetlerinizi dinler: nefes darlığı ne zaman başladı, nelerle artıyor, ne kadar sürüyor, Kovid-19'u ne zaman ve nasıl geçirdiniz? Ardından fizik muayene yapılır; nefes sesleri dinlenir, oksijen düzeyi ölçülür. Gerekirse nedeni bulmak için bazı testler istenir. Bu değerlendirme, nefes darlığının akciğerlerden mi, kalpten mi, kondisyon kaybından mı yoksa kaygıdan mı kaynaklandığını anlamaya yardımcı olur.

Yapılabilecek testler

• Parmak ucundan oksijen ölçümü (saturasyon)
• Solunum fonksiyon testi (spirometri): nefes alıp verme gücünü ölçen, üfleyerek yapılan bir test
• Akciğer grafisi veya gerektiğinde akciğer tomografisi
• Kan testleri (iltihap, kansızlık ve tiroid değerleri dahil)
• Elektrokardiyografi (EKG) ve gerekirse kalp ultrasonu
• Yürüme testi: belirli bir süre yürürken oksijen ve nabız takibi
• Gerektiğinde kan pıhtısı olasılığını değerlendiren özel testler

Randevunuzda neler beklenir

Değerlendirme genellikle birkaç randevuda tamamlanır. Bazı testler aynı gün yapılabilir, bazıları için randevu gerekebilir. Sonuçlar normal çıksa bile şikâyetleriniz ciddiye alınır ve takip planı yapılır. Doktorunuza şikâyetlerinizi günlük olarak not ederek gitmeniz (örn. hangi aktivitede ne kadar zorlandığınız) değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Tedavi

Tedavi, nefes darlığının nedenine göre planlanır. Çoğu kişide amaç; nefes kontrolünü iyileştirmek, kondisyonu kademeli olarak yeniden kazanmak ve altta yatan sorunu (varsa) tedavi etmektir. Süreç kişiye göre değişir ve sabır gerektirir; ani iyileşme beklemek yerine küçük adımlarla ilerlemek daha gerçekçidir.

Evde kişisel bakım

• Aktiviteleri parçalara bölün ve aralarda dinlenin; kendinizi zorlamayın
• Yavaş ve kontrollü nefes egzersizleri yapın (burundan alıp ağızdan yavaşça verme gibi)
• Dik oturmaya ve omuzları gevşetmeye özen gösterin; bu nefes almayı kolaylaştırır
• Gün içinde kısa ve hafif yürüyüşlerle kondisyonunuzu kademeli artırın
• Sigara içiyorsanız bırakmak için destek alın
• Bol su için ve yeterince dinlenin
• Kaygı arttığında nefesinizi yavaşlatmaya odaklanın; panik nefes darlığı hissini artırabilir
• Şikâyetlerinizi not edin; hangi durumlarda arttığını görmek hem size hem doktorunuza yardımcı olur

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, nedene göre farklı yaklaşımlar önerebilir: astıma benzer bir hassasiyet varsa solunum yoluyla kullanılan tedaviler, iltihap veya enfeksiyon bulguları varsa uygun tedaviler, kan pıhtısı saptanırsa buna yönelik tedavi planlanabilir. Bazı kişiler için nefes egzersizleri ve solunum fizyoterapisi çok yararlıdır. Kondisyon kaybı belirginse kademeli egzersiz programı veya pulmoner rehabilitasyon (akciğer ve egzersiz odaklı yapılandırılmış bir program) önerilebilir. Oksijen düzeyi düşükse buna yönelik destek sağlanır. Tüm bu tedaviler yalnızca bir sağlık uzmanının değerlendirmesiyle başlatılmalıdır; ilaç adı ve dozu konusunda mutlaka doktorunuza ve eczacınıza danışın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Kovid-19 sonrası nefes darlığında cerrahi genellikle gerekli değildir. Ancak çok nadir durumlarda, akciğerle ilgili başka bir sorun (örn. hava kaçağı veya yapısal bir problem) saptanırsa uzman hekim cerrahi seçeneği değerlendirebilir. Bu karar kişiye özel olarak verilir.

Bu durumla yaşamak

Günlük yaşamı kolaylaştırmak mümkündür. İşleri sıraya koymak, sık dinlenme molaları vermek, asansör gibi kolaylıkları kullanmak ve evde eşyaları erişilebilir yerlere koymak nefes darlığıyla baş etmeyi kolaylaştırır. İyileşme dalgalı olabilir; iyi günlerin ardından zor günler gelmesi normaldir. Kendinizi başkalarıyla kıyaslamak yerine kendi ilerlemenize odaklanın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli ama hafif tempoda hareket edin; hareketsizlik kasları daha da zayıflatır
• Sigara ve sigara dumanından uzak durun
• Uyku düzeninize dikkat edin
• Stres yönetimi için gevşeme ve nefes teknikleri öğrenin
• Aşırı sıcak, soğuk veya kirli havada ağır efor sarf etmekten kaçının
• Gerekliyse aile hekiminizle birlikte kontrollerinizi aksatmayın

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenmek ve yeterli su içmek iyileşmeyi destekler. Fazla kilo nefes darlığını artırabileceği için hekiminizin önerdiği şekilde sağlıklı kilonuzu korumak yararlıdır. Egzersize gelince: başlangıçta kısa yürüyüşler yapın, konuşurken rahatça konuşabildiğiniz bir tempoda kalın ve nefesiniz daralırsa durup dinlenin. Yavaş yavaş süreyi artırın. Egzersiz öncesi ve sonrası nefes egzersizleri yapmak faydalıdır. Yeni veya ağır bir programa başlamadan önce mutlaka doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Nefes darlığı kaygıyı artırabilir; kaygı da nefes darlığı hissini güçlendirebilir. Bu bir kısır döngü gibi görünse de kırılabilir. Endişe, uyku sorunları veya umutsuzluk hissediyorsanız bunu bir sağlık uzmanıyla paylaşın; yalnız değilsiniz ve destek almak güçlü bir adımdır. Kendinize veya bir yakınınıza zarar verme düşüncesi varsa derhal 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun; ruh sağlığı desteği için aile hekiminize veya bir ruh sağlığı uzmanına başvurabilirsiniz.

Önleme

Kovid-19 sonrası nefes darlığını tamamen önlemenin kesin bir yolu yoktur. Ancak Kovid-19'a karşı korunmak, hastalığı hafif geçirmek ve iyileşme döneminde kendinizi doğru yönetmek riski azaltabilir. Ayrıca sigarayı bırakmak ve genel sağlığınızı korumak akciğer sağlığınız için önemlidir. Güncel öneriler için Sağlık Bakanlığı'nın resmi bilgilendirmelerini ve aile hekiminizin tavsiyelerini takip edebilirsiniz.

Aşılar

Kovid-19'a karşı aşılanma, hastalığın ağır geçmesini önlemeye yardımcı olur. Hangi aşının ve hatırlatma dozunun size uygun olduğunu yaşınıza, sağlık durumunuza ve güncel Sağlık Bakanlığı önerilerine göre aile hekiminiz veya eczacınızla konuşarak öğrenebilirsiniz.

Tarama programları

Kovid-19 sonrası rutin bir tarama programı yoktur. Ancak nefes darlığı devam ediyorsa, özellikle astım, KOAH veya kalp hastalığı gibi kronik bir rahatsızlığınız varsa düzenli kontrollerinizi aksatmamanız önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Nefes darlığının sürmesi ve günlük hareketlerin kısıtlanması
• Kondisyon ve kas gücünün daha da azalması
• Kaygı ve uyku sorunlarının artması
• Altta yatan bir sorunun (örn. kan pıhtısı, astım, kalp sorunu) gözden kaçması
• İş ve sosyal yaşamın olumsuz etkilenmesi

Uzun vadeli görünüm

Genel görünüm umut vericidir: Kovid-19 sonrası nefes darlığı yaşayan kişilerin büyük çoğunluğu zamanla iyileşir. İyileşme haftalar sürebilir ve iniş çıkışlar gösterebilir; bu normaldir. Doğru değerlendirme, uygun destek ve sabırla çoğu kişi eski hareket düzeyine geri döner. Şikâyetleriniz geçmiyorsa veya kötüleşiyorsa bunu bir sağlık uzmanıyla konuşmanız önemlidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.