Difteri (Kuşpalazı)

Genel Bakış

Difteri, boğaz ve burun arkasında yerleşen bulaşıcı bir bakteriyel enfeksiyondur. Boğazda kalın, gri bir tabaka oluşturabilir ve nefes almayı güçleştirebilir. Aşı ile korunabilen bu hastalık, günümüzde nadir görülür ancak ciddi sonuçlara yol açabilir.

Difteri Türkiye'de çok nadirdir çünkü aşılama oranları yüksektir. Ancak dünyada aşı oranlarının düştüğü bölgelerde hâlâ görülmeye devam eden bir hastalıktır.

Her yaşta görülebilir. En sık aşılanmamış veya aşısı eksik çocuklar etkilenir. Yetişkinlerde hatırlatma dozları yapılmadıysa nadiren de olsa ortaya çıkabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Boğaz ağrısı ve yutkunma zorluğu
• Boğazda veya bademciklerde gri-beyaz, sıkı yapışık bir zar
• Hafif ateş
• Boyunda lenf bezlerinin şişmesi ve 'boğa boynu' görünümü
• Halsizlik ve genel bir rahatsızlık hali

Çocuklarda belirtiler

• Boğuk ses ve havlar tarzında öksürük
• Nefes alırken ıslık benzeri ses
• Huzursuzluk ve nefes alma sırasında zorlanma
• Dudaklarda veya tırnaklarda hafif morarma
• Bademcikler üzerinde beyaz-gri zarın erken dönemde görülmesi

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Ateş daha yüksektir ve titreme eşlik edebilir
• Kalp çarpıntısı veya ritim bozukluğu hissi
• Yutma güçlüğü nedeniyle yeterli beslenememe
• Şiddetli halsizlik ve yorgunluk
• Kafa karışıklığı veya sersemlik hissi

Nedenler

Ana nedenler

• Corynebacterium diphtheriae bakterisinin boğaz veya deriye yerleşmesi
• Bakterinin salgıladığı difteri toksininin dokuya zarar vermesi
• Hasta bir kişinin öksürüğü veya hapşırığı ile yayılan damlacıkların solunması
• Nadiren deri yaraları veya açık yaralarla temas sonucu deri difterisinin bulaşması

Risk faktörleri

• Difteri aşısının eksik olması veya hatırlatma dozlarının yapılmamış olması
• Difteri vakalarının görüldüğü bir ülkeye seyahat etmek
• Kalabalık ve hijyen imkânlarının kısıtlı olduğu ortamlarda yaşamak
• Bağışıklık sistemini zayıflatan bir hastalığa sahip olmak
• Aşısız veya aşısı eksik bireylerle yakın temas

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Boğazda gri-beyaz bir zar fark ederseniz
• Nefes almakta zorluk, boğuk ses veya yutkunamama varsa
• Boyunda hızla büyüyen şişlik oluşursa
• Yüksek ateş ve genel durum bozukluğu ile birlikte boğaz ağrısı varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Aşı takviminizi kontrol ettirmek için sağlık kuruluşuna başvurabilirsiniz
• Boğaz ağrınız 1-2 günden uzun sürdüyse değerlendirme yaptırın
• Difteri görülen bir bölgeye seyahat öncesinde eksik aşılarınızı tamamlatın

Tanı

Doktor önce boğazınızı, bademciklerinizi ve boynunuzdaki lenf bezlerini muayene eder. Boğazda difteriye özgü zar görülürse tanıyı doğrulamak için mikrobiyolojik örnekler alınır.

Yapılabilecek testler

• Boğaz sürüntüsü: Boğazdaki zarın altından özel bir çubukla örnek alınıp laboratuvarda incelenmesi
• PCR testi: Bakterinin genetik materyalini hızlı şekilde tespit eden moleküler test
• Kan testleri: Enfeksiyon bulgularının ve organ tutulumunun değerlendirilmesi
• Elektrokardiyogram (EKG): Kalbin toksinden etkilenip etkilenmediğinin kontrolü

Randevunuzda neler beklenir

Muayene ve örnekleme işlemi genellikle ağrısız ve hızlıdır. Sonuçlar birkaç saat ile birkaç gün arasında çıkabilir. Doktorunuz gerekli görürse sonucu beklemeden tedaviye başlayabilir.

Tedavi

Difteri tedavisi mutlaka hastanede yapılır. Tedavide iki ana amaç vardır: toksinin etkisini ortadan kaldırmak ve bakteriyi yok etmek. Bu amaçla damardan antitoksin ve antibiyotikler uygulanır. Solunum desteği ve yakın takip de tedavinin parçası olabilir.

Evde kişisel bakım

• Doktor önerisi olmadan evde bitkisel tedavi veya gargara kullanmayın; bu, doğru tedaviyi geciktirebilir
• Bol sıvı tüketin, ancak yutma güçlüğü varsa küçük yudumlar alın
• İstirahat edin ve vücudun enfeksiyonla savaşmasına izin verin
• Ateş ve ağrıyı hafifletmek için doktorunuzun önerdiği genel önlemleri uygulayın
• Hastalık boyunca bebekler, yaşlılar ve aşısız kişilerle temastan kaçının

Tıbbi tedaviler

Tedavi, hastanede uygulanan difteri antitoksini ve bakteriyi öldüren antibiyotikleri içerir. Antibiyotik tedavisi genellikle 14 gün sürer. Solunum sıkıntısı varsa oksijen desteği veya solunum cihazı gerekebilir. Yakın temaslıların hastalanmaması için doktor profilaksi denilen önleyici tedavi de önerebilir. İlaç seçimi, dozu ve süresi hastanın durumuna göre belirlenir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Difteride cerrahi müdahale çok nadir gerekir. Ancak boğazdaki zar solunum yolunu tıkarsa, acil olarak hava yolu açılması için bir işlem uygulanabilir.

Bu durumla yaşamak

Difteri geçiren kişinin tamamen iyileşmesi haftalar alabilir. Bu dönemde düzenli doktor kontrolü şarttır. Kalp veya sinir sistemi etkilendiyse takip süresi uzayabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve alkolden uzak durun, çünkü iyileşmeyi olumsuz etkileyebilir
• Öksürürken veya hapşırırken ağzınızı kapatın, ellerinizi sık sık yıkayın
• Ev ve iş yerinde düzenli havalandırma yapın
• Yeterli uyuyun ve aşırı yorgunluktan kaçının

Diyet ve egzersiz

Yutma güçlüğü varsa yumuşak ve ılık gıdalar seçin. Normal beslenebiliyorsanız sebze, meyve ve protein içeren dengeli bir diyet uygulayın. Doktorunuz izin verdiğinde hafif yürüyüşlerle başlayın, ancak iyileşme sürecinin başında istirahat önceliklidir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Uzun süren hastalık ve hastane süreci kişide kaygı veya çökkünlük yaratabilir. Bu duyguları konuşmak, iyileşmenin doğal bir parçasıdır. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten destek almak çok normaldir. Unutmayın ki zor zamanlarda destek istemek güçlülük işaretidir.

Önleme

Difteri, aşı ile önlenebilir bir hastalıktır. Aşılama takvimine uygun şekilde tam doz aşı yapılması ve belirli aralıklarla hatırlatma dozlarının uygulanması hastalıktan korunmanın en güvenli yoludur.

Aşılar

Difteri aşısı genellikle tetanos ve boğmaca aşılarıyla birlikte uygulanır. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı aşı takviminde çocuklara rutin olarak yapılır. Yetişkinlerin de eksik dozlarını tamamlatması gerekir. Bağışıklık zamanla azalabileceği için hatırlatma dozlarını kaçırmamak önemlidir.

Tarama programları

Difteri için toplama dayalı tarama yapılmaz. Korunma kişisel aşı geçmişinin güncellenmesine dayanır. Sağlık kontrolü sırasında doktorunuza aşı karnenizi göstererek eksik aşılarınızı sorgulatabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp kasının iltihaplanması ve ritim bozuklukları
• Sinir hasarına bağlı yutma, konuşma veya yürüme sorunları
• Boğazdaki zarın nefes borusunu kapatması sonucu boğulma
• Böbrek hasarı ve buna bağlı idrar azlığı
• Akciğer enfeksiyonu gibi ek enfeksiyonların gelişmesi

Uzun vadeli görünüm

Erken tanı ve uygun tedaviyle difteri vakalarının büyük çoğunluğu tamamen iyileşir. Tedavi başlama süresi ne kadar kısa olursa kalıcı hasar riski o kadar azalır. Hastalığı geçirseniz bile aşılanmanız gerekir; çünkü difteri hastalığı ömür boyu bağışıklık sağlamayabilir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• World Health Organization (WHO) ↗

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.