Divertiküler Hastalık ve Divertikülit

Genel Bakış

Kalın bağırsağın duvarı zamanla zayıflayabilir ve bu zayıf noktalardan dışa doğru küçük kesecikler oluşabilir. Bu keseciklere 'divertikül' denir. Bağırsakta bu keseciklerin bulunmasına 'divertiküler hastalık' adı verilir; çoğu kişide hiçbir şikâyete yol açmaz ve çoğu zaman tesadüfen yapılan tetkiklerde fark edilir. 'Divertikülit' ise bu keseciklerin iltihaplanması ya da enfeksiyon kapmasıdır. Yani divertiküler hastalık keseciklerin varlığı, divertikülit ise bu keseciklerin iltihaplı hâlidir. İkisi aynı şey değildir; kesecikleri olan herkes iltihap geliştirmez.

Evet, oldukça yaygındır. Özellikle 50 yaşından sonra görülme sıklığı belirgin şekilde artar ve ileri yaşlarda kişilerin önemli bir bölümünde divertikül bulunur. Türkiye'de de beslenme alışkanlıklarının değişmesi ve yaşam süresinin uzamasıyla birlikte daha sık görülmeye başlamıştır. İyi haber şu: divertikülü olan kişilerin büyük çoğunluğu hayatı boyunca hiç iltihap atağı yaşamaz.

En sık orta ve ileri yaş yetişkinlerde görülür; yaş ilerledikçe olasılık artar. Az lifli, işlenmiş gıdaların ağırlıkta olduğu beslenme biçimi, kabızlık, hareketsiz yaşam, fazla kilo ve sigara kullanımı riski artıran etkenler arasındadır. Aile öyküsü olan kişilerde de daha sık görülebilir. Çocuklarda oldukça nadirdir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Divertiküler hastalığın kendisi genellikle hiçbir belirti vermez; çoğu kişi kesecikleri olduğunu bilmeden yaşar.
• Divertikülit atağında en tipik şikâyet, genellikle karnın sol alt bölgesinde hissedilen ağrıdır; ağrı künt ya da kramp şeklinde olabilir.
• Karnın o bölgesine dokunulduğunda hassasiyet ve ağrı hissedilmesi.
• Ateş, titreme ve kendini hasta hissetme.
• Bulantı, iştahsızlık, bazen kusma.
• Karında şişkinlik, gaz, kabızlık ya da ishal; bağırsak alışkanlıklarında değişiklik.
• Bazı kişilerde idrar yaparken yanma ya da sık idrara çıkma gibi şikâyetler eşlik edebilir; çünkü iltihaplı bağırsak bölümü mesaneye komşudur.

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda divertikül oldukça nadirdir; bu nedenle çocuklarda karın ağrısı çoğunlukla başka nedenlerle açıklanır.
• Görüldüğünde belirtiler yetişkinlere benzer: karın ağrısı, ateş, iştahsızlık ve huzursuzluk.
• Çocuklarda karın ağrısına ateş eşlik ediyorsa mutlaka bir hekime başvurmak gerekir; çünkü çocuklarda karın ağrısının birçok farklı nedeni olabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaşta belirtiler daha silik olabilir; ateş yükselmeyebilir ya da yalnızca hafif bir halsizlik görülebilir.
• Bazen tek belirti iştahsızlık, düşkünlük, uykuya eğilim ya da kafa karışıklığı olabilir; bu durum gözden kaçabilir.
• Karın ağrısını ifade etmekte zorlanan kişilerde davranış değişikliği, huzursuzluk ya da ani durgunluk dikkate alınmalıdır.
• İleri yaşta belirtiler sessiz seyredebileceği için şüphede kalındığında erken değerlendirme önemlidir.

Nedenler

Ana nedenler

• Kalın bağırsak duvarının bazı noktalarının zayıf olması ve bağırsak içindeki basınçla bu noktalardan dışa doğru kesecik oluşması.
• Uzun süreli kabızlık: sertleşen dışkının oluşturduğu basınç, kesecik oluşumunu kolaylaştırabilir.
• Az lifli beslenme: lif oranı düşük besinler dışkıyı sertleştirir ve bağırsak basıncını artırır.
• Yaşla birlikte bağırsak duvarının doğal olarak zayıflaması.
• Divertikülitte iltihabın ortaya çıkması: kesecik içinde dışkı birikmesi ve bakterilerin çoğalması sonucu bölgede iltihap ve enfeksiyon gelişmesi.

Risk faktörleri

• İleri yaş (özellikle 50 yaş üzeri).
• Az lifli, işlenmiş gıdanın yoğun olduğu beslenme.
• Kronik kabızlık.
• Yeterince hareket etmemek, hareketsiz yaşam.
• Fazla kilo ya da obezite.
• Sigara kullanımı.
• Ailede divertiküler hastalık öyküsü bulunması.
• Bazı ağrı kesicilerin ve iltihap giderici ilaç gruplarının sık ve uzun süreli kullanımı; bu konuda ilaç kullanımınızı mutlaka hekiminizle değerlendirmelisiniz.

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Karın ağrınız şiddetliyse ve giderek artıyorsa.
• Ateşiniz 38 derece ve üzerindeyse, özellikle titremeyle birlikteyse.
• Makattan kan gelmesi, kanlı ya da siyah dışkı varsa.
• Şiddetli bulantı ve kusma nedeniyle sıvı bile alamıyorsanız.
• Karnınız şiş, sert ve dokunmaya hassassa.
• Bu durumlarda beklemeden sağlık kuruluşuna başvurun; çok şiddetli durumlarda 112'yi arayın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Tekrarlayan karın ağrıları, şişkinlik ve gaz şikâyetleriniz varsa.
• Bağırsak alışkanlıklarınızda (kabızlık, ishal) açıklanamayan bir değişiklik olduysa.
• Dışkılama alışkanlıklarınız uzun süredir düzensizse.
• Daha önce divertikülit geçirdiyseniz ve yeni bir ataktan şüpheleniyorsanız.
• Ailenizde kolon (kalın bağırsak) ile ilgili hastalık öyküsü varsa, tarama konusunu hekiminizle konuşun.

Tanı

Tanı genellikle şikâyetlerinizi dinlemek ve karnınızı muayene etmekle başlar. Hekim karın ağrısının yerine, süresine, ateşin olup olmadığına ve bağırsak alışkanlıklarınıza bakar. Divertiküler hastalık çoğu zaman başka bir nedenle yapılan tetkikler sırasında rastlantısal olarak saptanır. Divertikülit düşünüldüğünde kan testleri ve görüntüleme yöntemleriyle iltihabın varlığı ve yaygınlığı değerlendirilir. Kesin yapıyı görmek için iltihap dönemi geçtikten sonra bağırsağın içine bakılması önerilebilir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri: iltihap ve enfeksiyon göstergeleri, ayrıca genel sağlık durumunuz değerlendirilir.
• İdrar testi: idrar yolu enfeksiyonu gibi benzer şikâyet yapan durumların ayrılması için.
• Ultrason: karnın görüntülenmesi için, özellikle ilk değerlendirmede sık kullanılır.
• Bilgisayarlı tomografi (BT): iltihabın varlığını, yaygınlığını ve apse gibi durumları göstermede oldukça etkilidir.
• Kolonoskopi ya da benzeri bir bağırsak görüntüleme yöntemi: genellikle iltihap dönemi geçtikten sonra, bağırsağın iç yüzeyini görmek ve başka nedenleri dışlamak için yapılır.
• Gerektiğinde dışkı testleri: enfeksiyon ya da başka nedenlerin araştırılması için.

Randevunuzda neler beklenir

Süreç genellikle düşündüğünüzden daha kısa ve sakin geçer. Hekim önce sizi dinler ve karın muayenesi yapar; ardından hangi testlerin gerekli olduğuna karar verir. Herkesin tüm testlere ihtiyacı olmaz. Kan ve idrar testleri genellikle kısa sürede sonuçlanır; ultrason ve tomografi gibi görüntülemeler ağrısızdır. Kolonoskopi ise iltihap geçtikten sonra planlanır ve işlem öncesinde hazırlık süreci anlatılır. Sonuçlar çıktığında hekiminiz size durumu ve seçenekleri açıklayacaktır; bu görüşmede aklınıza takılan her şeyi sormaktan çekinmeyin.

Tedavi

Tedavi, şikâyetlerinizin şiddetine ve iltihabın yaygınlığına göre planlanır. Divertikülü olup hiç şikâyeti olmayan kişilerde genellikle ilaç tedavisi gerekmez; liften zengin beslenme ve sağlıklı alışkanlıklar yeterlidir. Hafif divertikülit ataklarının çoğu ayakta tedavi edilebilir: evde dinlenme, bol sıvı ve hekiminizin önerdiği şekilde ağrı kontrolü yeterli olur. Daha ağır ataklarda hastanede gözlem, damar yoluyla sıvı desteği ve gerekiyorsa iltihap giderme tedavisi gerekebilir. Ciddi komplikasyonlarda girişimsel işlemler ya da ameliyat düşünülebilir.

Evde kişisel bakım

• Atak sırasında dinlenin ve kendinizi zorlamayın; vücudunuzun iyileşmek için zamana ihtiyacı var.
• Bol sıvı için; su alımınızı gün içine yayarak artırın.
• Atak sırasında hekiminizin önerdiği şekilde daha yumuşak, sindirimi kolay besinler tercih edebilirsiniz; sonrasında lifi kademeli olarak artırın.
• Ateşinizi belirli aralıklarla ölçün ve şikâyetlerinizi not edin; bu bilgiler hekiminize çok yardımcı olur.
• Geçmeyen ya da kötüleşen şikâyetlerde hekiminizi yeniden arayın; kendi kendinize ilaç eklemeyin.
• Dışkılama alışkanlığınızı takip edin; uzun süreli kabızlık yaşıyorsanız bunu hekiminizle paylaşın.

Tıbbi tedaviler

Tedavi hekiminizin değerlendirmesine göre belirlenir. İltihap ve enfeksiyonun varlığına göre mikroplara karşı etkili ilaçlar (antibiyotikler) gerekebilir. Ağrı için hangi ilacın uygun olduğuna mutlaka hekiminiz karar vermelidir; çünkü bazı ağrı kesiciler bağırsak şikâyetlerini ağırlaştırabilir. Ağır ataklarda hastanede gözlem, damar yoluyla sıvı ve dengeli beslenme desteği verilebilir. Apse gibi durumlarda girişimsel olarak boşaltma işlemleri yapılabilir. Bu içerikte hiçbir ilaç adı, dozu veya markası yer almaz; ilaçlar konusunda yalnızca size reçete yazan hekiminizin ve eczacınızın yönlendirmesine uyun.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat çoğu kişi için gerekmez. Ancak sık tekrarlayan ve ağır seyreden ataklar, karın içinde apse oluşması, bağırsakta delinme, bağırsağın daralması, fistül adı verilen anormal bağlantılar ya da geçmeyen kanama gibi durumlarda cerrahi bir girişim gerekebilir. Ameliyat kararı, durumunuzu değerlendiren hekim ve gerekiyorsa ilgili uzmanlarla birlikte, artı ve eksileri konuşularak alınır.

Bu durumla yaşamak

Divertiküler hastalıkla yaşamak çoğu kişi için günlük hayatı belirgin şekilde değiştirmez. Atak sonrası toparlanma genellikle birkaç gün sürer; bu dönemde kendinizi dinlendirmek, sıvı almak ve hafif beslenmek iyi gelir. İyileştikçe yavaş yavaş lifli besinlere dönmek, düzenli tuvalete çıkmayı desteklemek ve günlük hareketi artırmak en önemli adımlardır. Karın şikâyetlerinizi ve dışkılama alışkanlıklarınızı kısa notlar hâlinde tutmak, hekiminizin sizi daha iyi anlamasına yardımcı olur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Lifi kademeli olarak artırın: sebze, meyve, tam tahıl, baklagil ve kuru yemiş gibi besinler günlük düzeninize yerleşsin.
• Lif alımını artırırken su içmeyi de artırın; aksi hâlde şişkinlik olabilir.
• Haftanın çoğu günü yürüyüş gibi orta yoğunlukta hareket edin.
• Kabızlığı önlemek için öğünlerinizi düzenli tutun ve tuvalet ihtiyacınızı ertelemeyin.
• Sigara içiyorsanız bırakmak için destek alın; bu, genel bağırsak ve damar sağlığınız için de önemlidir.
• Sağlıklı bir kiloyu korumaya çalışın; çok katı diyetler yerine sürdürülebilir alışkanlıklar seçin.
• Ağrı kesici ve benzeri ilaçları hekiminize danışmadan düzenli kullanmayın.

Diyet ve egzersiz

Beslenmede amaç kısa süreli bir diyet değil, sürdürülebilir bir düzendir. Her öğünde sebze ve meyveye yer vermek, tam tahıllı ürünleri tercih etmek, haftada birkaç kez baklagil tüketmek ve gün boyu su içmek bağırsak hareketlerini düzenler. Atak sırasında hekiminizin önerisiyle geçici olarak daha yumuşak gıdalara geçebilir, sonra lifi yeniden kademeli olarak artırabilirsiniz. Hareket konusunda başlangıç olarak günde 20-30 dakika yürüyüş yeterlidir; kendinizi iyi hissettiğiniz ölçüde tempoyu artırabilirsiniz. Yeni bir egzersiz programına başlamadan önce, özellikle başka sağlık sorunlarınız varsa hekiminize danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Tekrarlayan karın ağrıları ve 'acaba yine atak olur mu' kaygısı yorucu olabilir. Bu duygular çok anlaşılırdır ve yalnız değilsiniz. Kaygı bazen karın şikâyetlerini daha belirgin hissetmenize yol açabilir; bu da bir kısır döngü gibi görünebilir. Kendinizi kötü hissettiğinizde bunu bir sağlık profesyoneliyle konuşmaktan çekinmeyin; destek istemek güçsüzlük değil, iyi bir öz bakım adımıdır. Ruh sağlığınızı etkileyen yoğun kaygı, umutsuzluk ya da günlük hayatı sürdürmekte zorlanma hâlinde vakit kaybetmeden bir hekime ya da ruh sağlığı profesyoneline başvurun. Acil bir kriz durumunda 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayabilirsiniz.

Önleme

Divertikül oluşumunu tamamen önlemek mümkün olmasa da riski azaltmak ve atak sıklığını düşürmek mümkündür. En önemli adımlar; liften zengin beslenme, yeterli su içme, düzenli hareket, kabızlığın önlenmesi, sağlıklı kilonun korunması ve sigara kullanılmamasıdır. Bu alışkanlıklar bağırsak basıncını azaltır ve bağırsak sağlığını destekler.

Aşılar

Bu hastalık için özel bir aşı yoktur. Ancak genel sağlığınızı korumak için yaşınıza ve sağlık durumunuza uygun önerilen aşıları (örneğin mevsimsel grip aşısı gibi) hekiminizle görüşebilirsiniz; aşı takviminizi aile hekiminizle birlikte gözden geçirmek iyi bir alışkanlıktır.

Tarama programları

Divertiküler hastalık için rutin bir tarama programı yoktur. Bununla birlikte kalın bağırsak sağlığı açısından, Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği kolon (kalın bağırsak) kanseri tarama programları vardır; belirli bir yaş aralığından itibaren gaita testi ve gerektiğinde kolonoskopi önerilir. Yaşınıza uygun taramaları aile hekiminizle konuşmanız, hem divertiküler hastalık hem de başka bağırsak sorunları açısından yol gösterici olur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Apse: iltihaplı bölgede irin birikmesi.
• Delinme (perforasyon): kesecik duvarının yırtılması ve bağırsak içeriğinin karın boşluğuna sızması.
• Karın zarı iltihabı (peritonit): delinme sonrası karın içinde yaygın iltihap gelişmesi; acil tedavi gerektirir.
• Fistül: bağırsak ile komşu organlar (örneğin mesane) arasında anormal bir bağlantı oluşması.
• Bağırsak darlığı: iyileşme sürecinde dokunun kalınlaşmasıyla bağırsağın daralması ve geçişin zorlaşması.
• Kanama: iltihaplı bölgeden makattan kan gelmesi.
• Bu durumların birçoğu uygun ve zamanında tedaviyle yönetilebilir; şikâyetlerinizi ciddiye almak ve takipte kalmak en önemli koruyucu adımdır.

Uzun vadeli görünüm

Genel görünüm iyidir. Divertikülü olan kişilerin büyük çoğunluğunda hiç atak gelişmez; atak geçirenlerin de önemli bölümünde şikâyetler hafif seyreder ve birkaç gün içinde düzelir. Tekrarlayan ataklar ve komplikasyonlar daha az görülür ve çoğu zaman uygun takip ve tedaviyle yönetilebilir. Sağlıklı beslenme, yeterli sıvı, düzenli hareket ve hekiminizle açık iletişim, uzun vadede kendinizi iyi hissetmeniz için en güçlü dayanaklarınızdır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.