Divertiküler Hastalık: Korunma ve Tedavi

Genel Bakış

Divertiküler hastalık, kalın bağırsağın duvarında oluşan küçük, kese benzeri ceplerle ilgili bir durumdur. Bu ceplere 'divertikül' denir. Çoğu kişide bu cepler sessizce bulunur ve hiçbir şikayete yol açmaz; buna 'divertiküloz' denir. Bazen bu cepler iltihaplanır ya da kanar; iltihaplanmaya 'divertikülit' denir ve karın ağrısı, ateş gibi belirtilerle kendini gösterebilir.

Evet, oldukça yaygındır. Yaş ilerledikçe görülme sıklığı artar; özellikle 50-60 yaş sonrasında çok daha sık rastlanır. Ancak çoğu kişi bu durumu hiç öğrenmeden yaşar.

Daha çok ileri yaştaki yetişkinleri etkiler. Liften fakir beslenen, sık kabızlık yaşayan, hareketsiz bir yaşam süren, fazla kilolu olan ve sigara içen kişilerde daha sık görülür. Gençlerde ve çocuklarda da görülebilir, ancak çok daha nadirdir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çoğu zaman hiçbir belirti yoktur.
• Karnın alt kısmında, sıklıkla sol tarafta hafif ağrı veya rahatsızlık hissi
• Şişkinlik, gaz ve karında dolgunluk hissi
• Kabızlık ya da ishal; dışkılama alışkanlığında değişiklik
• Ara sıra karın krampları
• Makattan parlak kırmızı kan gelmesi (bu belirti mutlaka hekime bildirilmelidir)

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda divertiküler hastalık oldukça nadirdir.
• Görüldüğünde karın ağrısı, karında hassasiyet veya dışkıda kan gibi belirtiler olabilir.
• Çocuklarda karın ağrısının çok çeşitli nedenleri olabileceği için mutlaka bir hekime danışılmalıdır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaşta belirtiler daha silik olabilir; ateş fazla yükselmeyebilir, ağrı hafif hissedilebilir.
• Bu nedenle iltihap veya komplikasyonlar daha geç fark edilebilir.
• Yaşlı bireylerde yeni başlayan karın ağrısı, iştahsızlık veya genel durum bozukluğu ciddiye alınmalı ve hekime bildirilmelidir.

Nedenler

Ana nedenler

• Bağırsak duvarındaki kas katmanının yaşla birlikte zayıflaması
• Bağırsak içindeki basıncın artması; bu genellikle kabızlık ve sert dışkı nedeniyle olur
• Bağırsak duvarının zayıf noktalarından dışa doğru keseleşme

Risk faktörleri

• Liften fakir beslenme
• Yetersiz sıvı tüketimi
• Uzun süreli kabızlık
• Hareketsiz yaşam
• Fazla kilo (obezite)
• Sigara kullanımı
• İleri yaş
• Ailede divertiküler hastalık öyküsü
• Bazı ağrı kesicilerin veya kabızlık yapabilen bazı ilaçların sık kullanımı (ilaçlarınızı mutlaka hekiminizle gözden geçirin)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ateş ile birlikte karın ağrısı
• Geçmeyen veya artan karın ağrısı
• Makattan kan gelmesi
• Sürekli kusma ya da sıvı alamama
• Karnın şişmesi ve gaz çıkaramama

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Uzun süren kabızlık ya da ishal
• Tekrarlayan karın şişkinliği, gaz ve hafif karın rahatsızlığı
• Dışkılama alışkanlığında kalıcı değişiklik
• Ailede divertiküler hastalık ya da bağırsak sorunu öyküsü varsa bilgi almak istemeniz

Tanı

Tanı; şikayetlerinizin öyküsü, fizik muayene ve gerekli görülen tetkiklerle konur. Çoğu zaman divertiküller başka bir nedenle yapılan incelemeler sırasında tesadüfen fark edilir. İltihap (divertikülit) düşünülüyorsa kan tahlilleri ve görüntüleme yöntemlerine başvurulur.

Yapılabilecek testler

• Kan tahlilleri (iltihap belirteçleri ve kansızlık kontrolü)
• Bilgisayarlı tomografi (BT): iltihabı ve komplikasyonları göstermede sık kullanılan görüntüleme yöntemi
• Ultrasonografi (ultrason)
• Kolonoskopi: bağırsağın içini görüntülemek için yapılır, genellikle iltihap yatıştıktan sonra planlanır
• Dışkı testleri (kanama veya enfeksiyon araştırması)

Randevunuzda neler beklenir

Fizik muayenede hekim karnınıza dokunarak hassasiyeti değerlendirir. İltihaptan şüphelenilirse genellikle önce kan tahlilleri ve görüntüleme istenir. Kolonoskopi gibi işlemler çoğunlukla iltihap geçtikten sonra planlanır, çünkü iltihaplı dönemde bu işlem riskli olabilir. Süreç kişiye göre değişir; aklınıza takılanları hekiminize sormaktan çekinmeyin.

Tedavi

Tedavi, durumun iltihaplı olup olmadığına ve şikayetlerin şiddetine göre planlanır. Divertikülü olup hiç şikayeti olmayan kişilerde genellikle ilaç tedavisi gerekmez; yaşam tarzı düzenlemeleri önerilir. İltihap (divertikülit) varsa dinlenme, sıvı desteği ve hekimin uygun gördüğü tedaviler gerekebilir.

Evde kişisel bakım

• Bol su içmek
• Liften zengin beslenmek: sebze, meyve, tam tahıl ve baklagil tüketmek
• Düzenli hareket etmek
• Kabızlığı önlemek; tuvalet ihtiyacını ertelememek
• İltihap döneminde hekimin önerdiği şekilde dinlenmek ve beslenmeyi geçici olarak düzenlemek
• Şikayetleri kısa notlarla takip etmek, hekim randevusuna götürmek

Tıbbi tedaviler

İltihaplı dönemde hekim; dinlenme, ağrının kontrolü, gerektiğinde enfeksiyonla mücadeleye yönelik tedavi ve sıvı desteği planlayabilir. Ağrı kesici seçimi önemlidir; bazı ağrı kesiciler kanama veya bağırsak sorunları açısından uygun olmayabilir. Bu yüzden reçetesiz ürünler dahil tüm ilaç kullanımlarını mutlaka hekiminizle veya eczacınızla görüşün. Şiddetli durumlarda hastanede gözetim gerekebilir. Bu içerik ilaç önerisi vermez; tedavi kararları hekiminize aittir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat çoğu kişide gerekmez. Ancak tekrarlayan ve şiddetli iltihap atakları, apse (iltihabın birikmesi), bağırsakta delinme, darlık, fistül (bağırsağın komşu bir organa anormal bağlantı kurması) veya geçmeyen kanama gibi durumlarda hekiminiz cerrahi seçeneği değerlendirebilir. Karar; kişinin genel sağlık durumu ve şikayetlerin sıklığına göre verilir.

Bu durumla yaşamak

Divertiküler hastalıkla yaşamak çoğu kişi için günlük hayatta büyük bir değişiklik gerektirmez. Düzenli beslenme, yeterli su ve hareketle bağırsak alışkanlığınızı dengede tutmak en önemli adımdır. Şikayetlerinizi not etmek, hekiminizle görüşürken işinizi kolaylaştırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Öğünleri düzenli ve dengeli yapmak
• Lif alımını yavaş yavaş artırmak, ani artışın şişkinlik yapabileceğini bilmek
• Gün içinde yeterli su içmek
• Haftanın çoğu günü orta düzeyde hareket etmek
• Sigara içiyorsanız bırakmak için destek almak
• Sağlıklı bir kiloyu korumaya çalışmak
• Tuvalet ihtiyacını ertelememek

Diyet ve egzersiz

Lifli beslenme burada anahtar rol oynar: yeterince sebze, meyve, tam tahıl ve baklagil tüketmek dışkıyı yumuşatır ve bağırsak içindeki basıncı azaltmaya yardımcı olur. Lif alımını aniden artırmak şişkinlik yapabilir; yavaş yavaş artırın ve bol su için. Haftanın çoğu günü tempolu yürüyüş gibi orta düzeyde hareket bağırsak hareketlerini düzenler. Eskiden 'sert kabuklu yemiş ve tohum yemeyin' denirdi; güncel bilgiler bunun gerekli olmadığını, bu besinlerin lif açısından yararlı olabileceğini gösteriyor. Size özel öneriler için hekiminize veya diyetisyene danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

İltihap atakları ağrı, ateş ve hastane ziyaretleri nedeniyle kaygı ve yorgunluk yaratabilir. 'Acaba tekrarlar mı?' endişesi kişiyi gergin hissettirebilir. Bu duygular çok yaygındır ve yalnız değilsiniz. Kaygı günlük yaşamınızı belirgin şekilde etkiliyorsa bir hekim veya ruh sağlığı uzmanından destek istemekten çekinmeyin. Kendinizi çok kötü hissettiğinizde ya da kendinize zarar verme düşüncesi olursa hemen acil yardım isteyin (112) veya en yakın acil servise başvurun.

Önleme

Divertikül oluşumunu tamamen önlemek her zaman mümkün olmayabilir; yaş ve genetik gibi etkenler kontrolümüzde değildir. Ancak liften zengin beslenme, bol sıvı, düzenli hareket ve kabızlığın önlenmesiyle hem oluşma riskini hem de iltihap ataklarının sıklığını azaltmaya yardımcı olabilirsiniz.

Tarama programları

Divertiküler hastalık için rutin bir tarama testi yoktur. Kalın bağırsak kanseri taraması ise ayrı bir konudur ve ülkemizde Sağlık Bakanlığı'nın yürüttüğü tarama programları vardır; yaşınıza uygun tarama için aile hekiminize danışabilirsiniz. Kanlı dışkı veya dışkılama alışkanlığında kalıcı değişiklik varsa taramadan bağımsız olarak hekime başvurun.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Divertikülit: ceplerin iltihaplanması; karın ağrısı ve ateşle seyreder
• Apse: iltihabın bir bölgede birikmesi
• Perforasyon (delinme): bağırsak duvarının yırtılması ve karın zarı iltihabı; acil bir durumdur
• Fistül: bağırsağın komşu bir organa anormal bağlantı kurması
• Darlık: bağırsağın daralması ve tıkanıklık gelişmesi
• Kanama: makattan kan gelmesi ve zamanla kansızlık

Uzun vadeli görünüm

Çoğu kişi için haber iyi: divertikülü olanların büyük bölümü hiçbir şikayet yaşamaz ve normal yaşamını sürdürür. İltihap geçiren kişilerde de tedavi genellikle başarılıdır ve çoğu kişi tekrar atak geçirmez. Düzenli takip ve yaşam tarzı düzenlemeleriyle süreç çoğunlukla iyi yönetilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.