Divertiküloz ve Divertikülit

Genel Bakış

Divertikül, kalın bağırsağın (kolon) duvarında oluşan küçük, kese benzeri ceplerdir. Bağırsak duvarının zayıf noktalarından dışarı doğru balon gibi şişer. Bu ceplerin bağırsağınızda bulunmasına 'divertiküloz' denir. Divertikülozun kendisi çoğu zaman hiçbir belirti vermez ve çoğu insan bunu tesadüfen öğrenir. Bu ceplerin içine dışkı kalıp iltihaplanır veya mikrop kaparsa buna 'divertikülit' denir. Divertikülit daha ciddi bir durumdur; karın ağrısı, ateş ve kendini hasta hissetme ile seyredebilir ve mutlaka bir doktor tarafından değerlendirilmelidir. Kısaca: divertiküloz çoğunlukla sessiz bir durumdur, divertikülit ise onun iltihaplanmış hâlidir.

Evet, oldukça yaygındır. Yaş ilerledikçe görülme sıklığı belirgin şekilde artar. 40 yaşın altında nadirdir; 60 yaşın üzerindeki kişilerin önemli bir bölümünde divertikül bulunduğu tahmin edilmektedir. Ancak bu kişilerin büyük çoğunluğu bunu hiç fark etmez ve hayatlarını normal şekilde sürdürür.

En çok orta yaş ve üzeri yetişkinlerde görülür. Az lifli, işlenmiş gıdaların ağırlıkta olduğu bir beslenme biçimi, uzun süreli kabızlık, hareketsiz yaşam, fazla kilo, sigara kullanımı ve ailede benzer öykü bulunması riski artırabilir. Gençlerde ve çocuklarda da görülebilir ama çok daha nadirdir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Divertikülozun kendisinde çoğu zaman hiçbir belirti yoktur; kişi kendini tamamen iyi hissedebilir.
• Divertikülitte en tipik belirti karnın sol alt kısmında hissedilen ağrı veya hassasiyettir; ağrı bazen hafif, bazen oldukça belirgin olabilir.
• Ateş, titreme ve genel bir 'hasta hissetme' hâli.
• Bulantı, iştahsızlık ve karında şişkinlik.
• Dışkılama alışkanlığında değişiklik: kabızlık ya da ishal.
• Karın dokunulduğunda hassas veya gergin olabilir.

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda divertikül hastalığı çok nadirdir, bu yüzden çocukluk çağındaki karın ağrılarının çoğu farklı nedenlerden kaynaklanır.
• Görüldüğünde yetişkinlerdekine benzer şekilde karın ağrısı, ateş ve kusma ile kendini gösterebilir.
• Çocuklarda karın ağrısına ateş eşlik ediyorsa ya da çocuk belirgin şekilde hâlsiz görünüyorsa aynı gün bir doktora gösterilmelidir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaşta belirtiler daha silik olabilir; yüksek ateş görülmeyebilir ve bu durum hastalığın hafif olduğu anlamına gelmez.
• Karın ağrısı yerine kafa karışıklığı, uykuya eğilim veya ani hâlsizlik gibi farklı belirtiler öne çıkabilir.
• Yaşlı yetişkinlerde hastalık daha ciddi seyredebileceği için belirtiler ortaya çıktığında daha hızlı bir değerlendirme gerekebilir.
• Bakım veren kişilerin, kişinin normal davranışındaki değişiklikleri fark etmesi ve bunu sağlık ekibiyle paylaşması çok değerlidir.

Nedenler

Ana nedenler

• Kalın bağırsak duvarındaki zayıf noktalarda basınç artışı ve bu noktalardan dışarı doğru kese oluşması.
• Uzun süreli kabızlık ve sert dışkının bağırsak içinde oluşturduğu ek basınç.
• Az lifli, işlenmiş gıdaların ağırlıkta olduğu beslenme biçimi.
• Divertikülitte asıl neden, bu ceplerin içine dışkı parçacıklarının birikmesi ve burada iltihap ya da enfeksiyon gelişmesidir. Bazen cepte çok küçük bir delinme de bu tabloya eşlik edebilir.

Risk faktörleri

• İleri yaş; bağırsak duvarının yıllar içinde zayıflaması.
• Diyette lif miktarının az, kırmızı et ve işlenmiş gıdaların fazla olması.
• Hareketsiz yaşam ve düzenli egzersiz yapmama.
• Fazla kilo veya obezite.
• Sigara kullanımı.
• Uzun süreli kabızlık ve dışkılama alışkanlığındaki düzensizlikler.
• Ailede divertikül hastalığı öyküsü bulunması.
• Bazı ağrı kesici ve ilaç gruplarının uzun süreli kullanımı riski artırabilir; kullandığınız ilaçları mutlaka doktorunuzla ve eczacınızla gözden geçirin.

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Şiddetli veya giderek artan karın ağrınız varsa.
• Ateş, titreme ve karın hassasiyeti bir aradaysa.
• Makattan kan gelmesi veya dışkıda kan fark ettiyseniz.
• Sürekli kusuyor ve sıvı alamıyorsanız.
• Karında belirgin şişlik, sertlik ve gaz çıkaramama durumu varsa.
• Bu belirtilerden herhangi biri varsa aynı gün içinde bir sağlık kuruluşuna başvurun; çok şiddetli belirtilerde 112'yi arayın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Tekrarlayan karın ağrısı, şişkinlik veya gaz şikâyetleriniz varsa.
• Dışkılama alışkanlığınızda açıklanamayan bir değişiklik olduysa.
• Kabızlık ya da ishal uzun süredir devam ediyorsa.
• İstemeden kilo kaybı veya sürekli hâlsizlik fark ettiyseniz.
• Daha önce divertikülit atağı geçirdiyseniz ve yeni bir ataktan endişeleniyorsanız.
• Böyle durumlarda önce aile hekiminize başvurmanız iyi bir başlangıçtır; gerekirse sizi ilgili birime yönlendirecektir.

Tanı

Tanı, doktorun sizi dinlemesi ve karnınızı muayene etmesiyle başlar. Doktor karın ağrısının yerini, süresini, ateş olup olmadığını ve dışkılama alışkanlıklarınızı sorar. Ardından gerekirse kan ve idrar testleri ile görüntüleme tetkikleri ister. Divertikülit şüphesinde genellikle batın tomografisi (bilgisayarlı tomografi) en çok tercih edilen görüntüleme yöntemidir; çünkü hem cepleri hem de iltihabın yaygınlığını gösterir. Divertiküloz ise sıklıkla başka bir nedenle yapılan kolonoskopi (bağırsağın kameralı cihazla görüntülenmesi) sırasında fark edilir. Önemli bir nokta: iltihap varken kolonoskopi genellikle yapılmaz; bu işlem atak geçtikten sonra planlanır.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene: doktorun karnınıza dokunarak hassasiyet, sertlik veya şişlik olup olmadığını değerlendirmesi.
• Kan testleri: iltihap ve enfeksiyon belirtilerini gösteren tetkikler.
• İdrar testi: idrar yoluyla ilgili bir sorun olup olmadığını anlamak için.
• Batın ultrasonu: özellikle ilk değerlendirmede kullanılabilen, zararsız bir görüntüleme yöntemi.
• Batın tomografisi: iltihabın yerini ve ciddiyetini göstermede çok değerlidir.
• Kolonoskopi: barsağın içini görmek için kullanılır; genellikle iltihap geçtikten sonra, başka nedenlerin dışlanması amacıyla yapılır.

Randevunuzda neler beklenir

Değerlendirme sırasında doktorunuz size sorular soracak ve karnınızı muayene edecek; bu tamamen ağrısız ve kısa bir süreçtir. Görüntüleme için istirahat etmeniz ve bir süre bir şey yiyip içmemeniz istenebilir. Kolonoskopi planlanırsa, işlemden önce bağırsağın temizlenmesi için özel bir hazırlık yapmanız gerekir; bu hazırlık size adım adım anlatılır. Bazı işlemler hafif sakinleştirici ile yapılır ve genellikle kısa sürer. Sonuçlarınızı doktorunuzla birlikte değerlendirmek, aklınızdaki soruları sormak için en iyi zamandır; sormak istediklerinizi önceden bir kâğıda not almanız işinizi kolaylaştırır.

Tedavi

Tedavi, durumun divertiküloz mu yoksa divertikülit mi olduğuna ve ne kadar ciddi seyrettiğine göre planlanır. Belirti vermeyen divertiküloz genellikle tedavi gerektirmez; sadece sağlıklı bağırsak alışkanlıkları ve düzenli takip yeterlidir. Divertikülit ise mutlaka bir doktor tarafından değerlendirilmelidir. Hafif ataklar çoğu zaman evde dinlenme, sıvı alımı ve yakın takip ile yönetilebilir; daha ciddi durumlarda hastanede gözlem, damardan sıvı desteği veya girişimsel işlemler gerekebilir. Hangi yolun sizin için uygun olduğuna doktorunuz karar verir.

Evde kişisel bakım

• Aktif bir atak sırasında dinlenin ve kendinizi zorlamayın; bu, iyileşmenin önemli bir parçasıdır.
• Bol sıvı için; su, açık çay gibi içecekler iyi birer seçenektir. Şekerli ve gazlı içeceklerden uzak durmak daha rahat hissetmenize yardımcı olabilir.
• Atak sırasında doktorunuzun önerdiği şekilde bir süre daha hafif, kolay sindirilen gıdalara yönelebilirsiniz; iyileştikçe lifli gıdalara yavaşça dönün.
• Ateşinizi düzenli ölçün ve not edin; bu bilgi doktorunuza çok yardımcı olur.
• Ağrı kesici dâhil herhangi bir ilacı kullanmadan önce mutlaka doktorunuza veya eczacınıza danışın; bazı ilaçlar durumu kötüleştirebilir.
• Şikâyetleriniz artarsa, ateş yükselirse ya da yeni belirtiler eklenirse beklemeyin, yeniden başvurun.
• Sigara içiyorsanız bırakmayı düşünün; bu, genel bağırsak sağlığınız için de değerli bir adımdır.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz önce durumun ciddiyetini değerlendirir. Hafif divertikülit ataklarında dinlenme, sıvı alımı ve yakın takip önerilebilir; bazı durumlarda hekim uygun görürse antibiyotik tedavisi gündeme gelebilir. Antibiyotiğin gerekli olup olmadığı, hangi durumda ve ne kadar süreyle kullanılacağı yalnızca doktorunuzun kararıdır; kendi kendinize antibiyotik başlamayın veya başkasının ilacını kullanmayın. Daha ağır seyreden ataklarda hastanede gözlem, damar yoluyla sıvı ve destek tedavisi gerekebilir. Apse (iltihap birikmesi) gibi bir durum varsa, görüntüleme eşliğinde drenaj yapılabilir. Bu işlemlerin hiçbiri tek başına 'en iyi seçenek' değildir; hangisinin size uygun olduğu, belirtilerinize ve tetkik sonuçlarınıza göre belirlenir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat herkes için gerekli değildir ve çoğu kişi ameliyata hiç ihtiyaç duymaz. Ancak sık tekrarlayan ve hayat kalitesini belirgin şekilde etkileyen ataklar, delinme, büyük apse, bağırsakta darlık ya da fistül (bağırsağın komşu organlarla anormal bağlantı oluşturması) gibi durumlarda cerrahi değerlendirme gerekebilir. Ameliyat çoğunlukla iltihap tamamen geçtikten sonra, planlı olarak yapılır. Böyle bir seçenek gündeme gelirse, doktorunuz riskleri ve yararları sizinle ayrıntılı şekilde konuşacaktır; acele karar vermeniz gerekmez, sorularınızı sormaktan çekinmeyin.

Bu durumla yaşamak

Divertiküloz tanısı çoğu kişinin hayatını değiştirmez. Günlük yaşamda yapmanız gereken en önemli şey, bağırsaklarınızın düzenli çalışmasına yardımcı olmaktır: yeterince su içmek, lifli gıdalara yer vermek, hareket etmek ve tuvalet ihtiyacınızı ertelememek. Atak geçirdiyseniz, iyileşme döneminde kendinizi yavaşça toparlanmaya bırakın ve bedeninizi dinleyin. Şikâyetlerinizi ve tetikleyicileri not etmek, doktorunuzla konuşurken çok işe yarar.

Yaşam tarzı ipuçları

• Lif alımınızı yavaş yavaş artırın; ani ve büyük artışlar şişkinlik yapabilir.
• Gün boyunca düzenli su içmeyi alışkanlık hâline getirin.
• Haftada çoğu gün orta tempolu yürüyüş gibi hafif-orta egzersizler yapın.
• Sağlıklı kilonuzu korumaya çalışın; bunu katı diyetlerle değil, sürdürülebilir alışkanlıklarla hedefleyin.
• Sigara kullanıyorsanız bırakmak için destek isteyin; aile hekiminiz bu konuda yol gösterebilir.
• Öğünlerinizi acele etmeden yiyin ve iyi çiğneyin.
• Tuvalete çıkma ihtiyacınızı ertelemeyin; düzenli bir alışkanlık edinmek bağırsak sağlığı için değerlidir.

Diyet ve egzersiz

Lif, bu hastalıkta en çok konuşulan konudur ve genel olarak faydalıdır: tam tahıllar, sebze-meyve, baklagiller ve kuruyemişler iyi lif kaynaklarıdır. Lif miktarını bir anda değil, birkaç haftaya yayarak artırın ve mutlaka yeterli su ile birlikte alın; aksi hâlde şişkinlik ve gaz artabilir. Kırmızı et ve işlenmiş gıdaları daha az, bitkisel kaynakları daha çok tercih etmek genel sağlığınız için de iyi bir yatırımdır. Aktif bir atak sırasında ise doktorunuzun önerdiği şekilde geçici olarak daha hafif gıdalara geçmeniz istenebilir; bu dönem geçicidir. Egzersiz konusunda mükemmel olmak zorunda değilsiniz: düzenli, keyif aldığınız ve sürdürebildiğiniz bir hareket biçimi en iyisidir. Beslenme konusunda kişiye özel öneri için bir diyetisyenden destek almak çok yararlı olabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Tekrarlayan karın ağrıları veya 'acaba yine atak geçirir miyim' endişesi yorucu olabilir; bu duygular çok normaldir ve yalnız değilsiniz. Bazı kişiler dışarıda yemek yerken ya da seyahat ederken kaygı yaşayabilir. Bu kaygıyı görmezden gelmek yerine konuşmak, çoğu zaman hafifletir. Nefes egzersizleri, düzenli uyku ve güvendiğiniz kişilerle paylaşmak iyi gelebilir. Zorlanma uzun sürüyorsa ya da günlük yaşamınızı etkiliyorsa bir ruh sağlığı uzmanından destek istemek güçsüzlük değil, öz bakımın bir parçasıdır. Kendinizi çok kötü hissettiğiniz ya da işin içinden çıkamadığınızı düşündüğünüz anlarda lütfen yalnız kalmayın: 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayabilir veya en yakın sağlık kuruluşuna başvurabilirsiniz.

Önleme

Divertikül oluşumunu tamamen engellemek mümkün değildir; yaş gibi bazı etkenler elimizde değildir. Ancak yaşam biçimi değişiklikleri riski azaltmaya ve özellikle divertikülit ataklarının sıklığını azaltmaya yardımcı olabilir. En çok öne çıkan adımlar şunlardır: yeterli lif almak, bol su içmek, düzenli hareket etmek, sağlıklı kiloyu korumak ve sigara kullanmamak. Kabızlığı önlemek de bağırsak içi basıncı azaltmak açısından değerlidir.

Aşılar

Bu hastalıkla doğrudan ilişkili özel bir aşı yoktur. Yine de genel sağlığınızı korumak için yaşınıza ve sağlık durumunuza uygun önerilen aşıları aile hekiminizle gözden geçirmeniz iyi bir fikirdir.

Tarama programları

Divertiküloz için rutin bir tarama programı yoktur. Ancak kalın bağırsak sağlığı açısından, yaşınıza uygun kolon kanseri taramalarını ihmal etmemek önemlidir; Türkiye'de Sağlık Bakanlığı'nın tarama programları kapsamında belirli yaş gruplarına ücretsiz tarama testleri sunulmaktadır. Hangi taramanın sizin için uygun olduğunu aile hekiminize sorabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Apse: iltihabın birikerek içi iltihaplı sıvı dolu bir kese oluşturması.
• Delinme (perforasyon): bağırsak duvarında yırtık oluşması ve bağırsak içeriğinin karın boşluğuna sızması.
• Karın zarı iltihabı (peritonit): delinme sonrası gelişebilen, acil tedavi gerektiren ciddi bir durum.
• Fistül: bağırsağın komşu bir organla anormal bağlantı oluşturması.
• Bağırsak darlığı veya tıkanıklığı: tekrarlayan iltihaplanmalar sonrası bağırsağın daralması.
• Kanama: ceplerin bulunduğu bölgeden makattan kan gelmesi.
• Bu komplikasyonların çoğu nadirdir ve belirtiler ortaya çıktığında zamanında başvurulduğunda yönetilebilir.

Uzun vadeli görünüm

Genel görünüm cesaret vericidir. Divertikülozu olan kişilerin büyük çoğunluğu hiçbir zaman ciddi bir sorun yaşamaz. Divertikülit geçirenlerin önemli bir kısmı ise uygun değerlendirme ve bakımla kısa sürede iyileşir ve normal yaşamına döner. Tekrarlayan ataklar bazı kişilerde görülebilir; bu durumda doktorunuzla birlikte daha yakın bir takip planı oluşturabilirsiniz. Belirtilerinizi ciddiye almak ve düzenli sağlık kontrolü yaptırmak, süreci en iyi şekilde yönetmenin anahtarıdır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.