Divertiküloz ve Divertikülit: Bağırsaktaki Küçük Cepler

Genel Bakış

Divertikül (halk arasında 'bağırsak cebi'), kalın bağırsağın duvarında oluşan küçük, baloncuk benzeri çıkıntılardır. Bu cepler tek tek ya da yan yana olabilir. Divertiküloz, bu ceplerin bağırsakta bulunması durumudur ve genellikle hiçbir şikâyete yol açmaz; çoğu kişi bunları tesadüfen, başka bir nedenle yapılan tetkikler sırasında öğrenir. Divertikülit ise bu ceplerden birinin veya birkaçının iltihaplanması ya da mikrop kapmasıdır. Yani divertiküloz 'ceplerin varlığı', divertikülit ise 'ceplerin iltihaplanması' olarak düşünülebilir. İkisi aynı şey değildir: divertiküloz çoğu zaman sessiz ve zararsızken, divertikülit tıbbi olarak ele alınması gereken bir durumdur.

Evet, oldukça yaygındır. Yaş ilerledikçe görülme sıklığı belirgin şekilde artar; özellikle 50 yaşından sonra yaygınlaşır ve 60 yaşın üzerindeki kişilerin önemli bir bölümünde bulunur. Ancak neyse ki bu kişilerin büyük çoğunluğunda hiçbir şikâyet ortaya çıkmaz. Divertikülit, divertikülozu olan kişilerin yalnızca küçük bir bölümünde gelişir.

Divertiküloz en sık ileri yaştaki yetişkinlerde görülür; bunun nedeni yaşla birlikte bağırsak duvarının ve bağ dokusunun zayıflamasıdır. Bununla birlikte az lifli beslenme, uzun süreli kabızlık, hareketsiz yaşam, fazla kilo, sigara ve ailede benzer durumun bulunması riski artırır. Gençlerde ve çocuklarda çok daha nadirdir; çocuklarda görüldüğünde genellikle altta yatan başka bir neden araştırılır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Divertikülozda çoğu zaman hiçbir belirti yoktur.
• Bazı kişilerde gaz, şişkinlik, karında rahatsızlık hissi olabilir.
• Bağırsak alışkanlığında değişiklik (kabızlık ya da ara sıra ishal) görülebilir.
• Divertikülit atağında genellikle karnın sol alt kısmında ağrı ve hassasiyet olur; ağrı bazen kasık bölgesine doğru yayılır.
• Ateş, titreme, bulantı, iştahsızlık ve genel hâlsizlik iltihabın habercisi olabilir.
• Kabızlık veya ishal, tuvalete çıkarken ağrı ya da zorlanma görülebilir.

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda divertiküloz ve divertikülit oldukça nadirdir.
• Görüldüğünde genellikle karın ağrısı, ateş ve huzursuzluk gibi belirtilerle kendini gösterir.
• Çocuklarda bu belirtilerin çok sayıda farklı nedeni olabileceği için mutlaka bir hekim tarafından değerlendirilmelidir.
• Bazı çocuklarda bağ dokusu ile ilgili doğumsal durumlar araştırılabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaşta belirtiler daha hafif ve silik olabilir; ateş yükselmeyebilir.
• Karın ağrısı yerine yalnızca hâlsizlik, iştahsızlık veya kendini iyi hissetmeme görülebilir.
• Zaman zaman ani gelişen kafa karışıklığı veya uykuya eğilim, enfeksiyonun tek işareti olabilir.
• Bu nedenle yaşlı kişilerde hafif görünen şikâyetler bile doktora bildirilmelidir.
• Kan sulandırıcı veya ağrı kesici ilaç kullanan yaşlılarda kanama riski açısından dikkatli olunmalıdır.

Nedenler

Ana nedenler

• Kalın bağırsak duvarında zamanla zayıflayan noktaların, bağırsak içindeki basınç artışıyla dışa doğru itilmesi.
• Az lifli beslenme: lif, dışkının yumuşak ve hacimli kalmasını sağlar; lif azalınca dışkı sertleşir ve bağırsakta daha fazla basınç oluşur.
• Uzun süreli kabızlık ve tuvalette uzun süre ıkınma.
• Yaşla birlikte bağırsak duvarındaki kas ve bağ dokusunun esnekliğini kaybetmesi.
• Divertikülit ise bu ceplerin içinde dışkı birikmesi ve burada mikropların çoğalması ya da ceplerin tahriş olması sonucu gelişir; bazen küçük bir delinme de iltihaba yol açabilir.

Risk faktörleri

• İleri yaş (özellikle 50 yaş üzeri)
• Lif açısından fakir beslenme
• Kronik kabızlık
• Fazla kilo ve obezite
• Hareketsiz yaşam tarzı
• Sigara kullanımı
• Ailede divertiküloz öyküsü
• Bazı ağrı kesici ve kabızlık yapıcı ilaçların uzun süreli kullanımı (bu konuyu doktorunuzla konuşun)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ateşle birlikte karın ağrınız varsa, aynı gün içinde bir sağlık kuruluşuna başvurun.
• Karın ağrısı şiddetliyse, geçmiyorsa veya giderek kötüleşiyorsa vakit kaybetmeyin.
• Makattan kan geldiyse ya da dışkınızda kan gördüyseniz mutlaka değerlendirilmelisiniz.
• Sürekli kusuyorsanız ve sıvı alamıyorsanız.
• Karın şişkinliğiyle birlikte gaz çıkaramıyor ve tuvalete çıkamıyorsanız.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Birkaç haftadır süren şişkinlik, gaz veya karın rahatsızlığı varsa.
• Bağırsak alışkanlığınızda açıklanamayan ve kalıcı bir değişiklik olduysa.
• Tekrarlayan karın ağrısı atakları geçiriyorsanız.
• Açıklanamayan kilo kaybı veya iştahsızlık varsa.
• Daha önce divertiküloz tanısı aldıysanız ve yeni şikâyetler ortaya çıktıysa.
• Ailenizde kalın bağırsakla ilgili hastalık öyküsü varsa tarama konusunu aile hekiminizle konuşun.

Tanı

Doktorunuz önce şikâyetlerinizi dinler, karın muayenesi yapar ve genellikle kan ve dışkı tetkikleri ister. Divertikülozun kendisi çoğu zaman başka bir nedenle yapılan tetkikler sırasında tesadüfen fark edilir. Divertikülit şüphesi olduğunda ise en sık kullanılan görüntüleme yöntemi bilgisayarlı tomografidir (BT); bu yöntem ceplerin iltihaplı olup olmadığını ve çevre dokulara yayılım olup olmadığını gösterir. İltihap tamamen geçtikten sonra, bağırsağın iç yüzeyini görmek için kolonoskopi (ışıklı, ince ve esnek bir cihazla bağırsağın içine bakılması) planlanabilir. Bazı durumlarda ultrasonografi de yol gösterici olabilir.

Yapılabilecek testler

• Şikâyetlerin ve tıbbi geçmişin değerlendirilmesi, karın muayenesi
• Kan testleri (iltihap belirteçleri ve kan sayımı dahil)
• Dışkı tetkikleri (başka bir enfeksiyon ya da kanama nedeni araştırmak için)
• Bilgisayarlı tomografi (BT) – divertikülit tanısında en sık başvurulan görüntüleme
• Ultrasonografi
• Kolonoskopi – genellikle iltihap geçtikten sonra, bağırsağın içini değerlendirmek için
• Gerekirse idrar tetkikleri (idrar yollarına yakın iltihap olasılığını değerlendirmek için)

Randevunuzda neler beklenir

BT çekimi kısa sürer ve ağrısızdır; bazen görüntüyü netleştirmek için damar yoluyla boyar madde verilebilir. Kolonoskopi öncesinde bağırsağın temizlenmesi gerekir; bu, bir gün önceden özel bir diyet ve bağırsak temizleyici bir hazırlık anlamına gelir. İşlem sırasında genellikle hafif bir sakinleştirici verilir, böylece çoğu kişi işlemi rahat geçirir. Sonuçlar doktorunuzla birlikte değerlendirilir ve size uygun bir takip planı çıkarılır. Tetkik öncesi hazırlıkla ilgili tüm sorularınızı size işlemi yapacak ekibe veya eczacınıza sorabilirsiniz.

Tedavi

Divertikülozun kendisi, şikâyet yoksa tedavi gerektirmez; amaç bağırsak sağlığını desteklemek ve kabızlığı önlemektir. Divertikülitte ise tedavi, iltihabın şiddetine göre planlanır. Hafif ataklar çoğu zaman evde dinlenme, bol sıvı alma ve doktorunuzun önerdiği şekilde ağrının kontrol edilmesiyle yönetilebilir. Daha belirgin ataklarda hastanede gözlem, damar yoluyla sıvı desteği ve gerekiyorsa iltihap için ilaç tedavisi gerekebilir. Karar her zaman hekiminizindir; kendi kendinize ilaç başlamayın.

Evde kişisel bakım

• Bol su ve sıvı tüketin; idrar renginizin açık olması iyi bir göstergedir.
• Lif açısından zengin beslenin: sebze, meyve, tam tahıl, baklagil ve kuruyemiş gibi besinler.
• Lifi artırırken bunu yavaş yavaş yapın ve su içmeyi artırın; aksi hâlde gaz ve şişkinlik olabilir.
• Düzenli fiziksel hareket edin; günde kısa yürüyüşler bile bağırsak hareketlerine yardımcı olur.
• Tuvalete çıkma isteğini ertelemeyin ve ıkınmaktan kaçının.
• Aktif bir atak sırasında doktorunuzun önerdiği şekilde dinlenin ve beslenmeyi geçici olarak hafifletin.
• Ağrı kesici kullanmadan önce mutlaka doktorunuza veya eczacınıza danışın; bazı ağrı kesiciler kanama riskini artırabilir.

Tıbbi tedaviler

Hekiminiz atak sırasında iltihabı kontrol altına almak için uygun gördüğü ilaçları reçete edebilir; bunlar mikrop kaynaklı iltihap için ilaçlar, ağrı kontrolüne yönelik seçenekler ve gerektiğinde sıvı desteğini içerebilir. İlaç seçimi ve dozu tamamen hekimin değerlendirmesine bağlıdır; bu yazıda hiçbir ilaç adı, markası veya dozu önerilmemektedir. Daha şiddetli durumlarda hastanede gözlem, damar yoluyla sıvı ve ilaç tedavisi, apse (iltihaplı birikim) varsa girişimsel yöntemlerle boşaltılması gerekebilir. Tedavi sürecinde kontrollerinizi aksatmayın ve şikâyetleriniz kötüleşirse hemen bilgi verin.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat nadiren gerekir. Tekrarlayan ve ağır ataklar, hastanede tedaviye rağmen düzelmeyen durumlar, apse, bağırsakta delinme, daralma veya bağırsak ile başka bir organ arasında anormal bir bağlantı (fistül) gelişmesi gibi durumlarda cerrahi seçenek değerlendirilebilir. Cerrahi kararı, sizin genel sağlık durumunuz ve şikâyetlerinizin sıklığı ile şiddeti birlikte değerlendirilerek verilir. Ameliyat gerekip gerekmediğini yalnızca sizin hekim ekibiniz belirleyebilir.

Bu durumla yaşamak

Divertikülozla yaşamak çoğu kişi için günlük hayatta hiçbir özel düzenleme gerektirmez. Önemli olan bağırsak alışkanlığınızı düzenli tutmak, yeterince sıvı içmek ve şikâyetlerinizi takip etmektir. Kendinizi iyi tanıyın: hangi besinlerin şişkinlik yaptığını not etmek faydalı olabilir. Atak geçirdiğinizde ise erken davranmak ve hekiminize danışmak, süreci kolaylaştırır. Çoğu kişi bu durumla birlikte işine, seyahatlerine ve sosyal hayatına normal şekilde devam eder.

Yaşam tarzı ipuçları

• Öğünlerinizi düzenli tutun, çok acıkmadan ve aşırı dolu mideyle hareket etmeyin.
• Sigara içiyorsanız bırakmayı düşünün; bu konuda aile hekiminizden destek isteyebilirsiniz.
• Kilonuzu sağlıklı bir aralıkta tutmaya çalışın.
• Haftanın çoğu günü en az 30 dakika hareket etmeyi hedefleyin.
• Uzun süreli kabızlık yapan ilaçlar konusunda doktorunuzla konuşun.

Diyet ve egzersiz

Lif, bu durumda en çok konuşulan besin öğesidir. Sebze, meyve, tam tahıllı ekmek ve makarna, bulgur, baklagil ve kuruyemiş gibi liften zengin besinleri sofranıza ekleyin. Lifi artırırken su içmeyi de artırmak şarttır; lif tek başına bol suyla birlikte işe yarar. Eskiden kuruyemiş, mısır ve çekirdek gibi besinlerin ceplere kaçıp iltihap yapacağı düşünülürdü; günümüzde bu kısıtlamaların genellikle gerekli olmadığı düşünülüyor, ancak sizin durumunuz için neyin uygun olduğunu hekiminize sorabilirsiniz. Yürüyüş, yüzme veya hafif tempolu egzersiz bağırsak hareketlerini destekler. Atak dönemlerinde ise geçici olarak daha hafif beslenmek gerekebilir; bu konuda hekiminizin önerilerine uyun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Tekrarlayan karın ağrıları veya ani bir atağın ne zaman geleceğini bilememek kaygı yaratabilir. Bazı kişiler tuvalet ihtiyacı konusunda utanç veya endişe duyabilir, seyahatlerden ya da uzun toplantılardan çekinebilir. Bu duygular anlaşılabilir ve yalnız değilsiniz. Kaygınız günlük yaşamınızı etkiliyorsa, bunu aile hekiminizle veya bir ruh sağlığı uzmanıyla konuşmak çok değerlidir. Eğer kendinizi umutsuz, çaresiz veya yoğun bunalmış hissediyorsanız ya da kendinize zarar verme düşünceleri geliyorsa, lütfen vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurun veya acil durumlarda 112'yi arayın. Yardım istemek güçlü bir adımdır.

Önleme

Divertikülozun tamamen önlenmesi her zaman mümkün olmayabilir, çünkü yaş ve bağ dokusu değişiklikleri doğal süreçlerdir. Ancak riski azaltmak ve özellikle iltihaplanma ataklarını önlemeye yardımcı olmak mümkündür. Liften zengin beslenme, bol sıvı tüketimi, düzenli hareket, sağlıklı kilo ve kabızlıktan kaçınma bu konuda en çok konuşulan ve en çok desteklenen adımlardır. Sigara içmemek de genel bağırsak sağlığı için önemlidir. Bu önerileri kendinize uyarlamak için aile hekiminizden veya bir diyetisyenden destek isteyebilirsiniz.

Tarama programları

Divertiküloz için özel bir tarama programı yoktur. Ancak kalın bağırsağın diğer hastalıkları açısından Türkiye'de Sağlık Bakanlığı'nın yürüttüğü bir kolon kanseri tarama programı bulunur. Orta yaş ve üzeri kişilerde gaitada gizli kan testi ve gerektiğinde kolonoskopi önerilebilir. Yaşınıza ve kişisel risk durumunuza göre size uygun tarama zamanını aile hekiminizle konuşmanız en doğrusudur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• İltihaplı bölgede apse (irin birikmesi) oluşabilir.
• Nadir durumlarda bağırsak duvarında delinme gelişebilir; bu, karın zarı iltihabına (peritonit) yol açabilen acil bir durumdur.
• Bağırsakta daralma meydana gelebilir ve bu geçişi zorlaştırabilir.
• Bağırsak ile komşu organlar arasında anormal bir bağlantı (fistül) gelişebilir.
• Şiddetli kanama görülebilir.
• İltihap tekrarlayabilir ve ataklar sıklaşabilir.

Uzun vadeli görünüm

Genel görünüm cesaret vericidir. Divertikülozu olan kişilerin büyük çoğunluğunda hayat boyu hiçbir iltihaplanma gelişmez ve bu kişiler tamamen normal bir yaşam sürer. İltihaplanma geliştiğinde bile vakaların büyük bölümü uygun tedaviyle, çoğu zaman hastanede uzun süre kalmadan iyileşir. Tekrarlama olasılığı vardır ama düşüktür ve düzenli takip ile beslenme alışkanlıkları sayesinde bu risk yönetilebilir. Belirtileri tanıyıp zamanında hekiminize başvurmanız, süreci en iyi şekilde yönetmenin en önemli adımıdır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.