Hazımsızlık Sizi Üzmesin

Genel Bakış

Hazımsızlık (tıptaki adıyla 'dispepsi'), karnın üst orta kısmında rahatsızlık hissi demektir. Çoğu zaman yemekten sonra karnın üst kısmında dolgunluk, şişkinlik, erken doyma (yemeğe başladıktan kısa süre sonra 'doydum' hissi), hafif bulantı ya da yanma şeklinde kendini gösterir. Hazımsızlık tek başına bir hastalık değil, bir belirtiler bütünüdür; yani vücudunuz size sindirim sisteminizle ilgili bir şeyler olduğunu anlatıyor olabilir. Çoğu kişide altta yatan ciddi bir sorun yoktur ve basit yaşam değişiklikleriyle belirgin şekilde rahatlar.

Evet, oldukça yaygındır. Toplumda her üç-dört kişiden birinin zaman zaman hazımsızlık yakınması yaşadığı tahmin edilmektedir. Çoğu kişi bunu 'midem ağırlaştı', 'üstüme oturdu' gibi ifadelerle anlatır ve genellikle kısa sürede kendiliğinden geçer.

Her yaştan insanı etkileyebilir. Yetişkinlerde ve ileri yaşlarda daha sık görülür. Çok hızlı yemek yiyenler, yoğun stres altında çalışanlar, düzensiz öğünlerle beslenenler, sigara içenler ve fazla kafein veya alkol tüketenlerde daha yaygındır. Çocuklarda da görülebilir; ancak çocuklar genellikle bunu 'karnım ağrıyor' ya da 'midem bulanıyor' diye anlatır. Hamilelikte de mide rahatsızlıkları sık yaşanır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Karnın üst orta kısmında dolgunluk, ağırlık veya rahatsızlık hissi
• Yemekten hemen sonra şişkinlik ve gaz hissi
• Yemeğe başladıktan kısa süre sonra doyduğunu hissetme (erken doyma)
• Mide bölgesinde hafif yanma veya ekşime
• Bulantı hissi, bazen hafif kusma
• Geğirme ve karında guruldama
• İştahın azalması
• Nadiren yemekten sonra huzursuzluk ve terleme

Çocuklarda belirtiler

• Karın ağrısı şeklinde ifade edilen rahatsızlık, genellikle göbek çevresinde veya üst karında
• Yemek yerken isteksizlik, tabağı bitirmek istememe
• Bulantı, bazen kusma
• Sık geğirme veya geğirememe hissi
• Okul veya oyun sırasında karın ağrısıyla ara verme

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Belirtiler daha hafif veya daha belirsiz olabilir; 'sadece iştahım yok' şeklinde kendini gösterebilir
• İleri yaşta kullanılan çok sayıda ilaç mideyi etkileyebilir; bu nedenle ilaç listesinin gözden geçirilmesi önemlidir
• Kilo kaybı, yorgunluk veya kansızlık gibi ek bulgular daha dikkatle değerlendirilmelidir
• Şikâyetlerin başka hastalıklarla karışabilmesi nedeniyle hekim değerlendirmesi özellikle önemlidir

Nedenler

Ana nedenler

• Çok büyük porsiyonlarla ve hızlı yemek yeme; yemekleri iyi çiğnememe
• Yağlı, kızarmış, çok baharatlı veya çok şekerli besinler
• Aşırı kahve, çay, gazlı içecek ve enerji içeceği tüketimi
• Alkol ve sigara kullanımı
• Stres ve kaygı; birçok kişide mide şikâyetleri stresle belirgin şekilde artar
• Düzensiz öğünler, uzun süre aç kalma veya gece geç saatte yemek yeme
• Mide asidinin yemek borusuna kaçması (reflü) ve mide iltihabı (gastrit)
• Bazı ilaçların mideyi rahatsız etmesi; örneğin ağrı kesici ve romatizma ilaçlarının bir kısmı
• Midenin işlevsel olarak hassas olması; tetkiklerde belirgin bir sorun bulunmasa da mide normalden fazla rahatsız olabilir (işlevsel hazımsızlık)
• Mide ve onikiparmak bağırsağında ülser veya mide kapısı (pilor) çevresindeki bir enfeksiyon (Helicobacter pylori)

Risk faktörleri

• Yoğun ve sürekli stres
• Düzensiz uyku ve gece geç saatte yemek yeme alışkanlığı
• Sigara içmek ve alkol kullanmak
• Fazla kilolu olmak
• Sürekli ağrı kesici ilaç kullanmak zorunda olmak
• Mideye baskı yapan dar kıyafetler ve yemekten hemen sonra uzanmak
• Kaygı bozukluğu veya depresyon gibi ruhsal zorlanmalar
• Bazı kronik hastalıklar ve bunlara bağlı çoklu ilaç kullanımı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kanlı veya kahve telvesi renginde kusma, siyah katran gibi dışkı
• Ani ve çok şiddetli karın ağrısı
• Yutma güçlüğü veya yemek borusunda takılma hissi
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Ateşle birlikte şiddetli karın ağrısı
• Göğüs ağrısı, nefes darlığı veya bayılma hissi (bu durumda vakit kaybetmeden 112'yi arayın)

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Şikâyetler birkaç haftadır devam ediyor veya sık sık tekrarlıyorsa
• Belirtiler günlük yaşamınızı, işinizi veya uykunuzu etkilemeye başladıysa
• Kendi kendine uyguladığınız basit önlemler (porsiyon küçültme, yavaş yeme, gece yemek yememe) işe yaramadıysa
• Kullandığınız ilaçların mideyi etkilediğini düşünüyorsanız (ilaçlarınızı kendi başınıza bırakmayın, önce hekiminize veya eczacınıza danışın)
• Ailenizde mide veya yemek borusu hastalığı öyküsü varsa
• 40 yaşından sonra ilk kez ortaya çıkan ve geçmeyen mide şikâyetleri varsa

Tanı

Hekiminiz genellikle önce sizi dinler: şikâyetlerin ne zaman başladığını, yemekle ilişkisini, hangi besinlerin dokunduğunu, kullandığınız ilaçları ve stres düzeyinizi sorar. Ardından karın bölgesine hafifçe dokunarak muayene eder. Çoğu kişide bu görüşme ve muayene yeterlidir; ek tetkik yalnızca gerekli görüldüğünde istenir. Amaç, basit hazımsızlığı ülser, reflü veya daha farklı sorunlardan ayırt etmektir.

Yapılabilecek testler

• Kan tetkikleri (kansızlık, enfeksiyon ve genel sağlık durumunu değerlendirmek için)
• Helicobacter pylori araştırması: nefes testi, dışkı testi veya kan testi ile yapılabilir
• Dışkıda gizli kan testi
• Gerekirse karın ultrasonu
• Gerekirse endoskopi (midenin kameralı cihazla içeriden görüntülenmesi); bu işlem genellikle kısa sürelidir ve hafif sakinleştirici ile yapılabilir
• Şikâyetlerin niteliğine göre ek tetkikler

Randevunuzda neler beklenir

Çoğu kişi için süreç oldukça basittir: bir muayene, belki birkaç kan veya dışkı testi ve yaşam düzenlemeleriyle ilgili öneriler. Endoskopi gibi işlemler yalnızca belirli durumlarda, örneğin ileri yaş, kilo kaybı, yutma güçlüğü veya kansızlık gibi uyarıcı bulgular varsa önerilir. Tetkik sonuçları temiz çıktığında bile şikâyetlerin gerçek olduğunu unutmayın; 'bir şey çıkmadı' demek 'şikâyetiniz yok' demek değildir. Hekiminizle birlikte belirtileri yönetmenin yollarını bulabilirsiniz.

Tedavi

Hazımsızlıkta tedavi genellikle iki ayaklıdır: günlük alışkanlıkları düzenlemek ve gerekirse altta yatan nedeni ele almak. Çoğu kişi yaşam tarzı değişiklikleriyle belirgin rahatlama yaşar. İlaç gerektiğinde hekiminiz uygun seçeneği belirler; ilaçları eczacınızın anlattığı şekilde kullanmak ve düzenli kontrol ettirmek önemlidir.

Evde kişisel bakım

• Porsiyonları küçültün; üç büyük öğün yerine daha sık ve az yiyin
• Yavaş yiyin, lokmaları iyice çiğneyin; yemek yerken konuşmayı ve hızlı içmeyi azaltın
• Yemekten sonra en az 2-3 saat uzanmayın, hemen yatmayın
• Yatmadan 2-3 saat önce yemek yemeyi bırakın
• Yağlı, kızarmış ve çok baharatlı yiyecekleri bir süre azaltıp nasıl hissettiğinizi gözlemleyin
• Kahve, çay, gazlı içecek ve enerji içeceklerini sınırlayın
• Sigara içiyorsanız bırakmayı düşünün; bırakma konusunda sağlık kuruluşlarından destek isteyebilirsiniz
• Alkol tüketimini azaltın veya bırakın
• Yemekten sonra hafif bir yürüyüş yapın; bu sindirimi kolaylaştırabilir
• Karın bölgesini sıkmayan rahat kıyafetler giyin
• Stresinizi yönetmek için nefes egzersizleri, düzenli uyku ve sakinleştirici hobiler deneyin
• Hangi yiyeceklerin dokunduğunu not etmek için kısa bir günlük tutun

Tıbbi tedaviler

Hekiminiz, şikâyetlerinizin niteliğine göre farklı tedavi yaklaşımları önerebilir. Bunlar arasında mide asidini azaltmaya yönelik tedaviler, mide hareketlerini düzenlemeye yardımcı yaklaşımlar veya mide kapısı çevresinde bir enfeksiyon (Helicobacter pylori) saptanmışsa buna yönelik bir tedavi planı yer alabilir. Hangi yaklaşımın size uygun olduğu; yaşınız, diğer hastalıklarınız, kullandığınız ilaçlar ve tetkik sonuçlarınıza göre değişir. Bu nedenle ilaç önerisi mutlaka bir hekim değerlendirmesiyle yapılmalıdır; komşu tavsiyesi veya internetten edinilen bilgiyle ilaç başlamak uygun değildir. Ağrı kesici gibi düzenli kullandığınız ilaçlar mideyi etkiliyorsa, bunları kendi başınıza kesmeyin; hekiminize veya eczacınıza danışarak alternatifleri konuşun.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Hazımsızlık nedeniyle ameliyat çok nadiren gerekir. Cerrahi seçenek yalnızca belirli durumlarda, örneğin tedaviye yanıt vermeyen ciddi reflü, mide çıkışında darlık veya ülsere bağlı kanama ya da delinme gibi komplikasyonlar geliştiğinde gündeme gelebilir. Bu tür kararlar, gastroenteroloji (sindirim sistemi) uzmanlarıyla birlikte ayrıntılı değerlendirme sonrasında alınır.

Bu durumla yaşamak

Hazımsızlıkla yaşarken en işe yarayan yaklaşım, kendi bedeninizi tanımaktır. Hangi yemekten sonra rahatsız olduğunuzu, hangi saatlerde şikâyetin arttığını fark etmek çoğu zaman yarı yarıya çözüm demektir. Şikâyetlerin dalgalı seyretmesi normaldir; iyi günler olduğu gibi zorlu günler de olabilir. Kendinize karşı nazik olun ve tamamen 'mükemmel' beslenmeye çalışmak yerine sürdürülebilir küçük adımlar hedefleyin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Öğünlerinizi mümkün olduğunca aynı saatlerde yemeye çalışın
• Yemek yerken oturun, acele etmeyin, telefon veya televizyonla aynı anda yemeyin
• Düzenli uyku saatleri belirleyin; yetersiz uyku mide şikâyetlerini artırabilir
• Düzenli ve hafif egzersiz yapın; yemekten hemen sonra yoğun egzersizden kaçının
• Stres yönetimi için günlük kısa molalar verin, nefes egzersizleri deneyin
• Sigara ve aşırı alkolden uzak durun
• Yemek günlüğü tutarak size iyi gelen ve dokunan besinleri öğrenin

Diyet ve egzersiz

Beslenmede amaç yasaklar listesi değil, denge kurmaktır. Sebze, meyve, tam tahıl ve yağsız proteinlere ağırlık veren, yağlı ve çok işlenmiş gıdaları azaltan bir düzen çoğu kişiye iyi gelir. Yemekleri buharda, fırında veya haşlayarak pişirmek mideyi daha az yorar. Yemekten sonra 10-15 dakikalık hafif bir yürüyüş sindirimi destekler. Ağır spor veya ani eğilme hareketleri yemekten hemen sonra mideyi rahatsız edebilir; bu yüzden daha yoğun egzersizleri aç karnına veya yemekten birkaç saat sonra planlayın. Kilo fazlalığınız varsa, sağlıklı bir şekilde kilo vermek mide şikâyetlerini azaltabilir; bunun için hekiminizden veya bir diyetisyenden destek isteyebilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Mide ve stres birbirini karşılıklı etkiler; kaygılı veya gergin olduğunuz dönemlerde mide şikâyetlerinin artması çok yaygındır. Bu, şikâyetlerinizin 'hayali' olduğu anlamına gelmez. Sürekli mide rahatsızlığı yaşamak da kişiyi yorabilir, endişeye yol açabilir. Bu duyguları bir sağlık profesyoneliyle konuşmak faydalıdır. Kendinizi uzun süre üzgün, umutsuz veya aşırı kaygılı hissediyorsanız ya da günlük yaşamınızı sürdürmekte zorlanıyorsanız, bir ruh sağlığı uzmanından destek almayı düşünün. Acil bir ruhsal kriz durumunda vakit kaybetmeden 112'yi aramaktan çekinmeyin.

Önleme

Tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da, şikâyetlerin sıklığını ve şiddetini belirgin şekilde azaltmak çoğu zaman mümkündür. Küçük porsiyonlar, yavaş yemek yeme, gece geç saatte yemek yememe, stresten uzak durma ve sigaradan kaçınma en etkili adımlar arasındadır. Belirtilerinizi erken fark edip tetikleyicileri öğrenmek de tekrarlamayı azaltır.

Tarama programları

Hazımsızlık için toplum genelinde önerilen rutin bir tarama testi yoktur. Ancak mide kanseri açısından aile öyküsü, uzun süreli mide şikâyetleri veya uyarıcı belirtiler varsa hekiminiz endoskopi gibi ileri değerlendirme önerebilir. Sağlık Bakanlığı'nın güncel tarama ve korunma önerileri için aile hekiminize veya bir sağlık kuruluşuna danışabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Şikâyetlerin sürmesi ve yaşam kalitesinin düşmesi; yemekten keyif alamama, sosyal ortamlardan kaçınma
• Yetersiz ve düzensiz beslenmeye bağlı halsizlik ve kilo kaybı
• Altta yatan bir ülser veya reflü varsa bunun ilerlemesi
• Mide kanaması gibi durumların gözden kaçması (nadir ama önemli)
• Uyku bozukluğu, sürekli endişe ve ruhsal yük

Uzun vadeli görünüm

Hazımsızlığın genel gidişatı iyidir. Çoğu kişi yaşam alışkanlıklarını düzenleyerek ve gerektiğinde hekiminin önerdiği tedavi planını izleyerek belirgin şekilde rahatlar. Şikâyetler zaman zaman tekrar edebilir; bu, baştan başarısız olduğunuz anlamına gelmez. Düzenli takip ve sabırla çok sayıda kişi rahat bir yaşam sürdürmeye devam eder. Endişelerinizi hekiminizle konuşmak, sürecin en önemli parçasıdır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.