Göz Kuruluğu

Genel Bakış

Göz kuruluğu, gözün yüzeyini nemli ve rahat tutan gözyaşının yeterli miktarda olmaması ya da çok hızlı buharlaşmasıdır. Gözyaşı sadece sudan oluşmaz; içinde yağ ve yapışkan maddeler de vardır. Bu karışım gözü korur, temizler ve net görmeye yardım eder. Denge bozulduğunda gözde batma, yanma, kum varmış hissi ve bazen de şaşırtıcı biçimde sulanma görülebilir. Göz kuruluğu bulaşıcı değildir; çoğu kişide günlük önlemler ve hekim önerileriyle kontrol altına alınabilir.

Evet, oldukça yaygındır. Göz hekimine başvuruların en sık nedenleri arasında yer alır ve ekran başında uzun zaman geçirilen yaşam tarzıyla birlikte daha sık görülmeye başlamıştır.

Her yaşta görülebilir. 50 yaş üstü kişilerde, kadınlarda (özellikle menopoz sonrası), uzun süre ekran kullananlarda, kontakt lens takanlarda, bazı uzun süreli ilaçları kullananlarda ve sigara içenlerde daha sık görülür. Kuru ve klimalı ortamlarda çalışanlar da risk grubundadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Batma, yanma, kaşıntı veya iğne batıyormuş hissi
• Gözde kum, toz veya yabancı cisim varmış hissi
• Gözlerde kızarıklık ve gün sonunda artan yorgunluk
• Gözyaşı eksikliğine bağlı geçici bulanık görme; göz kırpınca düzelmesi
• Işığa karşı hassasiyet
• Göz kapağında ağırlık veya gerginlik hissi
• Bazen aşırı sulanma; göz kuruyunca refleks olarak daha fazla gözyaşı üretir
• Uzun süre okuma veya ekran kullanımında çabuk yorulma

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklar bunu genellikle 'göz kuruluğu' olarak tarif etmez
• Sık sık göz ovuşturma veya göz kırpma
• Ekran kullanımından sonra kızarıklık, yanma veya baş ağrısı
• Okurken çabuk sıkılma, harfleri netleştirmede zorlanma
• Bu şikayetler varsa bir göz hekimine danışmak en doğrusudur

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşla birlikte gözyaşı üretimi azalır, gözyaşı daha hızlı buharlaşır
• Bazı uzun süreli ilaçlar ağız ve göz kuruluğunu artırabilir
• Göz kapağı kenarındaki yağ bezlerinin tıkanması (blefarit) bu yaşta daha sıktır
• Görmede gün içinde dalgalanma, akşamları daha belirgin yanma
• Geçici bulanık görme günlük işlerde ve yürürken dikkat gerektirebilir

Nedenler

Ana nedenler

• Gözyaşı üretiminin azalması: yaş, bazı hastalıklar ve bazı ilaçlar bunu etkileyebilir
• Gözyaşının çok hızlı buharlaşması: göz kapağı kenarındaki yağ bezlerinin (meibomian bezleri) tıkanması yağ tabakasını zayıflatır
• Ekran başında göz kırpma sayısının azalması
• Kuru, rüzgarlı, klimalı veya kaloriferli ortamlar
• Kontakt lens kullanımı
• Hormonal değişimler: gebelik, menopoz, tiroid sorunları
• Bağışıklık sisteminin kendi dokularına saldırdığı romatizmal hastalıklar (örneğin Sjögren sendromu)
• Göz kapağı şekil bozuklukları ve geçirilmiş göz ameliyatları
• Bazı ilaç grupları: alerji, depresyon, tansiyon veya akne tedavileri gibi. Kullandığınız ilaçların göz kuruluğu yapıp yapmadığını doktorunuza veya eczacınıza sorabilirsiniz

Risk faktörleri

• İleri yaş ve kadın cinsiyet, özellikle menopoz sonrası dönem
• Uzun süreli bilgisayar, tablet ve telefon kullanımı
• Sigara içmek veya dumanlı ortamda bulunmak
• Kontakt lens kullanımı
• Kuru, tozlu, klimalı ortamlar ve sık uçak yolculukları
• Bazı sistemik hastalıklar ve düzenli kullanılan bazı ilaçlar
• Yeterince su içmemek ve düzensiz uyku
• Göz kapağı hijyeninin ihmal edilmesi, gözde makyaj kalıntısı kalması
• Tek yönlü beslenme; özellikle sağlıklı yağlar ve A vitamini açısından yetersiz beslenme

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Görmede ani azalma veya ani bulanıklaşma
• Kontakt lens kullanırken gelişen ağrı ve ışık hassasiyeti
• Gözde iltihap, akıntı veya kapakta şişlik
• Şiddetli göz ağrısı veya geçmeyen yabancı cisim hissi

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Birkaç haftadır süren batma, yanma veya kum hissi
• Gün içinde sık sık bulanık görme ve göz kırpınca düzelme
• Ekran kullanımı sonrası belirgin rahatsızlık
• Göz kuruluğu şikayetleri nedeniyle sık damla kullanma ihtiyacı
• Şikayetlerin günlük işleri, okumayı veya uykuyu etkilemeye başlaması

Tanı

Tanı genellikle göz hekiminin şikayetlerinizi dinlemesi ve gözleri özel bir büyütme cihazıyla (biyomikroskop) incelemesiyle konur. Bu muayene ağrısızdır, kısa sürer ve çoğu zaman birkaç basit testle desteklenir. Hekim ayrıca kullandığınız ilaçları ve varsa başka hastalıklarınızı sorar, çünkü göz kuruluğunun nedeni bazen başka bir sağlık sorunudur.

Yapılabilecek testler

• Gözyaşı üretimini ölçen test: göz kenarına ince bir kâğıt şerit yerleştirilir ve birkaç dakika beklenir
• Gözyaşının ne kadar çabuk buharlaştığını gösteren boyama testi
• Göz yüzeyini görünür kılan renkli damlalar (gözün koruyucu yüzeyindeki tahrişi gösterir)
• Göz kapağı kenarındaki yağ bezlerinin ve kapak yapısının değerlendirilmesi
• Gerekirse kan testleri: altta yatan romatizmal veya bağışıklıkla ilgili bir neden araştırılırken

Randevunuzda neler beklenir

Muayene sırasında gözünüze damla damlatılabilir; bu birkaç saat sürebilen geçici bir bulanıklık yapar, bu yüzden o gün araba kullanmanız gerekebileceğini önceden planlamanız iyi olur. Testlerin çoğu kısa ve rahatsızlık vermeyen işlemlerdir; sonuçlar genellikle aynı muayenede değerlendirilir ve size uygun bir bakım planı birlikte oluşturulur.

Tedavi

Göz kuruluğu tek bir reçeteyle çözülen bir durum değildir. Tedavi; şikayetin şiddetine, nedenine ve günlük yaşamınıza göre katman katman düzenlenir. Amaç göz yüzeyini nemli tutmak, tahrişi azaltmak ve gözyaşı dengesini desteklemektir. Çoğu kişi günlük önlemler ile hekimin önerdiği bakımı birleştirerek belirgin rahatlama yaşar. Hangi yolun size uygun olduğuna mutlaka bir göz hekimi veya aile hekimi karar vermelidir.

Evde kişisel bakım

• Ekran başında 20 dakikada bir, 20 saniye boyunca uzağa bakıp gözlerinizi bilinçli olarak kırpın
• Gün boyunca yeterince su için
• Kl兽 ve kalorifer üflemesini doğrudan yüzünüze ve gözünüze getirmeyin
• Kuru ve rüzgarlı havalarda güneş gözlüğü veya şapka ile gözlerinizi koruyun
• Ortam çok kuruysa nemlendirici kullanmayı deneyin
• Sigara dumanından ve tozlu ortamlardan uzak durun
• Göz kapağı hijyenine dikkat edin; ılık kompres ve hafif temizlik yağ bezlerini rahatlatabilir
• Düzenli uyuyun ve gözlerinizi ovuşturmaktan kaçının
• Göz makyajını her akşam temizleyin, makyajla uyumayın
• Damlaları yalnızca hekiminizin önerdiği şekilde kullanın; 'kızarıklığı hemen gideren' damlaları uzun süre kullanmak şikayetleri artırabilir

Tıbbi tedaviler

Hekim, gözyaşının yerini doldurmaya yardımcı olan damla ve jeller, göz kapağı kenarındaki yağ bezlerini rahatlatan uygulamalar ve göz yüzeyindeki iltihabı azaltmaya yönelik tedaviler önerebilir. Bazı durumlarda ağızdan alınan tedaviler veya beslenme desteği de gündeme gelebilir. Hangi tedavinin, hangi sıklıkta ve ne kadar süreyle kullanılacağı kişiye göre değişir; bu nedenle kendi başınıza ilaç veya damla başlamamalı, reçetesiz ürünleri bile eczacınıza danışarak seçmelisiniz.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Göz kuruluğu için ameliyat çoğu zaman gerekmez. Orta veya ileri olgularda, gözyaşının gözden akıp gitmesini yavaşlatmak amacıyla gözyaşı kanallarına küçük tıkaçlar yerleştirilebilir. Göz kapağında şekil bozukluğu varsa kapak cerrahisi düşünülebilir. Bu kararlar göz hekimiyle birlikte, sizin yaşam düzeniniz ve şikayetlerinizin şiddeti göz önünde bulundurularak verilir.

Bu durumla yaşamak

Göz kuruluğu ile yaşamak, çoğu zaman küçük ama düzenli alışkanlıklar kurmak demektir. Ekran molaları, ortam nemi ve göz kapağı bakımı günlük rutininizin bir parçası olduğunda şikayetler belirgin şekilde azalabilir. Şikayetlerin gün içinde değişebileceğini bilmek de rahatlatıcıdır: örneğin akşamları ve ekran karşısında daha belirgin olabilir. Kendinizi iyi tanıyıp hangi durumların şikayeti artırdığını not etmek, hekiminizle konuşurken çok işe yarar.

Yaşam tarzı ipuçları

• Ekran kullanımınızı planlı molalarla bölün
• Çalışma ortamınızı nemlendirin ve doğrudan hava akımından korunun
• Sigara içmeyin, dumanlı ortamlarda bulunmayın
• Bol su için, aşırı kafein ve alkolden kaçının
• Düzenli uyku saatleri oluşturun
• Göz makyajını ayrı tutun ve düzenli temizleyin
• Gözlerinizi ovuşturmak yerine ılık kompres uygulayın
• Kontakt lens kullanıyorsanız kullanım süreleri ve hijyen kurallarına uyun, şikayet olduğunda ara verin

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenme göz sağlığını destekler. Sağlıklı yağlar açısından zengin besinler (balık, ceviz, keten tohumu gibi) ve A vitamini içeren sebze-meyveler genel göz sağlığı için faydalıdır. Düzenli, hafif tempolu egzersiz genel sağlığınıza katkı sağlar; ekran molalarınızı kısa yürüyüşlerle birleştirmek hem gözleriniz hem de bedeniniz için iyi bir alışkanlık olabilir. Beslenme veya takviye konusunda karar vermeden önce aile hekiminize ya da eczacınıza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sürekli batma, yanma ve okuma güçlüğü yorucu olabilir; uyku düzeni ve çalışma verimi etkilenebilir. Bu tür inatçı rahatsızlıklar zaman zaman kişiyi gergin veya umutsuz hissettirebilir ve bu tamamen anlaşılır bir durumdur. Şikayetleriniz moralinizi belirgin şekilde etkiliyorsa bunu hekiminizle paylaşmaktan çekinmeyin. Desteğe ihtiyaç duyduğunuzu düşünüyorsanız bir ruh sağlığı uzmanına veya aile hekiminize başvurabilirsiniz. Kendinize zarar verme düşünceleri gibi acil bir durum yaşıyorsanız hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.

Önleme

Göz kuruluğunu tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da riski azaltmak ve şikayetleri hafifletmek mümkündür. Ekran molaları, bol su, ortam nemi, sigaradan uzak durmak ve göz kapağı hijyeni en etkili günlük adımlar arasındadır.

Aşılar

Göz kuruluğuna karşı koruyucu bir aşı yoktur.

Tarama programları

Göz kuruluğu için özel bir tarama programı bulunmamaktadır; şikayetler başladığında göz hekimine başvurmak en doğrusudur. Bununla birlikte genel göz sağlığı için düzenli göz muayeneleri önerilir; özellikle 40 yaş sonrası ve şeker hastalığı gibi ek hastalıkları olan kişilerde bu kontroller daha da önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Göz yüzeyinde süreklilik kazanan tahriş ve iltihap
• Gözün önündeki saydam tabakada (kornea) çizik veya yara gelişme riski
• Görmede dalgalanma; okuma, araba kullanma ve ekran işlerinde zorlanma
• Kontakt lens kullananlarda enfeksiyon riskinin artması
• Uyku kalitesi ve günlük yaşam konforunun azalması

Uzun vadeli görünüm

Göz kuruluğunun görünümü genellikle iyidir. Çoğu kişi günlük önlemler ve hekiminin önerdiği bakım ile şikayetlerini belirgin şekilde hafifletir. Şikayetler bazen dönem dönem artabilir; bu, tedavinin işe yaramadığı anlamına gelmez, planın gözden geçirilmesi yeterli olabilir. Düzenli takip ve sabırlı bir yaklaşımla gözlerinizin konforunu korumak çoğunlukla mümkündür.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.