Duodenitis (Onikiparmak Bağırsağı İltihabı)

Genel Bakış

Duodenitis, ince bağırsağın mideden hemen sonra gelen ilk bölümünün iç yüzeyinin iltihaplanmasıdır. Bu bölüme onikiparmak bağırsağı (duodenum) denir. Mideden gelen yiyecekler burada sindirilmeye devam eder ve safra ile pankreas sıvıları burada karışır. İltihap bu iç yüzeyi tahriş ettiğinde yanma, ağrı, bulantı gibi yakınmalar ortaya çıkabilir. Bazı kişilerde ise hiç belirti olmaz ve durum tesadüfen fark edilir. Duodenitis çoğu zaman tedavi edilebilir bir durumdur ve uygun bakımla iç yüzey kendini onarabilir.

Evet, duodenitis oldukça yaygın görülen bir durumdur. Özellikle Helicobacter pylori enfeksiyonu toplumda sık bulunduğu için mide ve onikiparmak bağırsağı iltihaplarına sık rastlanır. Ancak birçok kişi hafif belirtilerle yaşadığı için gerçek sıklığı tahmin edilenden yüksek olabilir.

Her yaştan insanı etkileyebilir. Mide bakterisi taşıyanlar, ağrı kesici veya romatizma ilaçlarını düzenli kullananlar, sigara içenler, aşırı alkol tüketenler ve yoğun stres altında olanlar daha fazla risk altındadır. Yaşlılarda ve bağışıklığı zayıf kişilerde belirtiler daha sessiz seyredebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Midenin üst orta kısmında yanma veya kemirir gibi ağrı
• Yemekten sonra artan dolgunluk ve şişkinlik hissi
• Bulantı, bazen kusma
• İştah azalması ve çabuk doymak
• Mide ekşimesi veya hazımsızlık
• Karında rahatsızlık, geğirme
• Bazı kişilerde hiç belirti olmaması

Çocuklarda belirtiler

• Göbek çevresinde veya mide üstünde tarif edilemeyen karın ağrısı
• Bulantı ve ara ara kusma
• İştahsızlık, yemek yemeyi reddetme
• Huzursuzluk, halsizlik, okula gitmek istememe
• Büyüme eğrisinde yavaşlama (uzun süren durumlarda)

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Belirtilerin hafif olması veya hiç hissedilmemesi
• Halsizlik, yorgunluk, nefes darlığı gibi kansızlık (anemi) belirtileri
• İştah kaybı ve kilo kaybı
• Ağrı kesici ilaç kullanan yaşlılarda mide kanaması riskinin daha yüksek olması
• Koyu renkli dışkı veya mide bulantısıyla gelen kan

Nedenler

Ana nedenler

• Helicobacter pylori enfeksiyonu: midede yaşayan ve iltihaba yol açabilen bir bakteri
• Nonsteroid antiinflamatuvar ilaçlar: ağrı kesici ve romatizma ilaçları olarak bilinen bazı ilaçların uzun süreli kullanımı
• Aspirin benzeri ilaçların düzenli alınması
• Aşırı alkol tüketimi
• Sigara kullanımı
• Safra sıvısının mideye ve onikiparmak bağırsağına geri kaçması
• Ağır hastalık, büyük travma veya yanık gibi vücudu çok zorlayan durumlar (stres ülseri denilen tablo)
• Bağırsak iltihabı hastalıkları veya bazı otoimmün durumlar
• Bazı enfeksiyonlar ve nadiren yabancı cisim ya da yaralanmalar

Risk faktörleri

• Mide bakterisi taşıyor olmak
• Ağrı kesici veya romatizma ilaçlarını sık ve uzun süre kullanmak
• Sigara içmek
• Düzenli ve fazla alkol tüketmek
• Yoğun ve sürekli stres
• Düzensiz beslenme, çok geç saatlerde ağır yemek yemek
• İleri yaş
• Bağışıklığı zayıflatan hastalıklar veya tedaviler

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kanlı kusma veya siyah dışkı varsa hemen acile başvurun
• Ani ve dayanılmaz karın ağrısı varsa vakit kaybetmeyin
• Bayılma, aşırı halsizlik veya baş dönmesi yaşıyorsanız 112'yi arayın
• Sıvı bile içemiyor, sürekli kusuyorsanız aynı gün doktora gidin

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Mide üst kısmında birkaç haftadır süren yanma veya ağrı varsa
• Yemeklerden sonra sürekli dolgunluk ve bulantı hissediyorsanız
• İştahınız azaldıysa veya istemeden kilo verdiyseniz
• Mide yakınmaları yüzünden günlük işleriniz aksıyorsa
• Uzun süreli ağrı kesici kullanıyorsanız ve mide şikayetiniz varsa

Tanı

Doktor önce yakınmalarınızı, beslenme ve ilaç kullanım alışkanlıklarınızı dinler ve karnınızı muayene eder. Ardından nedeni bulmaya yönelik testler isteyebilir. Çoğu durumda önce mide bakterisi araştırılır; gerekirse onikiparmak bağırsağının iç yüzeyini görmek için endoskopi yapılır.

Yapılabilecek testler

• Dışkı testi: mide bakterisinin varlığını göstermek için
• Nefes testi: özel bir sıvı içtikten sonra nefesle bakteri varlığının araştırılması
• Kan testleri: kansızlık veya enfeksiyon işaretleri için
• Endoskopi (gastroskopi): ağızdan ince bir kameralı tüp ile mide ve onikiparmak bağırsağının görüntülenmesi
• Biyopsi: endoskopi sırasında alınan küçük doku örneğinin incelenmesi
• Gerekirse görüntüleme incelemeleri

Randevunuzda neler beklenir

Endoskopi genellikle kısa sürer ve boğazı uyuşturan bir sprey veya hafif sakinleştirici ile yapılır; çoğu kişi işlemi rahatsız edici ama dayanılabilir bulur. İşlemden sonra kısa bir süre dinlenirsiniz ve genellikle aynı gün evinize dönebilirsiniz. Sonuçlar birkaç gün içinde çıkar ve doktorunuz size uygun adımları anlatır.

Tedavi

Tedavinin anahtarı iltihabın nedenini bulup onu ortadan kaldırmaktır. Mide bakterisi varsa doktorun uygun gördüğü şekilde tedavi edilir; mide asidini azaltan ilaçlar iç yüzeyin iyileşmesine yardımcı olabilir. Şikayete yol açan ağrı kesiciler varsa bunların kullanımı doktor gözetiminde yeniden düzenlenir. Beslenme ve yaşam alışkanlıklarındaki değişiklikler de iyileşmeyi destekler.

Evde kişisel bakım

• Az ve sık yemek yiyin, öğünleri atlamayın
• Yatmadan 2-3 saat önce yemek yemeyi bırakın
• Aşırı yağlı, çok baharatlı, çok acı ve kızarmış yiyeceklerden uzak durun
• Kahve, çay, gazlı içecek ve enerji içeceklerini sınırlayın
• Sigara içiyorsanız bırakın; bırakmak için sağlık kuruluşlarından destek isteyin
• Alkol tüketimini bırakın veya en aza indirin
• Ağrı kesici almak istiyorsanız önce eczacınıza veya doktorunuza danışın
• Yeterli su için, özellikle kusma varsa sıvı kaybına dikkat edin
• Stresi yönetmek için nefes egzersizleri, yürüyüş veya gevşeme teknikleri deneyin

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz önce iltihabın nedenini değerlendirir. Mide bakterisi saptanırsa, bu bakteriyi temizlemeye yönelik bir tedavi planı düzenlenir; bu tedavi genellikle birkaç ilacın birlikte kullanıldığı bir dönem içerir ve mutlaka doktorun önerdiği şekilde tamamlanmalıdır. Mide asidini azaltan ilaçlar onikiparmak bağırsağının iç yüzeyinin iyileşmesine yardımcı olabilir. Şikayete neden olan ağrı kesici ilaçlar varsa, doktorunuz bunları bırakmanızı veya uygun bir alternatif düzenlemeyi önerebilir. Kanama gibi durumlarda hastane ortamında ek değerlendirme gerekebilir. Hangi ilacın size uygun olduğuna, dozuna ve süresine yalnızca doktorunuz karar vermelidir; ilaç adı ve doz bilgisi bu yazıda bilinçli olarak yer almaz.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Duodenitis çoğu zaman ilaçsız ya da ilaç destekli tedaviyle iyileşir; ameliyat nadiren gerekir. Ameliyat yalnızca delinme (bağırsak duvarında yırtık), durmayan şiddetli kanama veya bağırsakta darlık gibi komplikasyonlar gelişirse düşünülür. Böyle bir durumun varlığı doktorun yaptığı değerlendirme ve görüntüleme sonuçlarıyla belirlenir.

Bu durumla yaşamak

Duodenitis ile yaşamak, çoğu kişi için belirtileri tanımayı ve onları tetikleyen şeylerden kaçınmayı öğrenmek demektir. Hangi yiyecek ve içeceklerin size dokunduğunu bir günlük tutarak fark edebilirsiniz. Belirtilerin alevlendiği dönemlerde daha yumuşak ve sade beslenmek, bol sıvı almak ve dinlenmek rahatlatıcı olur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku ve düzenli öğün saatleri oluşturun
• Yemekleri yavaş yiyin, iyi çiğneyin
• Sigara ve alkolden uzak durun
• Ağrı kesici kullanımını doktorunuza danışmadan sürdürmeyin
• Günlük hafif tempolu yürüyüşler yapın
• Şikayetlerinizi ve ne zaman arttığını not edin, doktor randevusuna götürün

Diyet ve egzersiz

Beslenmede amaç mideyi yormamaktır: haşlanmış, fırında veya buharda pişmiş yemekler, sebze, yoğurt gibi sade gıdalar genellikle daha rahat tolere edilir. Aşırı yağlı, kızarmış, çok baharatlı ve çok asitli yiyecekler ile gazlı içecekler şikayetleri artırabilir. Herkesin hassasiyeti farklıdır, bu yüzden size iyi gelen düzenini kendiniz bulmalısınız. Egzersiz konusunda ağır ve çok zorlayıcı antrenmanlar yerine yürüyüş, yüzme, hafif bisiklet gibi aktivitelerle başlamak daha rahat olur; kanama veya şiddetli ağrı dönemlerinde ise önce doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Uzun süren mide rahatsızlıkları kişiyi yorabilir; kaygı, gerginlik ve uyku sorunları görülebilir, stres de belirtileri artırabilir. Bu duyguları yaşamak çok normaldir ve konuşmak çoğu zaman rahatlatır. Kendinizi uzun süre üzgün, umutsuz veya çok kaygılı hissediyorsanız ya da günlük yaşamınız belirgin şekilde etkileniyorsa bir sağlık uzmanından destek isteyin. Kendinize zarar verme düşüncesi veya ruhsal bir kriz durumunda vakit kaybetmeden 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.

Önleme

Her durum tamamen önlenemese de riski belirgin şekilde azaltmak mümkündür. Ağrı kesici ve romatizma ilaçlarını doktorunuza danışmadan uzun süre kullanmamak, sigarayı bırakmak, alkolü sınırlamak ve düzenli beslenmek en etkili adımlardır. Mide bakterisi saptanan kişilerde doktorun önerdiği tedavinin tamamlanması, iltihabın tekrarlama riskini azaltır.

Aşılar

Duodenitis için özel bir aşı bulunmamaktadır. Genel sağlığınızı korumak adına aile hekiminizin önerdiği rutin yetişkin aşılarını (örneğin mevsimsel grip aşısı) yaşınıza ve sağlık durumunuza göre değerlendirebilirsiniz.

Tarama programları

Duodenitis için toplum genelinde uygulanan rutin bir tarama testi yoktur. Ancak şikayetleri olan kişilerde mide bakterisinin araştırılması önerilir. Ailede mide veya onikiparmak bağırsağı hastalığı öyküsü olanlar, uzun süreli ağrı kesici kullananlar ve sürekli mide yakınması olanlar durumlarını bir sağlık uzmanıyla konuşmalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Onikiparmak bağırsağı ülseri (yara) gelişmesi
• Mide veya bağırsak kanaması, buna bağlı kansızlık
• Nadiren bağırsak duvarında delinme
• İyileşen yaraların yol açtığı darlık nedeniyle bulantı ve kusma
• Uzun süren ağrı ve beslenme sorunları nedeniyle yaşam kalitesinin düşmesi

Uzun vadeli görünüm

Genel görünüm umut vericidir. Duodenitisli kişilerin büyük çoğunluğu, nedenin ortadan kaldırılması ve yaşam alışkanlıklarının düzenlenmesiyle belirgin şekilde rahatlar. Belirtiler tekrarlayabilir, bu yüzden düzenli kontrol ve tetikleyicilerden uzak durmak önemlidir. Şikayetleriniz geçmiyorsa bunu doktorunuzla konuşmanız, tedavi planının yeniden gözden geçirilmesini sağlar.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.