Erken Başlangıçlı Parkinson Hastalığı

Genel Bakış

Parkinson hastalığı, beyinde dopamin adı verilen kimyasal habercinin üretimini yapan sinir hücrelerinin etkilendiği bir hareket bozukluğudur. Dopamin, hareketlerin akıcı ve kontrollü olmasına yardımcı olur. Erken başlangıçlı Parkinson hastalığı, belirtilerin genellikle 50 yaşından önce ortaya çıktığı formdur. Bu bir yaşlanma belirtisi değildir ve bulaşıcı değildir; tanı konması kişinin hemen hareketsiz kalacağı anlamına gelmez. Belirtiler kişiden kişiye farklı seyreder.

Parkinson hastalığı genellikle 60 yaş ve üzerinde görülür. Erken başlangıçlı form, tüm Parkinson hastalığı vakalarının küçük bir bölümünü oluşturur; bu nedenle daha az yaygındır. Sıklık, topluma ve tanı ölçütlerine göre değişebilir.

Çoğunlukla 21-50 yaş arasında belirti veren kişileri kapsar; 21 yaş altında görülen çok nadir formlar juvenil parkinsonizm olarak adlandırılır. Kadınlarda da erkeklerde de görülebilir; erkeklerde biraz daha sık olduğu bildirilir. Erken başlangıç, iş ve aile yaşamını planlamayı gerektirebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Dinlenirken özellikle ellerde görülen titreme
• Hareketlerde yavaşlama
• Kas sertliği
• Yürürken kollarda sallanmanın azalması
• El yazısının küçülmesi
• Yüz ifadesinde azalma
• Sesin kısılması veya zayıflaması
• Denge sorunları; genellikle daha ileri dönemde
• Koku alma duyusunun azalması
• Kabızlık
• Uyku sorunları
• Depresyon veya kaygı
• Yorgunluk
• Ağrı veya kas ağrıları

Nedenler

Ana nedenler

• Parkinson hastalığının kesin nedeni çoğu kişide bilinmez. Beyindeki dopamin üreten sinir hücrelerinin kaybı ve bazı protein birikimleri hastalıkla ilişkilidir.
• Erken başlangıçlı formda genetik etkenler daha belirgin olabilir; ancak çoğu kişide ailede hastalık öyküsü yoktur.
• Genetik yatkınlık ile çevresel etkenlerin birlikte rol oynadığı düşünülür.

Risk faktörleri

• Ailede Parkinson hastalığı öyküsü
• Bazı genetik değişiklikler
• Bazı çevresel maruziyetler; örneğin tarım ilaçları veya çözücülerle temas. Bu konuda kesin kanıtlar sınırlıdır.
• Erkek cinsiyet; erkeklerde biraz daha sık görülür
• Bazı çalışmalarda kafa travması öyküsü üzerinde durulur; kanıtlar kesin değildir

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yutma güçlüğü veya sık boğulma
• Ateşle birlikte artan sertlik, kasılma veya bilinç değişikliği
• Düşme sonrası yaralanma, bayılma veya nöbet
• Halüsinasyon, şiddetli kaygı veya ajitasyon
• İdrar yapamama veya şiddetli kabızlık
• Ani ve belirgin kötüleşme

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yeni veya ilerleyen titreme
• Hareketlerde yavaşlama, kas sertliği veya yürüme değişikliği
• El yazısının küçülmesi veya sesin zayıflaması
• Koku alma azalması, kabızlık veya uyku sorunları
• Depresif duygudurum veya kaygı
• Ailede Parkinson hastalığı öyküsü varsa ve endişe duyuyorsanız

Tanı

Tanı çoğunlukla nöroloji uzmanı tarafından öykü ve nörolojik muayene ile konur. Benzer belirtiler yapabilecek başka durumlar dışlanır. Erken başlangıçta genetik danışmanlık gerekebilir.

Yapılabilecek testler

• Nörolojik muayene
• Kan testleri; başka nedenleri dışlamak için
• Beyin görüntüleme; örneğin MR, gerektiğinde
• Seçilmiş kişilerde bazı özel görüntüleme veya laboratuvar testleri
• Semptom günlüğü ve tedaviye yanıtın değerlendirilmesi
• Aile öyküsü veya erken yaşta gerektiğinde genetik test

Randevunuzda neler beklenir

Tanı birkaç görüşme sürebilir; belirtiler zaman içinde değerlendirilir. Hareket bozuklukları konusunda deneyimli bir nöroloğa yönlendirilebilirsiniz. Sorularınızı yazın ve kontrole giderken yanınızda bir yakınınızın olması faydalı olabilir.

Tedavi

Tedavinin amacı belirtileri azaltmak, hareket kabiliyetini ve bağımsızlığı korumak, yaşam kalitesini artırmaktır. Tedavi kişiye göre planlanır ve düzenli takip gerektirir. Nöroloji, fizyoterapi, ergoterapi ve konuşma terapisi gibi farklı alanlardan sağlık profesyonelleri birlikte çalışabilir.

Evde kişisel bakım

• Düzenli egzersiz ve fizyoterapi
• Denge ve düşme önleme çalışmaları
• Ev içi güvenlik düzenlemeleri; örneğin kaymayan paspaslar ve yeterli aydınlatma
• Düzenli uyku
• Semptom günlüğü tutmak
• Yeterli su ve lif alımı
• Sosyal bağlantıları sürdürmek
• Stres yönetimi

Tıbbi tedaviler

Hekim, belirtilerin şiddetine ve yaşam biçimine göre ilaç tedavileri düzenleyebilir; bu ilaçlar dopamin etkisini desteklemeye yönelik olabilir. İlaç adı ve dozu yalnızca hekim tarafından belirlenir; eczacınıza danışmadan değişiklik yapmayın. Fizyoterapi, egzersiz, konuşma ve yutma terapisi, mesleki terapi de tedavinin parçasıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Beyin pili (derin beyin stimülasyonu) gibi cerrahi seçenekler, ilaç tedavisine rağmen günlük yaşamı zorlayan dalgalanmalar yaşayan seçilmiş kişilerde değerlendirilebilir. Herkes için uygun değildir; hareket bozuklukları uzmanı ayrıntılı değerlendirme yapar.

Bu durumla yaşamak

Günü planlamak, yorgunlukta mola vermek, işleri parçalara bölmek ve yardım istemek önemlidir. Belirtiler dalgalanabilir; bu normaldir. Aile ve iş yaşamında düzenlemeler yapılabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli egzersiz
• Denge, güç ve esneklik çalışmaları
• İyi uyku
• Stres yönetimi
• Sosyal aktiviteler
• Ev güvenliği
• Sigara ve aşırı alkolden kaçınmak; genel sağlık için faydalıdır

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenme, yeterli su ve lif alımı kabızlığa iyi gelebilir. Aerobik egzersiz, güçlendirme, denge ve esneklik çalışmaları önerilir; egzersiz programını sağlık ekibinizle birlikte planlayın. Özel bir diyetin hastalığı durdurduğu gösterilmemiştir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Parkinson hastalığı olan kişilerde depresyon, kaygı ve uyku sorunları sık görülebilir. Bu belirtiler hastalığın doğal bir parçası olabilir ve tedavi edilebilir. Kendinizi uzun süre üzgün, umutsuz veya kendinize zarar vermeyi düşünüyor hissederseniz gecikmeden bir sağlık profesyoneline başvurun; acil durumda 112'yi arayın. Yalnız değilsiniz.

Önleme

Parkinson hastalığını kesin olarak önleyen bir yöntem yoktur. Düzenli egzersiz, dengeli beslenme, iyi uyku, sigaradan uzak durma ve genel beyin sağlığını desteklemek faydalı olabilir; ancak bunların hastalığı kesin önlediği gösterilmemiştir.

Aşılar

Parkinson hastalığına karşı bir aşı yoktur.

Tarama programları

Belirtisi olmayan kişilerde rutin tarama önerilmez. Ailede erken başlangıçlı hastalık varsa genetik danışmanlık için hekiminize danışın.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Hareket yavaşlığı ve sertlik artabilir
• Düşme riski yükselebilir
• Yutma ve konuşma sorunları gelişebilir
• Kabızlık ve uyku sorunları artabilir
• Depresyon veya kaygı görülebilir
• İleri dönemde bilişsel değişiklikler olabilir

Uzun vadeli görünüm

Parkinson hastalığı ilerleyici olabilir; ancak hızı kişiden kişiye çok değişir. Erken tanı, düzenli takip, egzersiz ve destekle birçok kişi uzun yıllar aktif bir yaşam sürdürebilir. Umut var; tedavi ve destek seçenekleri gelişmeye devam ediyor.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.