Ebola Hastalığı

Genel Bakış

Ebola, Ebola virüsünün yol açtığı ciddi bir viral hastalıktır. Viral hemorajik ateş denilen gruptadır; yani virüs nedeniyle ateş ve bazı hastalarda kanama eğilimi görülebilir. Havayla bulaşmaz; bulaş için genellikle hasta kişinin kanı veya vücut sıvılarıyla doğrudan temas gerekir.

Türkiye'de yaygın değildir, çok nadir görülür. Dünyada daha çok Afrika'nın bazı bölgelerinde salgınlar şeklinde görülür.

Her yaştan insanı etkileyebilir. Risk, salgın bölgesinde hasta kişilerle veya vücut sıvılarıyla temas edenlerde, sağlık çalışanlarında, bakım veren aile üyelerinde ve cenaze törenlerine katılanlarda daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yüksek ateş
• Şiddetli halsizlik ve yorgunluk
• Kas ağrısı ve baş ağrısı
• Boğaz ağrısı
• Bulantı, kusma ve ishal
• Karın ağrısı
• Döküntü
• İlerleyen durumlarda diş eti, burun veya dışkıda kan görülmesi

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda belirtiler yetişkinlere benzer: ateş, halsizlik, kusma ve ishal görülebilir.
• Küçük çocuklar şikayetlerini anlatmakta zorlanabilir; riskli temas varsa vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurun.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda sıvı kaybı ve ağır seyir riski daha yüksek olabilir.
• Ateş, halsizlik, kusma veya ishalde erken değerlendirme önemlidir.

Nedenler

Ana nedenler

• Ebola virüsü, hasta kişinin kanı, kusmuğu, dışkısı, idrarı, tükürüğü, teri veya sperm gibi vücut sıvılarıyla doğrudan temas yoluyla bulaşır.
• Virüs bulaşmış yüzeylere veya eşyalara dokunup sonra ağız, burun veya göz gibi yerlere götürmek de risk oluşturabilir.
• Havayla, suyla veya normal gıda yoluyla bulaştığına dair kanıt yoktur.

Risk faktörleri

• Ebola salgını görülen bir bölgede bulunmak
• Hasta veya ölmüş kişinin vücut sıvılarıyla koruyucu ekipman olmadan temas etmek
• Sağlık çalışanı olarak riskli ortamda çalışmak
• Cenaze ve defin törenlerinde doğrudan temasa katılmak
• Enfekte hayvanlarla veya yaban etiyle temas etmek
• İyileşmiş kişiyle sağlık yetkilisinin önerdiği süre boyunca korunmasız cinsel temas yaşamak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Son 21 gün içinde Ebola salgını olan bölgeye seyahat ettiyseniz veya şüpheli bir kişiyle temas ettiyseniz ve ateşiniz varsa hemen 112'yi arayın.
• Kanama, nefes darlığı, bilinç değişikliği veya aşırı sıvı kaybı varsa acil yardım isteyin.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Riskli temas yoksa uzun süren ateş, halsizlik, kusma veya ishal için aile hekiminize başvurun.
• Seyahat sonrası sağlık kontrolü için sağlık kuruluşunuza danışın.

Tanı

Doktor önce belirtileri, seyahat geçmişini ve temas öyküsünü sorar. Ebola şüphesi varsa testler özel laboratuvarlarda yapılır ve kişi izole edilir.

Yapılabilecek testler

• PCR testi: virüsün genetik materyalini arar.
• Antijen testleri: virüs parçalarını arar.
• Antikor testleri: vücudun virüse karşı ürettiği yanıtı gösterir.
• Karaciğer, böbrek ve elektrolitleri gösteren kan testleri
• Sıtma gibi benzer hastalıkları dışlayan testler

Randevunuzda neler beklenir

Şüpheli vaka sağlık yetkililerine bildirilir; kişi temas ettiği insanları bilgilendirir. Test sonucu çıkana kadar izolasyon ve destek tedavisi sürer.

Tedavi

Ebola tedavisi hastanede, izolasyon koşullarında ve destekleyici bakımla yapılır. Amaç vücudun iyileşmesine yardım etmek, sıvı dengesini korumak ve komplikasyonları tedavi etmektir.

Evde kişisel bakım

• Kendinizde Ebola şüphesi varsa evde kendi kendine tedaviye çalışmayın; hemen 112'yi arayın ve sağlık ekibinin yönlendirmesini izleyin.
• Sağlık ekibi gelene kadar diğer insanlarla yakın temastan kaçının.
• Ellerinizi sık sık su ve sabunla yıkayın.
• Temas ettiğiniz kişileri sağlık yetkililerine bildirin.
• Sağlık ekibinin verdiği izolasyon ve takip önerilerine uyun.

Tıbbi tedaviler

Hastanede izolasyon ve destekleyici bakım temel tedavidir. Damar yoluyla sıvı verilmesi, oksijen desteği, tansiyonun ve organların izlenmesi, ateşin kontrolü ve ek enfeksiyonların tedavisi gibi yöntemler kullanılır. Bazı deneysel tedaviler yalnızca sağlık otoritelerinin uygun gördüğü durumlarda, uzman gözetiminde uygulanabilir. Ağır kanama veya organ yetmezliğinde yoğun bakım gerekebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ebola tedavisinde cerrahi genellikle söz konusu değildir. Cerrahi, ancak hastalık dışındaki acil bir durum varsa ve uzman ekip karar verirse düşünülebilir.

Bu durumla yaşamak

İyileşen kişiler taburcu olduktan sonra da izlenir. Yorgunluk, eklem ağrısı ve göz sorunları gibi uzun süreli şikayetler görülebilir; düzenli kontroller önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Doktorunuzun önerdiği şekilde yavaşça günlük hayata dönün.
• El hijyenine ve ev temizliğine dikkat edin.
• Sağlık yetkilisinin önerdiği süre boyunca cinsel temas için korunma yöntemleri kullanın.
• Damgalama ve yanlış bilgiyle mücadele edin; hastalık bulaştırmak suç değildir.

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenin ve yeterince sıvı alın. Egzersize doktor onayıyla, yorgunluğa göre kademeli başlayın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Hastalık, izolasyon ve damgalama korku, kaygı, uyku sorunları ve travma sonrası stres belirtilerine yol açabilir. Bu duygular normaldir; destek istemek güçsüzlük değildir.

Önleme

Evet, büyük ölçüde önlenebilir. En önemli yol, hasta kişilerin kanı ve vücut sıvılarıyla temastan kaçınmak ve sağlık kurallarına uymaktır.

Aşılar

Ebola için aşılar vardır; ancak bunlar genellikle salgın kontrolünde ve riskli gruplarda kullanılır. Türkiye'de rutin seyahat aşısı değildir. Gereklilik Sağlık Bakanlığı ve uzman değerlendirmesine göre belirlenir.

Tarama programları

Rutin tarama yoktur. Sağlık kuruluşları seyahat ve temas öyküsünü sorarak riskli kişileri erken değerlendirir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Şiddetli sıvı kaybı ve şok
• Böbrek, karaciğer ve diğer organlarda yetmezlik
• Yaygın kanama
• Ek enfeksiyonlar
• Tedavi edilmezse ölümcül olabilir

Uzun vadeli görünüm

Ebola ciddi bir hastalıktır; ancak erken tanı, izolasyon ve iyi destekleyici bakım hayatta kalma şansını artırır. Birçok kişi iyileşir. İyileşen kişilerde bazı uzun süreli şikayetler görülebileceği için düzenli takip önemlidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.