Egzama Tanısı Sonrası: Yaşamını Kontrol Etme Rehberi

Genel Bakış

Egzama (atopik dermatit), cildin kuruması, kızarması ve kaşınmasıyla kendini gösteren, ataklar (alevlenmeler) hâlinde seyreden kronik bir cilt hastalığıdır. Bulaşıcı değildir; yani bu hastalık başka birine geçmez.

Evet, egzama oldukça sık görülen bir cilt hastalığıdır. Dünya genelinde milyonlarca çocuk ve yetişkin egzamayla yaşamaktadır; dermatoloji polikliniklerine en sık başvuru nedenlerinden biridir.

Egzama genellikle bebeklik ve erken çocukluk döneminde başlar, ancak her yaşta ortaya çıkabilir. Bazı çocuklar büyüdükçe bu hastalıktan kurtulur, bazılarında ise ergenlik ve yetişkinlikte de sürer. Ailesinde egzama, alerji veya astım olan kişilerde daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Şiddetli kaşıntı, özellikle geceleri artabilir
• Ciltte kuruluk, pullanma ve pütürlü bir görünüm
• Kızarıklık ve döküntü, sıklıkla deri kıvrımlarında
• Sızıntı yapan, sulanan veya kabuklanan bölgeler
• Kaşıntıya bağlı ciltte kalınlaşma ve çatlaklar

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklerde yanaklarda ve saçlı deride kırmızı, sulanan kabuklu lezyonlar
• Dizlerin önü ve dirseklerin iç kısmında döküntüler
• Kaşıntı nedeniyle huzursuzluk ve uyku sorunları
• Yüz ve gövdede yaygın kuru lekeler

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Ciltte daha belirgin kuruluk ve çatlama
• Döküntü olmadan da yoğun kaşıntı olabilir
• Özellikle ellerde ve parmaklarda egzama atakları
• Deri kıvrımlarında kalınlaşmış, koyu renkli bölgeler

Nedenler

Ana nedenler

• Genetik yatkınlık: Ailede egzama, astım veya alerjik nezle öyküsü olması riski artırır.
• Cilt bariyerinin zayıf olması: Cilt, nemi yeterince tutamaz ve tahriş edici maddeler daha kolay içeri girer.
• Bağışıklık sisteminin aşırı duyarlılığı: Vücut bazı zararsız maddelere karşı iltihap yanıtı verir.
• Çevresel tetikleyiciler: Sabunlar, deterjanlar, yünlü kumaşlar, toz, polen, ter ve stres alevlenmeyi başlatabilir.

Risk faktörleri

• Ailede alerjik hastalık öyküsü
• Bebeklik ve erken çocukluk dönemi
• Kuru veya nemi düşük ortam
• Şehirde yaşam ve hava kirliliğine maruziyet
• Yoğun stres ve duygusal yük

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Egzama bölgesinde enfeksiyon belirtileri varsa (sarı akıntı, kabuklanma, artan kızarıklık ve ağrı)
• Şiddetli kaşıntı günlük yaşamı, okulu veya işi engelliyorsa
• Yüz, göz çevresi veya genital bölge gibi hassas alanlarda egzama varsa
• Evde uygulanan bakıma rağmen durum sürekli kötüleşiyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yeni başlayan ve ne olduğu bilinmeyen döküntülerde hekime danışmak
• Tedaviye rağmen iyileşmeyen bölgelerde kontrol muayenesi
• Alevlenmeler sık tekrarlanıyorsa düzenli dermatoloji takibi

Tanı

Egzama tanısı çoğunlukla dermatoloji uzmanının cildi muayene etmesi ve hastanın öyküsünü dinlemesiyle konur. Çoğu durumda ek bir teste gerek duyulmaz.

Yapılabilecek testler

• Alerji testleri: Gıda veya çevresel etkenlerin egzamayı tetikleyip tetiklemediğini anlamak için bazen yapılır.
• Deri biyopsisi: Nadiren, tanı net değilse deriden küçük bir örnek alınarak laboratuvarda incelenir.
• Kan testi: Alerjik duyarlılığı değerlendirmek veya diğer hastalıkları ekarte etmek için istenebilir.

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz size kaşıntının süresini, döküntünün nerede başladığını, neyin kaşıntıyı artırdığını ve ailenizde benzer bir hastalık olup olmadığını soracaktır. Ardından cildinizi inceler. Tanı konduğunda, sizinle birlikte günlük bakım ve tedavi planı oluşturur.

Tedavi

Egzamanın tamamen yok eden bir tedavisi yoktur, ancak hastalık çok iyi kontrol edilebilir. Tedavinin amacı kaşıntıyı azaltmak, cildin nem dengesini sağlamak, iltihabı yatıştırmak ve alevlenmeleri önlemektir. Tedavi; cilt bakımı, tetikleyicilerden kaçınma ve hekimin önereceği ilaçlarla birlikte yürütülür.

Evde kişisel bakım

• Her gün ılık suyla kısa süreli duş veya banyo yapın; ardından cilt hâlâ nemliyken 3 dakika içinde kokusuz bir nemlendirici sürün.
• Pamuklu ve bol giysiler giyin; yünlü, sentetik ve dar kıyafetlerden kaçının.
• Tırnaklarınızı kısa tutun; kaşıma isteğini serin bez veya buz torba uygulayarak bastırmayı deneyin.
• Kokulu sabun, parfüm, sert deterjan ve cilt temizleme ürünlerini kullanmaktan kaçının.
• Evde aşırı sıcak ve bunaltıcı ortamlardan uzak durun; terlemeyi artıracak durumlardan kaçının.

Tıbbi tedaviler

Dermatoloji uzmanınız ciltteki iltihabı azaltmak için çeşitli krem, merhem veya losyonlar önerebilir. Daha şiddetli durumlarda ağızdan alınan ilaçlar veya ışık tedavisi (fototerapi) gündeme gelebilir. Hangi tedavinin uygulanacağı; kişinin yaşına, egzamanın yaygınlığına ve şiddetine göre belirlenir. Reçete edilen ilaçları doktorunuzun tarif ettiği şekilde ve sürede kullanmanız önemlidir. Hekiminize danışmadan reçetesiz ürünler de dâhil hiçbir ilacı kullanmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Egzama tedavisinde cerrahi bir yöntem genellikle gerekmez. Nadir durumlarda, egzama zemininde gelişen enfeksiyonlara yönelik küçük girişimler yapılabilir; ancak bu asıl egzama tedavisinin yerine geçmez.

Bu durumla yaşamak

Egzama ile yaşamak, cilt bakımını her gün tekrarlanan bir alışkanlık hâline getirmeyi gerektirir. Günde bir veya iki kez düzenli nemlendirme, alevlenmeleri büyük ölçüde azaltır. Kaşıntı başladığında kaşımak yerine soğuk uygulama yapmak, cildin zarar görmesini önler.

Yaşam tarzı ipuçları

• Stresi azaltmak için nefes egzersizleri, yürüyüş veya keyif aldığınız bir hobi edinin.
• Uyku düzeninize özen gösterin; yorgunluk ve uykusuzluk kaşıntıyı artırabilir.
• Temizlik yaparken eldiven kullanın ve ağır kimyasal ürünlerden uzak durun.
• Sıcak duş, sauna ve aşırı terletmekten kaçının; duştan sonra mutlaka nemlendirici kullanın.

Diyet ve egzersiz

Egzamanın asıl nedeni beslenme değildir, ancak bazı kişilerde bazı gıdalar (örneğin süt, yumurta, fındık, deniz ürünleri) belirtileri kötüleştirebilir. Böyle bir ilişki düşünüyorsanız, doktorunuza danışmadan tek başınıza besinleri kesmeyin. Düzenli egzersiz bağışıklık sistemine iyi gelir; terli kalıyorsanız egzersiz sonrası ılık duş alıp nemlendirici sürmeniz alevlenmeyi önlemeye yardımcı olur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sürekli kaşıntı ve ciltte görünür döküntüler kişinin özgüvenini, uyku kalitesini ve sosyal hayatını etkileyebilir. Bu durumla baş etmek zorlayıcı olabilir; hislerinizi aileniz ve arkadaşlarınızla paylaşmak iyi gelir. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten destek almak utanılacak bir durum değildir. Aklınızdan kendinize zarar verme düşünceleri geçiyorsa, bu çok ciddi bir durumdur ve vakit kaybetmeden 112 Acil Çağrı Merkezi'ni aramanız gerekir.

Önleme

Egzamanın ortaya çıkmasını tamamen önlemek şu an için mümkün değildir. Ancak tetikleyicileri fark etmek, düzenli nemlendirici kullanmak ve iyi cilt bakımı ile alevlenmelerin sıklığı ve şiddeti önemli ölçüde azaltılabilir.

Aşılar

Egzama için özel bir aşı bulunmamaktadır. Rutin çocukluk aşıları ve diğer koruyucu aşılar, egzaması olan kişiler için güvenlidir ve önerilir. Aşılarla ilgili sorularınız varsa dermatoloji uzmanınızla görüşebilirsiniz.

Tarama programları

Egzama için topluma yönelik özel bir tarama testi yoktur. Ancak egzama tanısı olanların cilt enfeksiyonları ve alevlenmeler açısından dermatoloji hekimi tarafından düzenli aralıklarla değerlendirilmesi önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Ciltte tekrarlayan bakteriyel, viral veya mantar enfeksiyonları
• Uyku yoksunluğu ve buna bağlı gündüz yorgunluğu, dikkat dağınıklığı
• Ciltte kalıcı renk değişikliği, sertleşme ve kalınlaşma
• Sosyal kaygı, özgüven kaybı ve depresyon

Uzun vadeli görünüm

Egzama uzun süreli seyredebilen bir hastalıktır, ancak doğru tedavi ve düzenli bakımla çoğu insan günlük yaşamına aktif olarak devam eder. Çocuklukta başlayan egzamaların büyük bir kısmı ergenlik döneminde belirgin şekilde hafifler. Gelişen tedavi seçenekleri sayesinde egzama kontrolü her geçen gün daha iyi hâle gelmektedir.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Aile Sağlığı Merkezi · Türkiye
• Dermatoloji (Cildiye) Polikliniği · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.