Egzama Takip Bakımı: Doğru İzlem ile Kontrol Altında Tutun

Genel Bakış

Egzama (tıpta atopik dermatit olarak da bilinir), ciltte kaşıntı, kızarıklık, kuruluk ve bazen içi su dolu kabarcıklarla ortaya çıkan, tekrarlayan bir iltihaplı cilt hastalığıdır. Takip bakımı, egzamayı kontrol altında tutmak için doktorunuzun önerdiği tedavileri düzenli uygulamak, tetikleyicilerden kaçınmak ve kontrollere gitmek anlamına gelir.

Oldukça sık görülür. Dünyada çocukların yaklaşık %15-20'sini, erişkinlerin ise %1-3'ünü etkilediği düşünülmektedir.

Her yaşta başlayabilir; ancak çoğunlukla bebeklik ve erken çocukluk döneminde ortaya çıkar. Astım, saman nezlesi veya alerjik bünye öyküsü olan ailelerde daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Şiddetli kaşıntı (özellikle gece)
• Kuruluk ve pullanma
• Kızarıklık ve iltihap görünümü
• Çatlamış, kalınlaşmış deri bölgeleri
• İçi su dolu minik kabarcıklar (özellikle ellerde)
• Kaşıntıya bağlı sıyrıklar ve kabuklanmalar

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklerde yanaklar, saç derisi ve kol-bacak dış yüzeyleri; büyük çocuklarda dirsek içleri, diz arkaları, bilek çevreleri
• Huzursuzluk ve uyku bölünmesi
• Kaşıma sonucu ciltte çizgi şeklinde yaralar

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Daha çok el, ayak, göz kapağı, dirsek ve diz bölgelerinde
• Cilt çok kuru ve ince görünebilir, belirgin kaşıntı
• Uyku sorunları ve kaşıntıya bağlı stres/endişe

Nedenler

Ana nedenler

• Kalıtsal yatkınlık, cilt bariyerinin zayıf olması ve bağışıklık sisteminin aşırı tepkisi
• Tetikleyiciler: kuru ve soğuk hava, ter, stres, toz, polen, evcil hayvan tüyü, bazı sabunlar ve deterjanlar
• Bazı kişilerde belirli besinler (örneğin süt ürünleri) alevlenmeyi artırabilir

Risk faktörleri

• Ailede egzama, astım veya alerjik nezle öyküsü
• Bebeklik döneminde başlangıç
• Yoğun el yıkama veya kimyasallara maruziyet (kuaför, temizlik sektörü gibi)
• Stresli yaşam koşulları

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ciltte yayılan kızarıklık, ateş, sarı-yeşil akıntı gibi enfeksiyon belirtileri
• Göz çevresinde egzama nedeniyle görmede bulanıklık veya ağrı
• Reçeteli tedavilere rağmen geçmeyen şiddetli alevlenme

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Doktorunuzun önerdiği kontrollere düzenli gitmek (genellikle 3-6 ayda bir)
• Tedavi planında değişiklik yapılmazsa bile yılda bir kontrol
• Yeni tetikleyiciler hissedildiğinde veya cilt görünümü değiştiğinde

Tanı

Doktor, önce tıbbi öykünüzü dinler, ailenizde egzama/alerji öyküsü sorar ve cildinizi muayene eder. Muayene genellikle tanı için yeterlidir.

Yapılabilecek testler

• Alerji deri testleri (belirli alerjenleri saptamak için)
• Kan testleri (alerjik antikor düzeylerine bakmak için)
• Nadiren cilt biyopsisi (kuşku duyulan diğer cilt hastalıklarını dışlamak için)

Randevunuzda neler beklenir

Muayene sırasında cilt lezyonlarının yerleşimi, yaygınlığı ve şiddeti değerlendirilir. Tedavi planı; yaşınıza, şikâyetlerinizin şiddetine ve yaşam tarzınıza göre kişiselleştirilir. Doktorunuz takip sıklığını sizinle birlikte belirler.

Tedavi

Egzama tedavisinde ana hedefler; kaşıntıyı dindirmek, cildi nemlendirmek, cilt bariyerini onarmak ve alevlenmeleri mümkün olduğunca önlemektir.

Evde kişisel bakım

• Günde en az iki kez yoğun nemlendirici krem veya losyon kullanın (kokusuz ve parfümsüz ürünleri tercih edin)
• Ilık su ile günde bir kez, kısa süreli duş alın; duş sonrası cilt hafif nemliyken nemlendirici sürün
• Yün ve sentetik kıyafetler yerine pamuklu ve rahat kumaşlar giyin
• Kaşıntıyı kaşıyarak değil, soğuk gazlı bezle veya cilde hafifçe vurarak azaltmaya çalışın
• Tırnakları kısa tutun ve gece kaşımayı azaltmak için pamuklu eldiven kullanın

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz uygun görürse topikal kortikosteroidler (kortizonlu kremler), kalsinörin inhibitörleri (kortizon içermeyen iltihap giderici kremler), ağızdan alınan antihistaminikler (kaşıntıyı azaltabilen alerji blokerleri) veya şiddetli vakalarda fototerapi (ışık tedavisi) ya da sistemik (vücuda etki eden) tedaviler önerebilir. Bu ilaçlar ve dozları mutlaka bir hekim tarafından belirlenmeli ve önerilen sürede kullanılmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Egzama tedavisinde cerrahi yöntem kullanılmaz; ancak çok nadir durumlarda derinleşen bir cilt enfeksiyonu bir cilt sağlığı uzmanı tarafından küçük bir işlemle boşaltılabilir.

Bu durumla yaşamak

Egzama ile yaşarken nemlendirmeyi günlük bir alışkanlık hâline getirin. Sabah ve akşam cilt bakımınızı yapın, kıyafet seçimine dikkat edin ve kaşıntıyı tetikleyen ortamlardan uzak durun. Alevlenme dönemlerinizi ve olası tetikleyicileri bir deftere not etmek, doktorunuzla paylaşırken çok faydalıdır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Banyo süresini 10 dakikayla sınırlayın, sıcak su değil ılık su kullanın
• Sabun, duş jeli ve şampuan seçerken parfümsüz, hipoalerjenik ürünleri tercih edin
• Evin içinde nem oranını %30-50 arasında tutmaya çalışın
• Stresi azaltmak için nefes egzersizleri, yürüyüş veya keyif veren bir hobi edinin
• Kalabalık ve tozlu ortamlardan sonra cildinizi veya ellerinizi yıkayın, sonra mutlaka nemlendirin

Diyet ve egzersiz

Egzama için herkese uyan özel bir diyet yoktur. Eğer belirli bir yiyeceğin kaşıntıyı artırdığını fark ederseniz doktorunuzla konuşun, tek başınıza büyük değişiklikler yapmayın. Düzenli egzersiz stresi azaltır; ancak ter cildi tahriş edebilir. Egzersiz sonrası hemen ılık duş alıp nemlendirin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sürekli kaşıntı ve görünüm endişesi günlük hayatı etkileyebilir; uyku bozukluğu, çekingenlik, kaygı ve depresyona yol açabilir. Bu duygular normaldir; doktorunuzla mutlaka paylaşın. İhtiyaç hâlinde bir psikolog veya psikiyatrist desteği almak yaşam kalitenizi ciddi şekilde artırır. Kendinizi yalnız hissettiğinizde kronik hastalık destek gruplarına katılabilirsiniz.

Önleme

Egzamanın kesin bir önlemesi yoktur; ancak cildi düzenli nemlendirmek, tetikleyicilerden uzak durmak ve doktor kontrolünü aksatmamak alevlenmeleri önlemede en etkili yollardır.

Aşılar

Egzama için koruyucu bir aşı bulunmamaktadır. Mevcut aşı programı uygulanır; aşı öncesinde egzamanın durumu doktorla değerlendirilmelidir.

Tarama programları

Egzama için toplum taraması önerilmez; ancak risk gruplarında düzenli deri muayeneleriyle erken tanı konabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Ciltte bakteri ve mantar enfeksiyonlarına yatkınlık
• Kaşıntıya bağlı uyku yoksunluğu ve gündüz yorgunluğu
• Ciltte renk açılması veya koyulaşması
• Uzun süreli kaşımaya bağlı yara izi ve cilt kalınlaşması
• İş, okul ve sosyal yaşamda kısıtlanma, psikolojik gerginlik

Uzun vadeli görünüm

Egzama doğru bakım ve düzenli takiple büyük ölçüde kontrol altına alınabilir. Birçok çocukta ergenlikle birlikte belirgin şekilde azalır veya kaybolur. Tedaviye erken başlanması ve izlemin ihmal edilmemesi hem alevlenmeleri azaltır hem de yaşam konforunu yükseltir. Unutmayın, egzama yönetilebilir bir durumdur.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.