Egzama Herpetikum: Egzama Üzerinde Gelişen Uçuk Enfeksiyonu

Genel Bakış

Egzama herpetikum, cildinde zaten egzama (atopik dermatit) gibi bir sorun olan kişilerde, uçuk virüsünün (herpes simpleks virüsü) deriye girip hızla yayılmasıyla ortaya çıkan bir cilt enfeksiyonudur. Kısaca anlatmak gerekirse: Cildin koruyucu tabakası egzama yüzünden zayıflamıştır ve uçuk virüsü buradan içeri girerek yüz, boyun veya göğüs gibi bölgelerde aniden çok sayıda küçük, içi su dolu kabarcık oluşturur. Bu kabarcıklar genellikle ağrılıdır ve ateş, halsizlik gibi genel şikayetler eşlik edebilir. Egzama herpetikum, hızlı ilerleyebilen ve erken tedavi edilmesi gereken bir durumdur; bu yüzden şüphelenildiğinde vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurmak çok önemlidir.

Sık görülen bir durum değildir. Yine de egzaması olan kişilerde, özellikle küçük çocuklarda görülebilen ve bilinmesi gereken bir tablodur. Çünkü erken fark edilmesi tedavinin gidişatını doğrudan etkiler.

En çok atopik dermatit (yaygın egzama) tanısı olan kişilerde görülür. Bebekler ve küçük çocuklar daha sık etkilenir; bunun yanında bağışıklık sistemi zayıflamış yetişkinler, başka cilt hastalıkları nedeniyle deri bariyeri bozulmuş kişiler ve cildinde yara, çizik ya da tahriş olan kişiler de risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Egzama olan bölgede (sıklıkla yüz, boyun, göğüs, kol içleri) saatler içinde beliren çok sayıda küçük, içi su dolu kabarcık
• Kabarcıkların patlayıp küçük, sulu yaralara ve kabuklu yüzeylere dönüşmesi
• Belirgin ağrı, yanma, hassasiyet ve kaşıntı
• Ateş ve titreme
• Halsizlik, kırgınlık, iştah azalması
• Boyun, koltuk altı veya kasıkta şişmiş, hassas lenf bezleri
• Döküntünün çevresinde yayılan kızarıklık ve cildin gergin görünmesi
• Döküntünün saatler içinde büyümesi veya yeni bölgelere atlaması

Çocuklarda belirtiler

• Aniden başlayan yüksek ateş ve huzursuzluk
• Normalden fazla ağlama, uykuya dalmakta zorluk
• Emme veya mama içmede isteksizlik, sıvı alımının azalması
• Yüz ve boyun çevresinde hızla çoğalan sulu kabarcıklar
• Kaşıntı ve ağrı nedeniyle cildi kaşımaya çalışma
• Bebeklerde belirtiler daha hızlı ilerleyebilir; bu yaş grubunda daha dikkatli olmak gerekir

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Bağışıklık sistemi zayıflamış yaşlılarda belirtiler daha ağır seyredebilir
• Ateş ve genel kırgınlığın ön planda olması, döküntünün daha sonra fark edilmesi
• Ciltte tipik kabarcıklar yerine farklı görünümlü yaralar olabilmesi
• Göz çevresinde tutulum ve buna bağlı ağrı, batma gibi şikayetler
• İyileşmenin daha uzun sürebilmesi ve yara izi kalma olasılığının artması

Nedenler

Ana nedenler

• Çoğunlukla herpes simpleks virüsü tip 1 (halk arasında uçuk virüsü olarak bilinir) cilde yerleşir
• Daha az sıklıkla herpes simpleks virüsü tip 2 de benzer tabloya yol açabilir
• Virüsün, egzama veya başka bir nedenle koruyucu tabakası bozulmuş ciltten içeri girmesi
• Aktif uçuğu olan bir kişiyle yakın temas, virüsün cilde bulaşmasını kolaylaştırır

Risk faktörleri

• Atopik dermatit (egzama) öyküsü olması — en önemli risk faktörüdür
• Seboreik dermatit, kontakt dermatit, ihtiyoz gibi cilt bariyerini bozan diğer cilt hastalıkları
• Bağışıklık sistemini zayıflatan hastalıklar veya tedaviler
• Bebeklik ve küçük çocukluk yaşı
• Ciltte çizik, kesik, tahriş ya da kaşıma nedeniyle oluşmuş yaralar
• Uçuğu olan bir aile üyesiyle yakın temas veya ortak havlu, çatal, bardak kullanımı
• Egzama tedavisinde bazı güçlü cilt ilaçlarının geniş alanlara, kontrolsüz kullanımı (doktor önerisi dışında kullanılmamalıdır)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Egzama bölgesinde aniden içi su dolu kabarcıklar çıktıysa, aynı gün içinde bir sağlık kuruluşuna başvurun
• Kabarcıklara ateş, titreme veya şiddetli ağrı eşlik ediyorsa
• Döküntü hızla yayılıyorsa veya bebeğiniz/çocuğunuz halsiz görünüyorsa
• Göz çevresinde kabarcık, kızarıklık veya gözde ağrı varsa
• Ciltte iltihap, kötü koku veya artan kızarıklık fark ettiyseniz

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Egzama şikayetleri sık sık alevleniyorsa ve kontrol altına alınamıyorsa
• Sizde veya çocuğunuzda uçuk sık sık tekrarlıyorsa
• Egzama bakımı ve cilt bariyerini koruma konusunda kişisel bir plan oluşturmak istiyorsanız
• Ailede uçuk veya zona öyküsü varsa, nasıl korunacağınızı öğrenmek için

Tanı

Tanı çoğunlukla doktorun cildi dikkatle muayene etmesi ve şikayetlerin öyküsünü dinlemesiyle konur. Doktor; döküntünün ne kadar sürede ortaya çıktığını, ateş olup olmadığını, bilinen egzama öyküsünü ve uçukla temas olup olmadığını sorar. Kabarcıkların görünümü ve yerleşimi genellikle tanı için yeterli ipucu verir.

Yapılabilecek testler

• Kabarcık sıvısından alınan örnekte virüsün araştırılması (laboratuvar testi)
• Ciltten alınan yüzeysel örnek incelemesi
• Ateş ve genel durum değerlendirmesi için kan testleri
• Ek bakteriyel enfeksiyon şüphesinde kültür alınması
• Göz çevresinde tutulum varsa göz hastalıkları uzmanına yönlendirme

Randevunuzda neler beklenir

Muayene genellikle kısa sürer ve tanı çoğu zaman hızlıca konur. Test sonuçları beklenirken bile, doktorunuz gerekli gördüğünde tedaviye hemen başlayabilir; çünkü bu durumda erken davranmak önemlidir. Süreç boyunca sorularınızı çekinmeden sormanız, tedavi planını anlamanızı kolaylaştırır.

Tedavi

Egzama herpetikumda tedavinin temeli, virüse yönelik ilaç tedavisinin mümkün olan en erken zamanda başlanmasıdır. Tedavi genellikle ağızdan alınan ilaçlarla yapılır; daha ağır durumlarda hastanede damar yoluyla tedavi ve gözlem gerekebilir. Bunun yanında egzamanın kontrol altına alınması, cildin nemlendirilmesi ve dinlenme de iyileşmeyi destekler. Hangi tedavinin size uygun olduğuna mutlaka bir hekim karar vermelidir.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği tedaviyi aksatmadan, belirtilen süre boyunca kullanın; şikayetler azalsa bile erken bırakmayın.
• İçi su dolu kabarcıkları patlatmayın, kaşımayın; tırnaklarınızı kısa tutun.
• Ellerinizi sık sık sabun ve suyla yıkayın; kabarcıklara dokunduktan sonra mutlaka yıkayın.
• Havlu, yatak takımı, bardak ve çatal gibi kişisel eşyalarınızı başkalarıyla paylaşmayın.
• Ilık suyla kısa duşlar alın; cildi sertçe ovmayın, yumuşak bir havluyla hafifçe kurulayın.
• Cildi doktorunuzun önerdiği şekilde nemlendirin; yeni ürün kullanmadan önce hekiminize veya eczacınıza danışın.
• Bol sıvı için ve dinlenin; ateş varsa bunu takip edin.
• İyileşme tamamlanana kadar, doktorunuzun uygun gördüğü süre boyunca okul, kreş veya işten uzak kalın.

Tıbbi tedaviler

Tedavide öncelikle virüse karşı etkili ilaçlar (antiviral tedavi) kullanılır. Bu ilaçlar hafif-orta durumlarda genellikle ağızdan, daha ağır durumlarda ise hastanede damar yoluyla verilir. Ateş ve ağrı için destekleyici önlemler alınır. Altta yatan egzama, cilt bakımı ve uygun ilaçlarla kontrol altına alınır. Ciltte ek bir bakteriyel enfeksiyon gelişmişse bu ayrıca değerlendirilir. Göz çevresi tutulmuşsa göz hastalıkları uzmanı da sürece dahil edilir. İlaç seçimi, dozu ve süresi mutlaka hekiminiz tarafından belirlenmelidir; bu konuda kendi başınıza karar vermeyin.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Egzama herpetikum genellikle cerrahi bir tedavi gerektirmez. Ancak çok nadir durumlarda, ikincil gelişen iltihaplı yaraların temizlenmesi gerekebilir; buna da hekiminiz karar verir.

Bu durumla yaşamak

Doğru tedaviyle kabarcıklar genellikle birkaç gün içinde gerilemeye başlar, tam iyileşme ise bir-iki haftayı bulabilir. İyileşen bölgede bir süre koyuluk veya açıklık şeklinde renk değişikliği kalabilir; bunlar çoğunlukla zamanla azalır. Bu durum tekrar edebilir; bu yüzden egzamanızı iyi yönetmek ve uçukla temastan kaçınmak uzun vadede en önemli koruyucu adımlardır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Egzamanız için önerilen düzenli cilt bakımını aksatmayın; cildin nem dengesini korumak bariyeri güçlendirir.
• Sıcak, çok uzun duşlardan ve sert sabunlardan kaçının.
• Uçuğu olan kişilerle yakın temastan, özellikle bebeklerin uçuklu kişilerce öpülmesinden kaçının.
• Kendi havlunuzu, yastık kılıfınızı ve kişisel bakım eşyalarınızı ayrı tutun.
• Cildi tahriş eden giysiler yerine pamuklu, rahat kıyafetleri tercih edin.
• Stresin egzama alevlenmelerini artırabileceğini unutmayın; uyku düzeninizi ve dinlenmeyi ihmal etmeyin.

Diyet ve egzersiz

Özel bir diyet genellikle gerekmez. Yalnızca belirli bir besinin egzamanızı alevlendirdiğini düşünüyorsanız, kendi başınıza diyet değiştirmek yerine bunu hekiminizle konuşun. İyileşme döneminde ağır egzersizlerden kaçınıp hafif hareketler yapmak, terlemeyi ve cildin tahriş olmasını azaltmaya yardımcı olur. Bol sıvı almak iyileşmeyi destekler.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Görünür bir döküntü, ağrı, kaşıntı ve okuldan veya işten uzak kalma hem kişiyi hem de aileyi yorabilir. Bebeği veya çocuğu etkilenen ebeveynlerde kaygı ve suçluluk hissi sık görülür; bunlar anlaşılabilir duygulardır ve yalnız değilsiniz. Duygularınızı bir yakınınızla veya hekiminizle paylaşmak iyi gelir. Kaygınız günlük yaşamınızı belirgin şekilde etkiliyorsa bir ruh sağlığı uzmanından destek almayı düşünebilirsiniz. Kendinizi çaresiz veya umutsuz hissediyorsanız ya da kendinize zarar verme düşünceleri geliyorsa, lütfen vakit kaybetmeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun; bu durumlarda destek almak çok önemlidir.

Önleme

Tamamen önlenmesi her zaman mümkün olmasa da riski belirgin şekilde azaltmak mümkündür. En önemli adım, egzamanın iyi kontrol edilmesi ve cilt bariyerinin güçlü tutulmasıdır. Bunun yanında uçuk virüsünün cilde bulaşmasını önlemek büyük fark yaratır: Aktif uçuğu olan kişiler bebekleri ve küçük çocukları öpmemeli, ortak havlu ve kişisel eşya kullanılmamalı, el hijyenine özen gösterilmelidir. Egzamanız varsa cilt bakımınızı hekiminizin önerdiği şekilde sürdürmeniz de koruyucudur.

Aşılar

Egzama herpetikuma karşı özel olarak geliştirilmiş bir aşı yoktur. Zona (herpes zoster) için bazı yaş gruplarında ve durumlarda aşı önerilebildiğini biliyoruz; size uygun olup olmadığını hekiminize sorabilirsiniz.

Tarama programları

Bu durum için rutin bir tarama testi yoktur. Tanı, şikayetler ortaya çıktığında yapılan muayene ile konur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Enfeksiyonun ciltte geniş alanlara yayılması ve yaraların büyümesi
• Ciltte ek bakteriyel enfeksiyon gelişmesi
• Göz çevresine yayılım ve buna bağlı göz sorunları
• Seyrek olarak virüsün vücudun diğer bölgelerini de etkilemesi ve ağır seyir
• Hastanede tedavi ve gözetim ihtiyacının artması
• İyileşme sonrası bölgede yara izi veya kalıcı renk değişikliği kalması

Uzun vadeli görünüm

İyi haber şu: Erken fark edilip tedavi edildiğinde egzama herpetikumdan iyileşen kişi sayısı oldukça yüksektir ve çoğu kişi tamamen iyileşir. Burada en belirleyici faktör zamandır; şüphe duyduğunuzda hemen bir sağlık kuruluşuna başvurmanız, süreci çok daha kolay ve güvenli hale getirir. Sonrasında egzamanızı düzenli olarak takip ettirmeniz, tekrarlama riskini azaltmaya yardımcı olur.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.