Egzama ve Kemik Kırığı Riski: Bilmeniz Gerekenler

Genel Bakış

Egzama (tıptaki adıyla atopik dermatit), cildin kuru, kızarık ve çok kaşıntılı olduğu, alevlenmeler ve sakin dönemlerle seyreden bir cilt hastalığıdır. Cildin en dış katmanındaki koruyucu bariyer zayıflar; bu nedenle cilt nemi tutamaz ve dış etkenlere karşı daha hassas hale gelir. Egzama bulaşıcı değildir, yani başkasına geçmez. Son yıllarda yapılan araştırmalar, egzaması olan kişilerde kemik kırığı riskinin topluma göre bir miktar daha yüksek olabileceğini gösteriyor. Bu, "egzamam varsa kemiğim mutlaka kırılacak" demek değildir. Araştırmalar bir birliktelik (ilişki) bulmuştur; nedeni tam olarak aydınlatılamamıştır ve çoğu kişi hiç kırık yaşamaz. Yine de bu bilgiyi bilmek, kemik sağlığınıza dikkat etmeniz için iyi bir fırsattır.

Egzama toplumda oldukça yaygındır. Çocukların yaklaşık beşte birinde görülür ve birçok kişide ergenlik döneminde geriler. Yetişkinlerin de önemli bir bölümünde devam eder veya ilk kez yetişkinlikte ortaya çıkar.

Egzama en sık bebeklerde ve çocuklarda başlar. Ailesinde alerji, astım veya saman nezlesi (alerjik nezle) olan kişilerde daha sık görülür. Kuru cilt yapısı olanlar, çok sıcak veya çok soğuk iklimde yaşayanlar ve sık sık sabun, deterjan gibi kimyasallarla temas eden kişiler risk altındadır. Kemik kırığı açısından bakıldığında, uzun süredir ve yaygın egzaması olanlar, uzun süre ağızdan iltihap giderici ilaç kullananlar, hareketsiz yaşayanlar ve D vitamini düzeyi düşük olanlar biraz daha dikkatli olmalıdır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Şiddetli kaşıntı; özellikle akşam ve gece artabilir
• Kuru, gergin ve pul pul dökülen cilt
• Kızarıklık ve iltihaplı görünüm
• Küçük su dolu kabarcıklar ve bunların açılmasıyla oluşan kabuklanma
• Ciltte çatlaklar, özellikle el ve ayaklarda
• Uzun süren kaşıma sonucu cildin kalınlaşması (likenifikasyon)
• Kaşıntı nedeniyle uykuya dalmakta zorlanma
• Cildin enfeksiyona daha açık hale gelmesi

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklerde genellikle yanaklar, alın ve saç derisinde kızarıklık ve sulanma
• Yürümeye başlayan çocuklarda dirsek ve diz arkası gibi eklem içi bölgelerde kaşıntılı döküntü
• Huzursuzluk, sürekli ağlama ve uyku bozukluğu
• Kaşıma nedeniyle ciltte yaralar ve kabuklanma
• Bazı çocuklarda büyüme döneminde cildin kalınlaşması

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Çok kuru ve ince cilt, özellikle bacaklarda ve ellerde
• Kızarıklık daha az belirgin olabilir; kaşıntı ön plandadır
• Kaşıma-kaşıma kısır döngüsü nedeniyle uykusuzluk
• Ciltte kolay morarma ve yara açılması
• Başka sağlık sorunları veya kullanılan ilaçlarla etkileşim ihtimali

Nedenler

Ana nedenler

• Genetik yatkınlık: Cilt bariyerini güçlendiren bazı proteinlerin yeterince üretilememesi
• Bağışıklık sisteminin aşırı tepki vermesi ve ciltte sürekli hafif iltihaplanma olması
• Cilt kuruluğu: Nemi tutamayan cilt kolayca çatlar ve kaşınır
• Tetikleyiciler: Sert sabunlar, parfümlü ürünler, yünlü giysiler, ter, toz, ev hayvanı tüyü, stres ve hava değişimleri

Risk faktörleri

• Ailede egzama, astım veya alerjik nezle öyküsü
• Kuru cilt yapısı ve çok sıcak suyla sık banyo yapma
• Sık sık kimyasal temizlik ürünleriyle temas
• Stresli yaşam dönemleri
• Kemik sağlığı açısından: uzun süreli ağızdan veya iğneyle iltihap giderici ilaç kullanımı
• D vitamini düzeyinin düşük olması ve güneşten yeterince yararlanamama
• Kaşıntı ve uyku bozukluğu nedeniyle fiziksel aktivitenin azalması
• Çocuklarda gereksiz ve uzun süreli kısıtlayıcı diyetler uygulanması

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ciltte enfeksiyon belirtileri: ısı artışı, akıntı, kötü koku, hızla yayılan kızarıklık
• Ateşle birlikte kötüleşen döküntü
• Düşme sonrası geçmeyen ağrı, şişlik veya hareket kısıtlılığı
• Nefes darlığı, dudak şişmesi veya bayılma hissi (112'yi arayın)

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Egzama belirtileri günlük yaşamı, uykuyu veya okulu/işi etkiliyorsa
• Mevcut bakım yöntemleriyle cilt kontrol altına alınamıyorsa
• Sık sık alevlenme yaşıyorsanız
• Uzun süredir iltihap giderici ilaç kullanıyorsanız ve kemik sağlığınızı merak ediyorsanız
• Daha önce kolayca kırık geçirdiyseniz veya ailenizde osteoporoz (kemik erimesi) varsa
• Çocuğunuzun büyümesi ve beslenmesiyle ilgili endişeniz varsa

Tanı

Egzama tanısı genellikle bir cilt hastalıkları ya da aile hekimliği uzmanının cildinizi görmesi ve öykünüzü dinlemesiyle konur. Özel bir kan testi yoktur. Doktorunuz döküntünün yerine, kaşıntı öyküsüne, alevlenme dönemlerine ve aile öyküsüne bakarak değerlendirme yapar. Kemik kırığı riski konusunda ise doktorunuz yaşınız, kırık geçmişiniz, kullandığınız ilaçlar ve yaşam tarzınız gibi etkenlere bakarak ek değerlendirme isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene: Cildin görünümü ve tutulan bölgelerin değerlendirilmesi
• Cilt kazıntısı veya kültür: Enfeksiyon şüphesinde örnek alınması
• Alerji testleri: Gerekli görülürse, tetikleyicileri belirlemek için
• Kan testleri: D vitamini, kalsiyum ve gerekirse tiroid gibi değerlerin kontrolü
• Kemik yoğunluğu ölçümü (DEXA): Risk faktörü taşıyan yetişkinlerde kemik gücünü değerlendirmek için
• Röntgen veya görüntüleme: Kırık şüphesi olduğunda

Randevunuzda neler beklenir

Muayene genellikle kısa sürer ve ağrı vermez. Doktorunuz hangi bakım yöntemlerini denediğinizi, ne sıklıkla alevlenme yaşadığınızı ve hangi ürünlerin cildinizi tahriş ettiğini sorabilir. Kemik sağlığı konusunda endişeniz varsa bunu mutlaka dile getirin; böylece gerekli görülen değerlendirmeler planlanabilir.

Tedavi

Egzama tedavisinin temel amacı cildin nem bariyerini onarmak, kaşıntıyı azaltmak ve alevlenmeleri önlemektir. Tedavi kişiye göre planlanır ve çoğu zaman günlük bakım ile dönemsel ilaç kullanımı bir arada yürütülür. Kemik sağlığı açısından önemli olan, özellikle uzun süreli ilaç kullanımlarında doktorunuzla konuşmanız ve D vitamini ile hareket konusunu birlikte ele almanızdır.

Evde kişisel bakım

• Cildinizi günde en az bir kez, banyodan sonraki 3 dakika içinde nemlendirici ile nemlendirin
• Ilık ve kısa banyolar yapın; çok sıcak su cildi daha da kurutur
• Parfümsüz, boyasız ve alkolsüz temizleyiciler tercih edin
• Giysilerde pamuklu kumaşları seçin, yünü doğrudan teninizle temas ettirmeyin
• Tırnaklarınızı kısa tutun; gece pamuklu eldiven kullanmak kaşımayı azaltabilir
• Kaşıntı geldiğinde serin kompres uygulayın veya birkaç dakika serin bir ortamda durun
• Nelerin cildinizi tahriş ettiğini bir günlüğe yazın; tetikleyicileri tanımak çok işe yarar
• Düzenli hareket edin; yürüyüş gibi kemikleri destekleyen aktiviteler önemlidir
• D vitamini ve kalsiyumdan zengin beslenmeye özen gösterin (süt ve süt ürünleri, yumurta, yağlı balık, yeşil yapraklı sebzeler); beslenme değişikliklerini mutlaka doktorunuza danışarak yapın
• Güneşten akılcı biçimde yararlanın; uzun süre korumasız güneşlenmekten kaçının

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz alevlenme dönemlerinde ciltteki iltihabı azaltan kremler veya merhemler önerebilir; bunlar genellikle kısa süreli kürler halinde kullanılır. Daha yaygın veya inatçı durumlarda ağızdan alınan ya da iğneyle uygulanan ilaçlar, ışık (fototerapi) tedavisi gibi seçenekler gündeme gelebilir. Bu ilaçlardan bazılarının uzun süre kullanımı kemik yoğunluğunu azaltabilir; bu yüzden doktorunuz doz ve süreyi dikkatle planlar ve gerekirse kemik sağlığınızı ayrıca değerlendirir. Hangi tedavinin size uygun olduğuna, yarar ve riskler birlikte değerlendirilerek doktorunuzla birlikte karar verilir. İlaçlarınızı kendi başınıza başlatmayın, bırakmayın ya da değiştirmeyin; sorularınız için eczacınıza veya doktorunuza danışın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Egzama için genellikle cerrahi bir tedavi gerekmez. Ancak bir kemik kırığı olursa, kırığın yerine ve tipine göre bazı durumlarda cerrahi müdahale gerekebilir; bu kararı ortopedi uzmanı verir.

Bu durumla yaşamak

Egzama ile yaşamak, cildinizi tanımak ve ona düzenli bakım vermekle ilgilidir. Her gün nemlendirmek, uzun ve sıcak banyolardan kaçınmak ve tetikleyicileri bilmek alevlenmeleri belirgin biçimde azaltır. Kemik sağlığı açısından en önemli günlük alışkanlıklar; yeterli hareket, dengeli beslenme ve güvenli güneş ışığıdır. Evde kaymayan paspaslar kullanmak ve halı kenarlarını sabitlemek gibi basit önlemler de düşme riskini azaltır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün aynı saatte nemlendirici kullanmayı alışkanlık haline getirin
• Evde nem düzeyini orta seviyede tutun; çok kuru hava cildi kötüleştirir
• Stres yönetimi tekniklerini deneyin; stres alevlenmeleri tetikleyebilir
• Düzenli uyku için bir rutin oluşturun; uyku hem cilt hem kemik sağlığı için önemlidir
• Sigara içmeyin, içilen ortamlarda bulunmayın
• Alkol tüketimini sınırlayın; kemik sağlığı üzerinde olumsuz etkisi olabilir
• Düşme riskini azaltmak için ev içi düzenlemeler yapın, iyi aydınlatma kullanın

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenme hem cilt hem kemik sağlığını destekler. Süt ve süt ürünleri, yumurta, yağlı balık ve yeşil yapraklı sebzeler kalsiyum ve D vitamini açısından iyi kaynaklardır. Kendi başınıza katı diyetler uygulamayın; özellikle çocuklarda gereksiz gıda kısıtlaması büyümeyi olumsuz etkileyebilir. Hareket konusunda yürüyüş, merdiven çıkma ve hafif ağırlık çalışmaları kemikleri güçlendirmeye yardımcı olur. Ter cildi tahriş edebileceği için egzersiz sonrası duş alıp nemlendirici sürmeyi unutmayın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Egzama yalnızca cildi değil, ruh halini de etkileyebilir. Sürekli kaşıntı, uykusuzluk ve görünümle ilgili kaygı kişiyi yorabilir; bu duygular çok yaygındır ve konuşulmayı hak eder. Kendinizi bunalmış hissediyorsanız bir sağlık profesyonelinden destek istemekten çekinmeyin. Eğer kendinize zarar verme düşünceleri veya hayatı yaşamaya değmez hissi yaşıyorsanız, lütfen hemen 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun; yalnız değilsiniz ve yardım almak mümkündür.

Önleme

Egzamanın tamamen önlenmesi her zaman mümkün değildir; ancak alevlenmelerin sıklığı ve şiddeti azaltılabilir. Cildi düzenli nemlendirmek, tetikleyicilerden kaçınmak ve doğru bakım ürünlerini seçmek en etkili yollardır. Kemik kırığı riski açısından ise önlenebilir etkenler vardır: yeterli D vitamini ve kalsiyum alımı, düzenli hareket, sigaradan uzak durmak ve düşmeleri önleyecek ev düzenlemeleri bunların başında gelir.

Aşılar

Egzamaya özel bir aşı yoktur. Bununla birlikte, genel sağlığınızı korumak için Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği rutin çocukluk ve yetişkinlik aşı takvimini takip etmeniz önemlidir. Aşı takviminizle ilgili sorularınızı aile hekiminize sorabilirsiniz.

Tarama programları

Egzama için tarama testi gerekmez. Kemik sağlığı açısından, risk faktörü taşıyorsanız (ileri yaş, geçirilmiş kırık, ailede osteoporoz öyküsü, uzun süreli ilaç kullanımı) doktorunuz D vitamini düzeyi kontrolü veya kemik yoğunluğu ölçümü önerebilir. Bu değerlendirmeyi rutin kontrollerinizde dile getirmeniz yeterlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Ciltte bakteriyel veya viral enfeksiyonlar (örneğin yaraların iltihaplanması)
• Sürekli kaşıntı ve uykusuzluk nedeniyle yorgunluk, dikkat güçlüğü
• Cildin kalınlaşması ve kalıcı izler
• Çocuklarda büyüme ve okul başarısının olumsuz etkilenmesi
• Uzun süreli iltihaplanma, hareketsizlik ve D vitamini eksikliği üzerinden kemik sağlığının olumsuz etkilenmesi

Uzun vadeli görünüm

Egzama kronik (uzun süreli) bir durum olsa da çok iyi yönetilebilir. Doğru cilt bakımı ve düzenli takip ile çoğu kişi belirtileri büyük ölçüde kontrol altına alır. Kemik kırığı riskine ilişkin araştırmalar ise bir birliktelik göstermektedir; bu, kişisel bir kader değildir. Kemik sağlığınıza özen göstermek, düzenli kontrollerinizi aksatmamak ve sorularınızı sağlık ekibinizle paylaşmak, uzun vadeli sağlığınız için en sağlam adımlardır. Umut verici olan şu: bu konuda yapabileceğiniz çok şey var.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.