Egzama: Ne Zaman Doktora Görünmeli?

Genel Bakış

Egzama, cildin iltihaplanmasıyla ortaya çıkan, kaşıntılı, kuru ve kızarık döküntülere yol açan uzun süreli bir cilt rahatsızlığıdır. En sık görülen türü atopik dermatittir. Cildin doğal bariyeri olması gerekenden daha zayıftır, bu yüzden dış etkenlere karşı hassaslaşır ve iltihap gelişir.

Evet, egzama çok yaygındır. Dünya genelinde her 5 çocuktan yaklaşık 1'ini ve her 10 erişkinden 1'ini etkiler. Türkiye'de de sık görülen bir cilt hastalığıdır.

Egzama her yaşta görülebilir, ancak en sık bebeklik ve erken çocukluk döneminde başlar. Genellikle 2 yaşından önce ortaya çıkar. Bazı çocuklarda yaşla birlikte azalır veya kaybolur; bazı kişilerde ise erişkinlikte de devam eder ya da ilk kez erişkinlikte ortaya çıkar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yoğun kaşıntı
• Kuru, çatlamış, pullanan cilt
• Kızarıklık ve iltihaplı görünüm
• Küçük kabarcıklar (özellikle alevlenme dönemlerinde)
• Kaşıntıya bağlı ciltte kalınlaşma ve renk değişikliği

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklerde yanaklarda, saçlı deride kızarıklık ve kabuklanma
• Dirsek ve diz içlerinde, boyunda döküntüler
• Huzursuzluk, uyku güçlüğü ve kaşınmaya bağlı uykusuz geceler
• Kaşınan bölgelerde açık yaralar ve kabuklanma

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Daha çok el, ayak ve göz kapaklarında kuru, kalınlaşmış ve çatlamış cilt
• Uzun süreli kaşıntıya bağlı ciltte kalınlaşma (likenifikasyon)
• Cildin koyu veya açık renk lekeler halinde değişmesi
• Kaşınmanın neden olduğu uyku bozuklukları

Nedenler

Ana nedenler

• Egzamanın kesin nedeni bilinmemektedir; ancak bağışıklık sisteminin cilt bariyerindeki bazı bozukluklara verdiği abartılı yanıt sonucu ortaya çıktığı düşünülür.
• Genetik yatkınlık önemli rol oynar; ailede alerji, astım veya saman nezlesi öyküsü olan kişilerde daha sık görülür.
• Çevresel tetikleyiciler (tahriş edici maddeler, alerjenler, iklim değişiklikleri, stres) belirtileri başlatabilir veya kötüleştirebilir.

Risk faktörleri

• Ailede egzama, astım veya alerjik nezle öyküsü
• Kuru cilt yapısı
• Yün gibi tahriş edici kumaşlarla temas
• Sabun, deterjan, parfüm ve kimyasal temizlik ürünlerine maruziyet
• Stres ve yoğun duygusal gerilim
• Aşırı sıcak veya soğuk hava, terleme
• Toz akarları, evcil hayvan tüyü, polen gibi alerjenler

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Egzamalı bölgede iltihap belirtileri varsa: sarı-yeşil akıntı, bal rengi kabuklanma, artan kızarıklık, ağrı veya ateş
• Kaşıntı o kadar şiddetliyse uyuyamıyor veya günlük işlerinizi yapamıyorsanız
• Evde uygulanan bakıma rağmen belirtiler hızla kötüleşiyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Egzama belirtileri birkaç gün içinde geçmiyorsa veya sık sık tekrarlıyorsa
• Nemlendiricilere ve tetikleyicilerden kaçınmaya rağmen şikayetler kontrol altına alınamıyorsa
• Ciltteki değişikliklerden emin değilseniz ve doğru tanı koyulmasını istiyorsanız

Tanı

Doktorunuz belirtilerinizi dinler, cildinizi görsel olarak muayene eder ve ailenizde egzama, astım veya alerji olup olmadığını sorgular. Çoğu zaman egzama tanısı için başka bir teste gerek duyulmaz.

Yapılabilecek testler

• Cilt muayenesi (döküntünün yeri, görünümü ve yaygınlığı değerlendirilir)
• Alerji testleri (alerjenlerin saptanması için cilt testi veya kan testi önerilebilir)
• Nadiren cilt biyopsisi (ciltten küçük bir örnek alınarak mikroskopla incelenmesi)

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz, cildinizin görünümüne ve şikayetlerinize göre egzama tanısı koyabilir. Gerekirse sizi bir cilt hastalıkları uzmanına (dermatolog) veya alerji uzmanına yönlendirebilir. Tanı konulduktan sonra sizinle birlikte bir tedavi ve cilt bakım planı oluşturulur.

Tedavi

Egzama tedavisinin amacı; cilt bariyerini onarmak, kaşıntı ve iltihabı azaltmak, tetikleyicilerden kaçınmak ve belirtileri kontrol altına almaktır. Tedavi genellikle düzenli cilt bakımı, ilaçlar ve yaşam tarzı değişikliklerinin birleşiminden oluşur.

Evde kişisel bakım

• Cildi günde en az iki kez kokusuz, yumuşatıcı bir nemlendirici ile nemlendirin
• Ilık duş alın; sıcak su ve uzun banyolar cildin kurumasına neden olabilir
• Banyo sonrası cildiniz nemliyken nemlendirici sürün ve hafifçe bastırarak uygulayın
• Yün ve sentetik kumaşlar yerine pamuklu giysileri tercih edin
• Tırnaklarınızı kısa tutun ve kaşımaktan kaçınmak için gerekirse eldiven kullanın
• Sabun, deterjan, parfüm gibi tahriş edici maddelerden uzak durun

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, cildin yapısını destekleyen nemlendiriciler ve iltihabı azaltan kortikosteroid kremler gibi topikal tedaviler önerebilir. Bazı durumlarda bağışıklık sistemini düzenleyici kremler veya ağızdan alınan ilaçlar gerekebilir. Şiddetli vakalarda ışık tedavisi (fototerapi) veya sistemik tedaviler uygulanabilir. Tedavi seçenekleri ve süresi mutlaka doktorunuz tarafından belirlenmelidir; başkalarının kullandığı ilaçları kendi başınıza denemeyin.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Egzamada normal şartlarda cerrahi tedavi gerekmez. Ancak egzamalı deride enfeksiyon kapmış bir apse oluşursa, doktorunuz küçük bir girişimle apseyi boşaltabilir. Bu işlem bir cilt uzmanı veya genel cerrahi uzmanı tarafından yapılır.

Bu durumla yaşamak

Egzama ile yaşam, cildinize düzenli bakım yapmayı ve tetikleyicilerden kaçınmayı gerektirir. Nemlendirme alışkanlığını günlük rutininize eklemek, alevlenmeleri önlemenin en önemli adımıdır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Doktorunuzun önerdiği nemlendirici ve cilt bakım ürünlerini düzenli kullanın
• Banyo sonrası cildinizi havluyla ovmadan, hafifçe kurulayın ve hemen nemlendirin
• Evdeki nem dengesini korumak için nemlendirici cihazlar kullanabilirsiniz
• Yatak örtülerini sık sık yıkayın ve toz akarlarına karşı önlem alın
• Stresi yönetmek için nefes egzersizleri, yürüyüş veya hoşlandığınız aktivitelere zaman ayırın

Diyet ve egzersiz

Egzama için herkese uyan özel bir diyet yoktur. Ancak bazı kişilerde süt, yumurta, fıstık, soya veya buğday gibi besinler belirtileri tetikleyebilir. Bu tür bir bağlantıdan şüpheleniyorsanız bir diyetisyene veya doktorunuza danışarak kontrollü bir şekilde değerlendirebilirsiniz. Düzenli egzersiz genel sağlık için faydalıdır; ancak ter egzamayı kötüleştirebilir. Egzersiz sonrası duş alıp cildinizi nemlendirmek bu sorunu azaltır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik kaşıntı, görünür döküntüler ve uyku problemleri; özgüveni, sosyal yaşamı ve duygusal dengeyi olumsuz etkileyebilir. Egzama kaşıntısı stresi artırabilir, stres de egzamayı tetikleyebilir. Bu döngüyü kırmak için duygularınızı ifade etmek, ailenizden ve arkadaşlarınızdan destek almak önemlidir. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten yardım istemekten çekinmeyin.

Önleme

Egzamayı tamamen önlemek mümkün değildir. Ancak tetikleyicilerden kaçınmak, cildi düzenli nemlendirmek ve doktorunuzun önerdiği bakım planını uygulamak; alevlenmelerin sayısını ve şiddetini önemli ölçüde azaltabilir.

Aşılar

Egzamanın önlenmesine yönelik spesifik bir aşı yoktur. Ancak egzamalı bireylerin Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği aşı takvimine uyarak rutin aşılarını yaptırmaları önemlidir; bu aşılar, egzamalı deride daha kolay gelişebilen bazı enfeksiyonlara karşı koruma sağlar.

Tarama programları

Egzama için toplumda yapılan rutin bir tarama testi yoktur. Ancak ailede alerji hastalıkları öyküsü varsa, bebeklerde cilt kuruluğu ve kaşıntı belirtilerine erken dikkat etmek ve zamanında doktora başvurmak, erken tedavi ve yönetim için önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Cilt bariyerinin bozulması nedeniyle bakteriyel veya viral enfeksiyonlar gelişebilir
• Sürekli kaşıma sonucu ciltte kalınlaşma, çatlaklar ve renk değişiklikleri oluşabilir
• İltihaplı egzama bölgelerinden yayılan enfeksiyon tedavi edilmezse daha ciddi sorunlara yol açabilir
• Şiddetli kaşıntı nedeniyle uyku bozuklukları ve dolayısıyla günlük yaşamda zorluklar yaşanabilir

Uzun vadeli görünüm

Egzama, çocukluk döneminde başlasa bile birçok kişide yaş ilerledikçe belirtiler hafifler veya tamamen kaybolur. Tedavi ve düzenli cilt bakımı ile belirtiler genellikle başarılı bir şekilde kontrol altına alınır. Herkes için geçerli olmasa da etkili ve güvenli birçok tedavi seçeneği vardır. Doktorunuzun önerilerine uyduğunuzda ve kendinize iyi baktığınızda, egzama ile kaliteli ve sağlıklı bir yaşam sürmeniz mümkündür.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.