Endokardit (Kalp İç Zarı İltihabı)

Genel Bakış

Endokardit, kalbin iç yüzeyini kaplayan ince zarın (endokard) iltihaplanmasıdır. Çoğu zaman bir mikrobun, genellikle bir bakterinin, kan yoluyla kalbe ulaşıp burada yerleşmesiyle ortaya çıkar. İltihap en sık kalp kapakçıklarında başlar; kalp kapakçığı, kanın doğru yönde akmasını sağlayan küçük "kapı" gibidir. Tedavi edilmediğinde kapakçıklara zarar verebildiği için erken fark edilmesi önemli bir hastalıktır. Yine de doğru tedaviyle çoğu kişi iyileşir.

Endokardit sık görülen bir hastalık değildir; toplumda nispeten nadir rastlanır. Ancak nadir olması, önemli olmadığı anlamına gelmez. Belirtiler ortaya çıktığında vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurmak en doğrusudur.

Endokardit her yaştan insanda görülebilir, ama bazı gruplarda daha sık rastlanır. Doğuştan kalp kapağı sorunu olanlar, kalp kapağı değiştirilmiş (protez kapak) kişiler, daha önce endokardit geçirmiş olanlar, romatizmal kalp hastalığı bulunanlar ve bağışıklık sistemi zayıflamış kişiler daha yüksek risk altındadır. Ayrıca uzun süreli damar kateteri (damar içinde kalan ince tüp) kullananlar, diyaliz hastaları ve damar yoluyla uyuşturucu madde kullanan kişiler de risk grubundadır. İleri yaşta da görülme sıklığı artar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Uzun süren, bazen dalgalanan ateş
• Titreme ve üşüme nöbetleri, gece terlemeleri
• Belirgin bir nedeni olmayan yorgunluk ve halsizlik
• İştah azalması ve istemsiz kilo kaybı
• Kas ve eklem ağrıları
• Nefes darlığı, özellikle eforla artan nefes darlığı
• Kısa süreli göğüs rahatsızlığı veya çarpıntı hissi
• Ciltte kırmızı-mor küçük noktalar, tırnak altında ince çizgi şeklinde kanamalar
• Avuç içi veya ayak tabanında ağrısız kırmızı lekeler
• Doktorun dinlerken duyduğu yeni bir kalp üfürümü (kan akışının çıkardığı ses)

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda endokardit oldukça nadirdir ve genellikle doğuştan kalp hastalığı veya kalp kapağı sorunu olan çocuklarda görülür
• Açıklanamayan ateş
• Huzursuzluk, sürekli ağlama veya normalden çok uyuma
• Beslenmenin azalması, kilo almada yavaşlama
• Çabuk yorulma, oyun oynarken çabuk yorulma
• Nefes alıp vermede hızlanma veya zorlanma

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaşta ateş hiç olmayabilir veya çok hafif seyredebilir
• Ani ortaya çıkan kafa karışıklığı, dalgınlık veya dikkat azalması
• Sebebi bulunamayan halsizlik, güçsüzlük, düşme eğilimi
• İştahsızlık ve kilo kaybı
• Nefes darlığı veya kalp yetmezliği belirtilerinin kötüleşmesi
• Yeni duyulan kalp üfürümü veya kalp ritminde değişiklik

Nedenler

Ana nedenler

• Kan dolaşımına mikrop karışması: Endokarditin en sık nedeni, vücudun bir yerinden kana geçen bakterilerdir. Bu mikroplar kalbe ulaşıp hasarlı bölgeye veya kapakçığa yerleşebilir.
• Ağız ve diş kaynaklı mikroplar: Diş eti iltihabı, diş çürüğü veya diş tedavisi sırasında küçük miktarda bakteri kana geçebilir.
• Cilt ve yara kaynaklı mikroplar: Enfeksiyonlu yaralar, cilt iltihapları veya tıbbi işlemler sırasında mikroplar kana karışabilir.
• Damar içi araçlar: Uzun süre takılı kalan damar kateterleri, kalp pili telleri veya yapay damar malzemeleri mikropların tutunabileceği yüzey oluşturabilir.
• Damar yoluyla uyuşturucu madde kullanımı: Kullanılan malzemenin temiz olmaması mikropların doğrudan kana geçmesine yol açabilir.
• Nadiren mantarlar veya başka mikrop türleri de endokardite neden olabilir; bu durum daha çok bağışıklık sistemi zayıf kişilerde görülür.

Risk faktörleri

• Daha önce endokardit geçirmiş olmak
• Kalp kapağı değiştirilmiş olması (protez kapak) veya kapak onarımı yapılmış olması
• Doğuştan kalp hastalığı veya doğuştan kapak sorunu
• Romatizmal kalp hastalığına bağlı kapak hasarı
• Kalp pili veya kalp içinde yapay malzeme bulunması
• Uzun süreli damar kateteri kullanımı, diyaliz tedavisi
• Bağışıklık sisteminin zayıflamış olması (bazı hastalıklar veya bağışıklık baskılayıcı tedaviler nedeniyle)
• Damar yoluyla uyuşturucu madde kullanımı
• Kötü ağız ve diş sağlığı, tedavi edilmemiş diş eti iltihabı
• İleri yaş
• Ciltte iyileşmeyen yaralar veya tekrarlayan cilt enfeksiyonları

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nedeni belli olmayan ve birkaç günden uzun süren ateş varsa
• Kalp kapağı sorununuz veya protez kapağınız varsa ve ateşiniz çıkarsa, bunu geciktirmeden bildirin
• Nefes darlığı, çarpıntı veya göğüs rahatsızlığı yeni başladıysa veya hızla kötüleşiyorsa
• Yeni bir kalp üfürümü duyulduysa veya doktorunuz sizi bu konuda değerlendirmek isterse
• Açıklanamayan kilo kaybı, gece terlemeleri ve halsizlik birkaç haftadır devam ediyorsa
• Ciltte yeni kırmızı-mor noktalar veya tırnak altında çizgi şeklinde kanamalar fark ettiyseniz

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kalp kapağı probleminiz varsa düzenli kardiyoloji (kalp hastalıkları) kontrollerinizi aksatmayın
• Diş kontrolü ve temizliği için düzenli randevu alın
• Diş eti kanaması, diş ağrısı veya diş iltihabı gibi durumları ertelemeyin
• Herhangi bir tıbbi işlem veya ameliyat öncesinde kalp durumunuzu doktorunuzla konuşun
• Kendinizi uzun süre yorgun ve halsiz hissediyorsanız bir hekime danışın

Tanı

Endokardit tanısı, doktorun sizi dinlemesi, muayene etmesi ve bazı testlerin bir arada değerlendirilmesiyle konur. Tek bir testle kesin sonuç alınmaz; bu yüzden birkaç tetkik istenmesi normaldir. Doktor önce şikâyetlerinizi ve geçmiş sağlık öykünüzü öğrenir, kalbinizi dinler ve ateş, cilt, tırnak yatağı gibi bulguları kontrol eder.

Yapılabilecek testler

• Kan kültürü: Kan örneği alınıp içinde mikrop üreyip üremediğine bakılır. Bu test, hangi mikrobun sorun yarattığını anlamada en önemli adımlardan biridir ve genellikle birkaç kez tekrarlanır.
• Ekokardiyografi (kalp ultrasonu): Kalp kapakçıklarını ve kalp içini ses dalgalarıyla görüntüleyen ağrısız bir testtir. Gerekirse yemek borusundan yapılan daha ayrıntılı bir versiyonu da istenebilir.
• Elektrokardiyogram (EKG): Kalbin elektriksel ritmini kaydeder; ritim bozukluğu veya iletim sorunu olup olmadığını gösterir.
• Kan tahlilleri: İltihap belirteçleri, kan sayımı ve karaciğer-böbrek işlevleri değerlendirilir.
• İdrar tahlili: İdrarda kan veya iltihap belirtisi olup olmadığına bakılır.
• Akciğer grafisi veya gerektiğinde görüntüleme: Kalp büyüklüğü ve akciğerler hakkında bilgi verir.

Randevunuzda neler beklenir

Kan kültürü sonuçları birkaç gün sürebilir; bu bekleme sırasında doktorunuz gerekli görürse tedaviye başlayabilir. Kalp ultrasonu ağrısız ve kısa süren bir işlemdir. Tanı sürecinde hastanede yatış gerekebilir; bu, durumun yakından izlenmesi ve doğru tedavinin hızla başlanması için yapılır. Süreç boyunca sorularınızı sormaktan çekinmeyin; doktorunuz ve hemşireleriniz size yol gösterecektir.

Tedavi

Endokardit tedavisinin temel amacı, iltihaba yol açan mikrobu ortadan kaldırmak ve kalp kapakçıklarının zarar görmesini önlemektir. Tedavi genellikle hastanede başlar, çünkü ilaçların damar yoluyla verilmesi ve kalbin yakından izlenmesi gerekir. Tedavi süresi birkaç haftayı bulabilir. Bazı kişilerde ek olarak ameliyat gerekebilir. Tedavinin ayrıntıları kişiye, mikroba ve kalp kapaklarının durumuna göre doktor tarafından belirlenir.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği dinlenme ve aktivite dengesine uyun; iyileşme döneminde kendinizi zorlamayın.
• Reçeteli tedaviyi size anlatıldığı şekilde tamamlayın; kendinizi iyi hissetseniz bile erken bırakmayın.
• Ateşinizi günlük olarak takip edin, not alın ve kontrollerde paylaşın.
• Ağız ve diş bakımınıza özen gösterin; günde iki kez dişlerinizi fırçalayın.
• Cilt yaralarını temiz tutun ve iyileşmeyen yaraları doktora gösterin.
• Kontrollerinizi ve kan tahlillerini aksatmayın.
• Sigara kullanıyorsanız bırakmak için destek isteyin; alkol konusunu doktorunuzla konuşun.
• Yeni veya kötüleşen bir belirti fark ederseniz vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurun.

Tıbbi tedaviler

Tedavinin anahtarı, mikrobu hedefleyen ve genellikle damar yoluyla uygulanan antibiyotik tedavisidir (mikrop öldürücü ilaçlar). Hangi tedavinin seçileceği, mikrobu tanımlayan test sonuçlarına, alerjilerinize ve böbrek-karaciğer işlevlerinize göre doktor tarafından belirlenir. Tedavi süresince kalp ritmi, ateş ve kan değerleri düzenli olarak izlenir. Ağrı, ateş veya nefes darlığı gibi şikâyetler için hangi ilaçların uygun olduğunu mutlaka doktorunuza veya eczacınıza sorun; kendi başınıza ilaç kullanmayın. Bu içerikte belirli ilaç adı veya doz bilgisi yer almaz; çünkü tedavi kişiye özeldir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bazı durumlarda ameliyat gerekebilir. Örneğin kalp kapağı ciddi şekilde hasar görmüşse veya kalp yetmezliği gelişmişse, kapağın onarılması ya da değiştirilmesi gerekebilir. İlaç tedavisine rağmen iltihap kontrol altına alınamıyorsa veya kalpte iltihap birikimi (apse) oluşmuşsa da cerrahi değerlendirme yapılabilir. Ameliyat kararı, kalp ve enfeksiyon hastalıkları uzmanlarının birlikte değerlendirmesiyle verilir.

Bu durumla yaşamak

Endokardit tedavisi sonrası iyileşme zaman alabilir. İlk haftalarda kendinizi yorgun hissetmeniz normaldir. Günlük işlerinizi parçalara bölmek, dinlenmeye yer açmak ve yavaş yavaş eski düzeninize dönmek çoğu kişi için iyi işe yarar. Kontroller düzenli aralıklarla yapılır; bu kontroller kalp kapaklarınızın durumunu izlemek için önemlidir. Ayrıca diş sağlığınızı korumak, kalp sağlığınızı destekleyen alışkanlıklar edinmek ve belirtileri yakından tanımak günlük yaşamınızı kolaylaştırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uykuya özen gösterin; yorgunluğu görmezden gelmeyin.
• Sigara kullanıyorsanız bırakmak için destek alın.
• Alkol kullanımını doktorunuzla konuşun.
• Ağız ve diş bakımını ihmal etmeyin; düzenli diş kontrolü yaptırın.
• Ellerinizi sık yıkayın; enfeksiyonlardan korunmak için temel hijyene dikkat edin.
• Ciltteki yaraları temiz tutun ve iyileşmeyen yaraları doktora gösterin.
• Kendinizi iyi hissettiğiniz ölçüde hareket edin; ani ve ağır efordan kaçının.
• Doktorunuzun önerdiği kontrolleri ve testleri aksatmayın.
• Herhangi bir tıbbi işlem veya diş tedavisi öncesinde kalp durumunuzu bildirin.

Diyet ve egzersiz

Kalp dostu bir beslenme düzeni genel sağlığınızı destekler: sebze, meyve, tam tahıl, kuru baklagil ve zeytinyağı ağırlıklı beslenmek, tuzu ve işlenmiş gıdaları sınırlamak iyi bir başlangıçtır. İyileşme döneminde egzersize yavaş başlayın; önce kısa yürüyüşler yapın ve nefes nefese kalmadan konuşabildiğiniz bir tempoda kalın. Hangi egzersizin ve ne kadarının size uygun olduğunu mutlaka doktorunuza sorun; kalp kapak durumunuza göre öneriler değişebilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Böyle bir hastalık geçirmek kişide kaygı, korku, uyku sorunları veya moral bozukluğu yaratabilir; bu duygular anlaşılabilir ve yalnız değilsiniz. Endişelerinizi doktorunuzla, hemşirenizle veya güvendiğiniz bir yakınınızla paylaşmak çoğu zaman rahatlatıcı olur. Duygusal zorlanma günlük yaşamınızı belirgin şekilde etkiliyorsa profesyonel destek istemekten çekinmeyin. Kendinize zarar verme düşünceleri veya ağır bir ruhsal kriz yaşıyorsanız hemen 112'yi arayın ya da en yakın acil sağlık hizmetine başvurun.

Önleme

Endokarditi her durumda önlemek mümkün olmasa da riski azaltmak için yapabilecekleriniz vardır. En önemli adım, mikropların kana karışabileceği kaynakları kontrol altında tutmaktır: ağız ve diş sağlığına özen göstermek, cilt yaralarını temiz tutmak ve enfeksiyon belirtilerini ertelememek bunların başında gelir. Kalp kapağı problemi, protez kapak veya doğuştan kalp hastalığı gibi risk faktörleri olan kişilerin, diş tedavisi ya da bazı tıbbi işlemler öncesinde koruyucu önlemler konusunda doktorlarına danışması önerilir. Bu tür koruyucu önlemlerin gerekip gerekmediği kişiye göre değişir; kararı doktorunuz verir.

Aşılar

Aşılar, endokardite yol açabilecek bazı enfeksiyonların önlenmesine yardımcı olabilir. Hangi aşıların sizin için uygun olduğunu yaşa, sağlık durumunuza ve Sağlık Bakanlığı'nın güncel aşı önerilerine göre doktorunuz veya aile hekiminizle konuşun.

Tarama programları

Endokardit için toplumda uygulanan rutin bir tarama testi yoktur. Bunun yerine risk grubunda olan kişilerin kalp kontrollerini düzenli yaptırması ve belirtiler ortaya çıktığında erken başvurması önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp kapakçıklarında kalıcı hasar ve kanın geri kaçması (kapak yetmezliği)
• Kalp yetmezliği: Kalbin vücuda yeterli kan pompalayamaması
• Kalp ritminde bozulmalar ve ileti sorunları
• Kalp içinde iltihap birikimi (apse) veya yapay malzemelerde enfeksiyon
• Mikroplu pıhtı parçalarının kanla taşınarak beyne gitmesi ve inme (felç) riski
• Akciğer, dalak, böbrek veya göz gibi organlara pıhtı atması
• Böbrek işlevlerinde bozulma
• Tüm vücudu etkileyen ağır enfeksiyon tablosu (sepsis)

Uzun vadeli görünüm

Endokardit ciddi bir hastalıktır ve erken tedavi önemlidir; ancak bu, umutsuz bir tablo anlamına gelmez. Erken tanı ve uygun tedaviyle pek çok kişi iyileşir ve normal yaşamına döner. Bazı kişilerde kalp kapağı hasarı kalabilir ve düzenli takip gerekebilir; bu takipler sayesinde durum kontrol altında tutulabilir. Şikâyetlerinizi ciddiye almak, kontrolleri aksatmamak ve doktorunuzla açık iletişimde olmak iyileşme şansınızı artırır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.