Büyümüş Prostat (İyi Huylu Prostat Büyümesi)

Genel Bakış

Prostat, erkeklerde mesanenin hemen altında bulunan ceviz büyüklüğünde bir bezdir. İdrarın dışarı çıktığı kanal (idrar yolu) tam bu bezin içinden geçer. Büyümüş prostat, bu bezin yaşla birlikte iyi huylu şekilde büyümesidir; yani kanser değildir ve başka bir organa yayılmaz. Bez büyüdükçe idrar kanalına hafifçe baskı yapar ve idrar akışı zorlaşabilir. Tıpta buna "iyi huylu prostat büyümesi" (benign prostat hiperplazisi) denir.

Çok yaygındır. 50 yaş civarındaki erkeklerin yaklaşık yarısında, 80 yaş ve üzerindeki erkeklerin büyük çoğunluğunda bir miktar prostat büyümesi görülür. Yani bu, yaşlanmanın sık görülen bir parçasıdır.

Yalnızca erkeklerde görülür. Genellikle 40 yaşından sonra başlar ve yaş ilerledikçe daha sık hale gelir. 40 yaşın altında nadirdir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Gün içinde sık sık idrara çıkma ihtiyacı
• Gece idrara kalkma (idrar yapmak için uyanma)
• İdrar akışının zayıflaması veya kesik kesik gelmesi
• İdrar yapmaya başlamak için bekleme ve ıkınma
• İdrar bittikten sonra damla damla kaçırma
• Mesane tam boşalmamış gibi hissetme
• Aniden sıkışma ve tuvalete yetişememe korkusu
• İdrar yaparken zorlanma veya uzun süre tuvalette kalma

Çocuklarda belirtiler

• Prostat büyümesi çocuklarda görülmez; prostat bezi ergenlikle birlikte gelişir.
• Bir çocukta idrar yapma güçlüğü, sık idrar veya idrar kaçırma varsa bunun nedeni farklıdır (örneğin idrar yolu enfeksiyonu veya başka bir durum) ve mutlaka bir doktor tarafından değerlendirilmelidir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaş ilerledikçe şikâyetler daha belirgin hale gelebilir ve gece uyanma sayısı artabilir.
• İdrarı tam boşaltamama, idrar yolu enfeksiyonu ve ani idrar yapamama riski bu yaş grubunda daha yüksektir.
• Kullanılan bazı ilaçlar (özellikle soğuk algınlığı ve alerji ilaçları) idrar yapmayı zorlaştırabilir; bu yüzden tüm ilaçlar doktor ve eczacıyla gözden geçirilmelidir.
• Yürüme güçlüğü, unutkanlık veya başka sağlık sorunları tuvalete yetişmeyi zorlaştırabilir; bu durumda ev içi düzenlemeler ve destek çok işe yarar.

Nedenler

Ana nedenler

• Yaşla birlikte erkeklik hormonlarının (özellikle testosteron ve onun etkili bir türevi) prostat hücrelerinin büyümesini uyarması
• Prostat hücrelerinin sayısının artması ve bezin iç kısmının genişlemesi
• Genetik yatkınlık: Ailesinde prostat büyümesi olan erkeklerde daha sık görülür

Risk faktörleri

• İlerleyen yaş (en önemli risk faktörü)
• Ailede prostat büyümesi öyküsü
• Fazla kilo ve obezite
• Şeker hastalığı ve metabolik sendrom gibi durumlar
• Hareketsiz yaşam ve düzensiz beslenme (şikâyetleri ağırlaştırabilir)
• Bazı ilaçların düzenli kullanımı (idrar akışını etkileyebilir)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Hiç idrar yapamıyorsanız veya idrarınızı yaparken çok zorlanıyorsanız
• Ateş, titreme ve idrar şikâyetleriniz bir aradaysa
• İdrarınızda kan görüyorsanız
• Alt karın bölgenizde şiddetli ağrı veya dolgunluk varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Gece sık sık idrara kalkıyorsanız ve bu uykunuzu bozuyorsa
• İdrar akışınız zayıfladıysa veya başlamakta zorlanıyorsanız
• Sık sık tuvalete gitme ihtiyacı günlük hayatınızı, işinizi veya seyahatlerinizi etkiliyorsa
• Şikâyetleriniz yavaş yavaş artıyorsa

Tanı

Tanı genellikle bir aile hekimi veya üroloji uzmanı tarafından konur. Doktorunuz önce şikâyetlerinizi dinler, ne sıklıkla ve ne kadar rahatsız edici olduğunu anlamak için kısa bir soru formu doldurabilir. Ardından muayene ve birkaç basit test yapılır. Amaç hem prostat büyümesini değerlendirmek hem de şikâyetlerin başka bir nedenini (örneğin enfeksiyon) dışlamaktır.

Yapılabilecek testler

• İdrar tahlili: Enfeksiyon veya kan olup olmadığına bakılır.
• Semptom anketi (IPSS): Şikâyetlerin şiddetini puanlayan kısa bir form.
• Parmakla rektal muayene (DRE): Doktorun makattan parmağıyla prostatı hafifçe kontrol etmesi; kısa sürer ve genellikle sadece hafif bir rahatsızlık hissi verir.
• Kan testi (PSA): Prostatla ilişkili bir kan belirteci; yapılıp yapılmayacağına yaşınız ve durumunuz değerlendirilerek doktorunuzla birlikte karar verilir.
• Ultrason: Prostat ve mesanenin görüntülenmesi, idrar yaptıktan sonra mesanede ne kadar idrar kaldığının ölçülmesi.
• İdrar akış testi (üroflovmetri): İdrar akış hızınızın ölçülmesi.
• Nadiren ek görüntüleme veya mesanenin içinin kamera ile görüntülenmesi gerekebilir.

Randevunuzda neler beklenir

Bu değerlendirme genellikle birkaç dakika sürer ve çoğu test aynı gün yapılabilir. Sonuçlar genellikle kısa sürede çıkar. Doktorunuz bulguları sade bir dille açıklar, şikâyetlerinizin şiddetine göre takip, yaşam düzenlemeleri veya tedavi seçeneklerini birlikte planlarsınız. Sorularınızı sormaktan çekinmeyin; kararlar sizin yaşamınıza göre birlikte alınmalıdır.

Tedavi

Tedavi her zaman gerekmez. Seçenekler şikâyetlerinizin şiddetine, genel sağlığınıza ve sizin tercihinize göre belirlenir. Hafif şikâyetlerde düzenli takip ve yaşam düzenlemeleri yeterli olabilir. Daha belirgin şikâyetlerde doktorunuz ilaç tedavilerini veya küçük girişimleri konuşabilir. Amaç idrar akışını rahatlatmak, mesanenin daha iyi boşalmasını sağlamak ve komplikasyonları önlemektir.

Evde kişisel bakım

• Sıvıları gün içine yayın; yatmadan 2-3 saat önce sıvı alımını azaltın.
• Kafein ve alkolü akşam saatlerinde sınırlayın; bunlar idrar ihtiyacını artırabilir.
• İdrarınızı uzun süre tutmayın; ihtiyaç duyduğunuzda gidin.
• İdrarınızı yaptıktan kısa süre sonra bir kez daha deneyin ("çift boşaltma"), bu mesanenin daha iyi boşalmasına yardımcı olabilir.
• Soğuk algınlığı ve alerji ilaçları dahil kullandığınız tüm ilaçları doktorunuza veya eczacınıza danışın; bazıları idrar yapmayı zorlaştırabilir.
• Kabızlıktan kaçının; bol lifli beslenin ve yeterince su için.
• Düzenli hareket edin ve kilonuzu sağlıklı aralıkta tutmaya çalışın.

Tıbbi tedaviler

İlaç tedavileri iki ana amaçla kullanılır: prostat ve mesane boynundaki kasları gevşeterek idrar akışını rahatlatmak veya zamanla prostatın büyümesini yavaşlatıp hacmini azaltmaya yardımcı olmak. Bazı durumlarda bu iki yaklaşım birlikte değerlendirilir. Hangi ilacın uygun olduğu, yan etkiler ve diğer sağlık sorunlarınız dikkate alınarak mutlaka bir doktor tarafından belirlenir; ilaçları kendi başınıza başlamayın veya bırakmayın. Düzenli kontroller, tedavinin işe yarayıp yaramadığını anlamak için önemlidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Girişim veya ameliyat seçenekleri genellikle şu durumlarda konuşulur: ilaçlara rağmen şikâyetler günlük hayatı ciddi şekilde etkiliyorsa, idrar hiç yapılamıyorsa (idrar birikmesi), tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları, mesane taşları, böbreklerde baskı belirtileri veya idrarda tekrarlayan kanama varsa. Günümüzde birçok seçenek daha az invazivdir ve iyileşme süresi daha kısadır. Hangi yöntemin size uygun olduğu, genel sağlık durumunuz ve tercihleriniz değerlendirilerek üroloji uzmanıyla birlikte kararlaştırılır.

Bu durumla yaşamak

Büyümüş prostatla yaşamak çoğu erkek için tamamen mümkündür. Günlük rutininizi tuvalet ihtiyacına göre planlamak (örneğin yola çıkmadan önce tuvalete gitmek, uzun toplantılardan önce ara vermek) hayatı kolaylaştırır. Şikâyetlerinizi bir günlüğe not etmek, hangi durumların arttırdığını görmenizi ve doktorunuza daha iyi bilgi vermenizi sağlar.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli ve ölçülü sıvı tüketimi
• Akşam saatlerinde kafein ve alkolden kaçınma
• Düzenli fiziksel aktivite
• Sağlıklı kiloyu koruma
• Kabızlığı önlemek için lifli beslenme
• Sigara içiyorsanız bırakma konusunda destek almak
• Kullandığınız ilaçları ve takviyeleri düzenli olarak doktor ve eczacıyla gözden geçirmek

Diyet ve egzersiz

Sebze, meyve, tam tahıl ve baklagil ağırlıklı bir beslenme düzeni genel sağlığınızı ve kilo kontrolünüzü destekler. Aşırı yağlı ve işlenmiş gıdaları sınırlamak, şekerli içeceklerden uzak durmak faydalıdır. Haftada çoğu gün 30 dakika kadar tempolu yürüyüş gibi orta düzeyde hareket hedefleyin; yeni bir egzersiz programına başlamadan önce sağlık durumunuza uygun olduğunu doktorunuza danışın. Pelvik taban egzersizleri de bazı erkeklerde idrar kontrolüne yardımcı olabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Gece sık uyanmak yorgunluk, sinirlilik ve dikkat dağınıklığına yol açabilir. Sürekli tuvalet arama ihtiyacı utanç, sosyal ortamlardan çekilme ve kaygı yaratabilir. Bu duygular çok yaygındır ve konuşulması normaldir. Şikâyetlerinizi doktorunuzla açıkça paylaşmak, hem doğru tedaviyi bulmayı hem de içinizin rahatlamasını kolaylaştırır. Kendinizi uzun süre üzgün, umutsuz veya çok kaygılı hissediyorsanız, bir sağlık kuruluşuna başvurun; kendinizi yalnız hissettiğinizde acil bir durum söz konusuysa 112'yi arayabilirsiniz.

Önleme

Yaşa bağlı olduğu için büyümüş prostat tamamen önlenemez. Ancak sağlıklı kiloyu korumak, düzenli hareket etmek, dengeli beslenmek ve şikâyetleri erken dönemde doktorla konuşmak, durumun hayatınızı etkilemesini azaltmaya yardımcı olabilir.

Tarama programları

Büyümüş prostat için ülke genelinde uygulanan bir tarama programı yoktur. Belirti vermeyen erkeklerde rutin test önerilmez; ancak idrar şikâyetleriniz varsa veya ailenizde prostat sorunları varsa doktorunuzla konuşmanız faydalıdır. Prostatla ilgili kan testinin (PSA) yapılıp yapılmayacağı, yaşınız ve kişisel durumunuz değerlendirilerek birlikte kararlaştırılır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Ani idrar yapamama (idrar birikmesi) ve tuvalete gidememe
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları
• Mesane taşları
• Mesane kasının zayıflaması ve idrarını tutamama sorunları
• Böbreklere idrar geri kaçması ve böbrek hasarı (nadir ama ciddi)
• İdrarda kan görülmesi

Uzun vadeli görünüm

Genel görünüm iyidir. Erkeklerin önemli bir kısmı hafif şikâyetlerle ve takip ile rahat bir yaşam sürer; şikâyetleri artanlarda ise mevcut tedaviler çoğu zaman belirgin rahatlama sağlar. Düzenli kontroller ve şikâyetlerinizi paylaşmanız, olası sorunların erken fark edilmesini sağlar.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.