Epiglottit (Gırtlak Kapağı İltihabı)

Genel Bakış

Epiglottit, gırtlak kapağı (epiglot) adı verilen küçük kıkırdak yapının iltihaplanıp şişmesidir. Bu kapak, yutkunduğumuz sırada soluk borumuzun üstünü kapatır ve yiyeceklerin, sıvıların nefes yoluna kaçmasını engeller. İltihap nedeniyle şiştiğinde hava yolu daralabilir. Bu yüzden epiglottit, hızlı müdahale gerektiren acil bir durumdur. Şüphelendiğinizde vakit kaybetmeden 112'yi aramanız en doğru adımdır.

Epiglottit nadir görülen bir hastalıktır. Eskiden çoğunlukla küçük çocuklarda görülürdü. Hib aşısının yaygınlaşmasıyla çocuklarda çok azaldı. Bugün daha çok yetişkinlerde ve aşı takvimi tamamlanmamış kişilerde görülüyor.

Her yaştan insanı etkileyebilir. Aşısı eksik olan çocuklar, bağışıklık sistemi zayıf kişiler, sigara içenler ve bazı kronik hastalığı olanlar daha yüksek risk altında olabilir. Yetişkinlerde belirtiler bazen daha yavaş ve sinsi başlar; bu da tanıyı geciktirebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ani başlayan, çok şiddetli boğaz ağrısı
• Yutkunmakta zorlanma, tükürüğü yutamama ve salya akıtma
• Yüksek ateş
• Boğuk, kalın ve anlaşılması zor ses
• Yüksek sesli, hırıltılı nefes alma (stridor)
• Boyunda hassasiyet ve şişlik
• Huzursuzluk, kaygı ve otururken öne eğilme isteği

Çocuklarda belirtiler

• Belirtiler saatler içinde hızla ağırlaşabilir.
• Çocuk yutamadığı için salya akıtabilir, emmek ya da konuşmak istemeyebilir.
• Nefes alırken kaburgalar arası ve boyun çukurunda içeri çekilme görülebilir.
• Nefes almak için öne eğilip oturma, çeneyi yukarı kaldırma eğilimi olabilir.
• Yüksek ateş, huzursuzluk ve ağlama; bazı çocuklarda dudak çevresinde morarma görülebilir.
• Çocuğunuzun ağzını açmaya zorlamayın; bu nefes yolunu daha da daraltabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Belirtiler birkaç güne yayılabilir; sıklıkla boğaz ağrısı ve ateşle başlar.
• Nefes darlığı, ses kısıklığı ve yutma güçlüğü ön planda olabilir.
• Yaşlılarda veya bağışıklığı zayıf kişilerde ateş görülmeyebilir; bu durum tanıyı geciktirebilir.
• Nefes almakta zorlanma kısa sürede kötüleşebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• En sık neden bakteri enfeksiyonudur; özellikle Haemophilus influenzae tip b (Hib) ve bazı diğer bakteriler sorumlu olabilir.
• Daha nadir olarak virüsler veya mantarlar da iltihaba yol açabilir.
• Bademcik ve çevre dokuların iltihabının gırtlak kapağına yayılması.
• Boğaza darbe, yabancı cisim, çok sıcak yiyecek veya içecekle yanma ya da sigara dumanı gibi tahriş edici etkenler.

Risk faktörleri

• Hib aşısının yapılmamış olması veya aşı takviminin tamamlanmamış olması
• Bağışıklık sisteminin bazı hastalıklar veya tedaviler nedeniyle zayıf olması
• Sigara kullanımı veya sigara dumanına maruz kalma
• Kalabalık, hijyen koşullarının zor olduğu ortamlar
• Yakın zamanda geçirilmiş üst solunum yolu enfeksiyonu
• Bazı kronik akciğer veya bağışıklık hastalıkları

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes almakta zorlanıyorsanız veya nefesiniz hırıltılı çıkıyorsa hemen 112'yi arayın.
• Tükürüğünüzü yutamıyor, salya akıtıyorsanız acil yardım isteyin.
• Şiddetli boğaz ağrısı ve yüksek ateşle birlikte sesiniz boğuklaştıysa vakit kaybetmeyin.
• Dudaklarınızda veya yüzünüzde morarma varsa derhal acil servise başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Tekrarlayan boğaz ağrılarınız varsa aile hekiminize danışın.
• Aşı takviminizin tam olup olmadığını öğrenmek için aile hekiminizle görüşün.
• Sigara içiyorsanız bırakmak için destek isteyin.

Tanı

Tanı genellikle acil serviste konur. Doktor önce sizinle veya çocuğunuzla konuşur; belirtileri ve ne zaman başladığını öğrenir. Ardından güvenli koşullarda boğaz ve gırtlak kapağı incelenir. Bu muayene sırasında hava yolu daralabileceği için sağlık ekibi hazır bekler ve gerekli önlemleri alır. Bu nedenle muayeneyi evde kendiniz yapmaya çalışmamalısınız.

Yapılabilecek testler

• Nabız, ateş ve kandaki oksijen düzeyi ölçümü
• Kan testleri (kan sayımı ve iltihap belirteçleri)
• Boyun yan grafisi; gerekirse ultrasonografi veya bilgisayarlı tomografi
• Kan ve boğaz sürüntüsünden bakteri kültürü
• Uzman doktor tarafından güvenli koşullarda yapılan gırtlak kapağı görüntülemesi (endoskopi)

Randevunuzda neler beklenir

Hastanede öncelik sizi veya çocuğunuzu rahat ettirmeye, sakin tutmaya ve nefes almayı kolaylaştırmaya verilir. Ağzı açıp boğaza bakmaya çalışmak, dil köküne baskı yapmak veya boğaz çubuğu kullanmak tehlikeli olabilir; bu işlemleri sağlık ekibi yapar. Tanı süreci hızlı ilerler ve gerektiğinde tedaviye hemen başlanır.

Tedavi

Epiglottit tedavisi hastanede yapılır. Öncelik her zaman nefes yolunun açık kalmasını sağlamaktır. Ardından iltihabın nedenine yönelik tedavi uygulanır ve kişi yakından izlenir. Tedavinin şekli ve süresi doktor tarafından belirlenir.

Evde kişisel bakım

• Sağlık ekibinin yönlendirmelerine uyun; taburcu sonrası kontrollerinizi aksatmayın.
• İyileşme döneminde sesinizi koruyun, bol sıvı alın ve dinlenin.
• Sigara içmeyin ve dumanlı ortamlardan uzak durun.
• Doktorunuzun önerdiği ilaçları anlattığı şekilde ve sürede kullanın; kendi başınıza doz değiştirmeyin.
• Belirtiler geri dönerse ya da kötüleşirse vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurun.

Tıbbi tedaviler

Hastanede önce nefes yolunun açık kalması sağlanır. Gerekirse nemlendirilmiş oksijen verilir; bazı durumlarda nefes yolunu korumak için özel bir tüp yerleştirilebilir. İltihap bakteri kaynaklıysa damar yoluyla antibiyotik tedavisi uygulanır. Şişliği azaltmaya yardımcı olmak için iltihap giderici (kortikosteroid) tedavi kullanılabilir. Ağrı ve ateş için destekleyici bakım yapılır. Bu içerikte ilaç adı veya doz bilgisi verilmez; tedavinizi yalnızca doktorunuz düzenler.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Genellikle ameliyat gerekmez. Ancak gırtlak kapağında abse (iltihaplı birikim) oluşursa veya hava yolu ciddi biçimde daralırsa, nefes yolunu açmak ya da birikimi boşaltmak için girişimsel bir işlem gerekebilir. Bu karar hastanede uzman ekip tarafından verilir.

Bu durumla yaşamak

Çoğu kişi hastanede tedavi gördükten sonra birkaç gün ile birkaç hafta içinde kendini daha iyi hisseder. İyileşme döneminde yorgunluk olabilir; kendinize zaman tanıyın. Boğazınız hassas olduğu için yumuşak ve ılık gıdalar daha rahat gelebilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve tütün ürünlerinden uzak durun; pasif dumana da maruz kalmayın.
• Ellerinizi sık yıkayın; üst solunum yolu enfeksiyonu olan kişilerle yakın temastan kaçının.
• Aşı takviminizi düzenli olarak kontrol ettirin.
• Dengeli beslenme ve düzenli uyku bağışıklığınızı destekler.

Diyet ve egzersiz

İyileşme döneminde yutmayı kolaylaştıran çorba, yoğurt, püre gibi yumuşak ve ılık besinler tercih edilebilir; çok sıcak, sert veya baharatlı yiyecekler boğazı rahatsız edebilir. Bol su içmek önemlidir. İyileşme tamamlandıktan sonra, doktorunuz aksini söylemedikçe normal fiziksel aktiviteye dönebilirsiniz; başlangıçta çabuk yorulabilirsiniz, bedeninizi dinleyin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Epiglottit ani ve korkutucu bir deneyim olabilir; özellikle nefes almakta zorlandıysanız sonrasında kaygı veya uyku sorunları yaşamanız anlaşılır. Çocuklar da hastane deneyiminden sonra daha tedirgin olabilir. Bu duygular genellikle zamanla azalır. Kaygı günlük yaşamınızı etkilemeye devam ederse bir sağlık uzmanından destek isteyin. Kendinizi çok kötü hissediyorsanız, yaşamakta zorlanıyorsanız lütfen hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun; yalnız kalmayın. Yardım istemek güçsüzlük değil, doğru bir adımdır.

Önleme

Büyük ölçüde önlenebilir. En etkili korunma yolu aşıdır. Bunun yanında el hijyeni, sigara dumanından uzak durma ve belirtiler başladığında erken başvuru da riski azaltır.

Aşılar

Çocukluk çağı aşı takviminde yer alan Hib aşısı, epiglottitin en sık nedenini önler ve hastalığı çocuklarda çok nadir hale getirmiştir. Türkiye'de bu aşı Sağlık Bakanlığı'nın çocukluk dönemi aşı takviminde yer alır. Kendi aşı durumunuzu veya çocuğunuzun aşı durumunu öğrenmek için aile hekiminize ya da eczacınıza danışabilirsiniz; kişisel sağlık kararları için mutlaka bir sağlık uzmanına başvurun.

Tarama programları

Epiglottit için özel bir tarama testi yoktur. Bu nedenle aşı takvimini takip etmek ve belirtiler ortaya çıktığında hızla sağlık kuruluşuna başvurmak en önemli adımdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Nefes yolunun tıkanması ve soluk almanın durması
• Kandaki oksijen düzeyinin tehlikeli biçimde düşmesi
• Gırtlak kapağında abse (iltihaplı birikim) oluşması
• Akciğer iltihabı (zatürre) veya bakterilerin kana geçmesi
• Hib kaynaklı olgularda menenjit gibi ciddi enfeksiyonlar
• Nadir de olsa hayatı tehdit eden sonuçlar

Uzun vadeli görünüm

Doğru ve hızlı tedaviyle çoğu kişi tamamen iyileşir. Epiglottit ciddi bir durum olsa da erken başvurulduğunda sonuçlar genellikle iyidir. Hib aşısı sayesinde çocuklarda artık çok az görülmesi de umut verici bir gelişmedir. Belirtileri tanımak ve tereddüt etmeden yardım istemek en güçlü korumadır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.