Epiretinal Membran (Makula Büzüşmesi)

Genel Bakış

Epiretinal membran, gözün iç yüzeyindeki ışığa duyarlı tabakanın (retina) üzerinde oluşan çok ince bir zar ya da film tabakasıdır. Bu zar zamanla büzüşerek retinanın tam ortasındaki keskin görme bölgesini (sarı nokta, yani makula) hafifçe kırıştırabilir. Kırışan bir streç film gibi düşünebilirsiniz: retina buruştuğunda görüntü de dalgalanır ve bulanıklaşır. Bu durum genellikle gözün tamamen görmemesine yol açmaz; çoğunlukla merkezî görmeyi etkiler ve yavaş ilerler.

Evet, oldukça yaygındır. Göz hekimlerine başvuran 60 yaş üstü kişilerde sık rastlanan bir durumdur ve vakaların çoğu hafif seyreder.

Daha çok 50-60 yaş üzeri yetişkinlerde görülür; kadınlarda biraz daha sık rastlanır. Göz ameliyatı geçirmiş, retina yırtılması ya da göz iltihabı olan, şeker hastalığı (diyabet) gibi damarları etkileyen sorunları bulunan kişilerde daha sık görülür. Çocuklarda nadirdir ve genellikle başka bir göz sorunuyla birlikte ortaya çıkar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Düz çizgilerin dalgalı, eğri veya kırık görünmesi (buna metamorfopsi denir)
• Merkezî görmede bulanıklık ya da netlik kaybı
• Küçük yazı okumak, yüz tanımak veya ince el işleri yapmakta zorlanma
• Nesneleri olduğundan küçük ya da büyük görme
• Bazı kişilerde hiçbir belirti olmaması; muayenede tesadüfen fark edilmesi
• Tek gözde olması nedeniyle diğer gözün durumu gizleyebilmesi

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda çok nadirdir; olduğunda genellikle göz travması, göz iltihabı ya da başka bir göz hastalığıyla birliktedir.
• Küçük çocuklar görme değişikliğini fark edip anlatamayabilir; bu yüzden düzenli göz muayenesi önemlidir.
• Gözde kayma, sık göz ovuşturma, okurken zorlanma veya başı eğerek bakma fark ederseniz bir göz hekimine danışın.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• En sık bu yaş grubunda görülür ve genellikle yavaş ilerler.
• Çoğu zaman katarakt ile birlikte bulunur; belirtilerin hangi durumdan kaynaklandığını hekim değerlendirmelidir.
• İleri yaşta düzenli göz muayenesi, değişiklikleri erken fark etmeyi kolaylaştırır.

Nedenler

Ana nedenler

• Yaşla birlikte göz içini dolduran jelimsi maddenin (vitreus) yapısının değişmesi ve retina yüzeyinden ayrılması
• Bu süreçte retinanın üzerine yerleşen hücrelerin ince bir zar oluşturması
• Zarın zamanla büzüşerek retinayı kırıştırması
• Göz travması, göz iltihabı, retina yırtılması veya ayrılması, diyabete bağlı retina sorunları gibi durumlara ikincil olarak gelişmesi

Risk faktörleri

• 50-60 yaş üzerinde olmak
• Daha önce katarakt veya retina ameliyatı geçirmiş olmak
• Retina yırtılması veya ayrılması öyküsü
• Göz iltihabı (üveit) geçirmiş olmak
• Şeker hastalığı gibi damarları etkileyen hastalıklar
• Göze alınmış darbe
• Diğer gözde de aynı durumun bulunması

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Görmede ani azalma veya ani artan dalgalanma olursa aynı gün göz hekimine başvurun
• Yeni ışık çakmaları, uçuşan cisimlerde ani artış veya perde hissi varsa vakit kaybetmeyin
• Gözde şiddetli ağrı, kızarıklık ve görme bulanıklığı birlikteyse hemen başvurun

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Düz çizgiler dalgalı görünmeye başladıysa
• Okumak, araba kullanmak veya yüz tanımak zorlaştıysa
• 50 yaş üzerindeyseniz ve uzun süredir göz muayenesi olmadıysanız
• Diyabet gibi gözü etkileyebilecek bir hastalığınız varsa
• Bir gözünüzde bu durum saptandıysa diğer gözün de düzenli kontrolü için

Tanı

Tanı genellikle bir göz hekiminin yaptığı muayene ile konur. Göz bebekleri damla ile genişletilir ve retinanın yüzeyi özel bir ışıkla incelenir. Şüphe varsa retinanın katmanlarını ayrıntılı gösteren bir görüntüleme testi istenir. Bu işlemler ağrısızdır ve kısa sürer.

Yapılabilecek testler

• Görme keskinliği testi (harf veya şekil okuma)
• Göz dibi muayenesi (göz bebeği genişletildikten sonra)
• Optik koherens tomografi (OCT): retinanın kesit görüntüsünü veren, ağrısız bir tarama
• Amsler ızgarası testi: düz çizgilerdeki dalgalanmayı fark etmek için kullanılan basit bir kontrol
• Gerekirse göz içi ultrasonu veya damarları gösteren boya testi

Randevunuzda neler beklenir

Muayenede göz bebeğinizi genişleten damlalar kullanılır; bu damlalar birkaç saat boyunca bulanık görmeye ve ışığa hassasiyete neden olabilir. Bu nedenle muayeneden sonra araba kullanmamanız ve yanınızda bir yakınınızın olması iyi olur. Güneş gözlüğü rahatlık sağlar. Sonuçlar genellikle aynı gün konuşulur ve izlenecek yol birlikte planlanır.

Tedavi

Tedavi, görmenin ne kadar etkilendiğine ve günlük yaşamı ne ölçüde zorlaştırdığına göre planlanır. Hafif vakalarda genellikle bekleme ve düzenli takip tercih edilir; çünkü durum bazen yıllarca aynı kalabilir. Görme belirgin şekilde bozulduğunda cerrahi bir seçenek olarak değerlendirilebilir. Hangi yolun sizin için uygun olduğuna göz hekiminizle birlikte karar verirsiniz.

Evde kişisel bakım

• Evde Amsler ızgarası ile haftada bir kez, tek gözünüzü kapatarak çizgileri kontrol edin; yeni dalgalanma olursa hekiminize bildirin
• Okurken iyi aydınlatma kullanın; büyük puntolu yazılar ve büyüteç işinizi kolaylaştırır
• Telefon ve bilgisayarda yazı boyutunu ve ekran kontrastını artırın
• Parlak ışıkta gözlük kullanmak konforu artırabilir
• Şeker hastalığı, yüksek tansiyon gibi durumlar varsa düzenli kontrol altında tutun
• Sigara kullanıyorsanız bırakmak için destek alın

Tıbbi tedaviler

Epiretinal membranı ortadan kaldıran bir göz damlası ya da ilaç yoktur. Bu nedenle tedavi çoğunlukla düzenli takip ve gerektiğinde cerrahiden oluşur. Hekiminiz altta yatan bir göz hastalığı varsa onun tedavisini ayrıca düzenler; katarakt gibi eşlik eden sorunlar da değerlendirilir. İlaç veya doz önerisi için mutlaka hekiminize ya da eczacınıza danışın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi genellikle görme o kadar azaldığında ya da görüntü o kadar bozulduğunda düşünülür ki okumak, araba kullanmak veya günlük işler zorlaşır. Ameliyatta göz içindeki jelimsi madde alınır ve retina yüzeyindeki zar dikkatle soyulur. İşlem çoğunlukla günübirlik ya da kısa hastane kalışıyla yapılır. İyileşme haftalar ile aylar arasında sürebilir ve görme zamanla netleşir. Ameliyat sonrası kataraktın daha hızlı gelişebileceği, nadiren zarın tekrarlayabileceği veya retina ile ilgili sorunlar oluşabileceği hekiminizle konuşulmalıdır.

Bu durumla yaşamak

Günlük hayatta küçük düzenlemeler büyük fark yaratır. Okuma alışkanlığınızı büyük puntolu kitaplara, sesli kitaplara veya tablette yazı büyütmeye kaydırabilirsiniz. İyi aydınlatma, kontrast ve sabır önemlidir. Araç kullanırken ve merdiven gibi dikkat gerektiren işlerde dikkatli olun; özellikle gece ve yağmurlu havada zorlanabilirsiniz. Bir gözünüz daha iyi görüyorsa günlük güvenlik konusunu hekiminizle konuşun.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara içmeyin; bırakmak için destek isteyin
• Gözünüzü darbelerden koruyun; iş ve sporda koruyucu gözlük kullanın
• Şeker hastalığı ve yüksek tansiyon varsa düzenli takip edin
• Göz muayenelerinizi aksatmayın
• Ekran kullanımında mola verin, gözünüzü sık sık dinlendirin

Diyet ve egzersiz

Mucize bir besin yoktur; ancak dengeli beslenme göz sağlığını genel olarak destekler. Sebze ve meyve ağırlıklı, zeytinyağı ve balık gibi sağlıklı yağlar içeren bir düzen iyi bir başlangıçtır. Düzenli yürüyüş ve hafif-orta tempolu egzersiz genel sağlığa ve damar sağlığına faydalıdır. Ağırlık kaldırırken ya da ıkınmaya neden olan hareketlerde kendinizi zorlamayın; göz ameliyatı sonrası dönemde egzersiz konusunu hekiminize sorun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Görmedeki dalgalanma ve okuma zorluğu sinir bozucu olabilir; bazı kişiler kaygı, bazıları üzüntü yaşar. Bu duygular anlaşılırdır ve yalnız değilsiniz. Durumu hekiminizle açıkça konuşmak, beklentileri netleştirmek rahatlatıcı olur. Kendinizi uzun süre üzgün ya da umutsuz hissediyorsanız bir sağlık profesyonelinden destek isteyin; Türkiye'de acil bir ruhsal kriz durumunda 112'yi arayabilirsiniz.

Önleme

Yaşlanmaya bağlı bu değişimi tamamen önlemek mümkün değildir. Ancak gözünüzü travmadan korumak, şeker hastalığı ve yüksek tansiyonu kontrol altında tutmak, sigara kullanmamak ve düzenli göz muayenesi olmak riski ve olası sorunları azaltmaya yardımcı olur.

Aşılar

Bu durumun aşısı yoktur; aşı ile önlenebilen bir hastalık değildir. Genel sağlık kontrollerinizde size önerilen aşıları hekiminizle konuşmayı ihmal etmeyin.

Tarama programları

Özellikle 50 yaş üzerindeyseniz, şeker hastalığınız varsa ya da göz ameliyatı geçirdiyseniz göz hekiminizin önerdiği aralıklarla muayene olun. Evde Amsler ızgarası ile yaptığınız basit kontrol değişiklikleri erken fark etmeye yardımcı olabilir. Türkiye'de aile hekiminiz sizi uygun göz polikliniğine yönlendirebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Merkezî görmede kalıcı bulanıklık ve şekil bozukluğu
• Okuma, araba kullanma gibi günlük işlerde sürekli zorlanma
• Nadiren retina yüzeyinde delik (makula deliği) gelişmesi
• Nadiren retina ayrılması gibi daha ciddi sorunlar
• Zamanla diğer gözde de benzer değişikliklerin ortaya çıkması

Uzun vadeli görünüm

Haberler genellikle iyi: epiretinal membran tam körlüğe yol açmaz ve çevresel görme çoğu kişide korunur. Pek çok vakada durum yavaş ilerler ya da uzun süre aynı kalır. Görme belirgin etkilenmişse ameliyat sonrası birçok kişide iyileşme görülür; tam düzelme garanti değildir, ancak çoğu hasta günlük yaşamını sürdürebilir. En önemli adım düzenli takiptir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.