Eritrositoz: Alyuvar Sayısının Fazla Olması

Genel Bakış

Eritrositoz, kandaki alyuvar (kırmızı kan hücresi) sayısının normalden fazla olmasıdır. Alyuvarlar, akciğerlerden aldıkları oksijeni vücudun her yerine taşıyan hücrelerdir. Sayıları arttığında kanın içindeki hücre yoğunluğu artar ve kan bir miktar koyulaşır, yani daha yavaş akar. Bu durum bazen 'polistemi' olarak da adlandırılır. Eritrositoz bir hastalık değil, çoğu zaman başka bir durumun işareti olabilen bir bulgudur; bu yüzden nedeni araştırılır. Kan tahlilinde hemoglobin (oksijen taşıyan protein) ve hematokrit (kandaki alyuvar oranı) değerlerinin yüksek çıkmasıyla fark edilir.

Eritrositoz çok sık görülen bir durum değildir, ancak kan tahlillerinin yaygınlaşmasıyla daha sık fark edilir. Hafif yükseklikler toplumda oldukça sık görülür ve çoğu zaman önemsiz bir nedene bağlıdır. Belirgin yükseklikler ise daha az görülür ve mutlaka bir hekim tarafından değerlendirilmelidir.

Her yaştan kişide görülebilir; yetişkin erkeklerde kadınlara göre biraz daha sık rastlanır. Sigara içenlerde, yüksek rakımda yaşayanlarda, uyku apnesi ya da kronik akciğer hastalığı olanlarda, kalp hastalığı bulunanlarda ve bazı kalıtsal kan hastalığı taşıyan kişilerde daha sık görülür. Çocuklarda genellikle doğuştan gelen kalp veya akciğer sorunlarıyla birlikte araştırılır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çoğu kişide hiçbir belirti yoktur.
• Baş ağrısı ve baş dönmesi
• Sürekli yorgunluk, halsizlik
• Yüzde, avuç içlerinde veya vücudun genelinde kızarıklık
• Kulak çınlaması
• Görmede bulanıklık veya gözlerde kızarıklık
• Özellikle sıcak duş veya banyodan sonra ortaya çıkan yaygın kaşıntı
• Nefes darlığı, özellikle eforda
• Göğüste sıkışma hissi veya çarpıntı
• Bacaklarda ağırlık, şişlik veya ağrı
• Terleme ve bazen yüksek tansiyon

Çocuklarda belirtiler

• Genellikle belirti vermez, başka bir nedenle yapılan tahlilde fark edilir.
• Huzursuzluk, kolay yorulma, oyun sırasında çabuk yorulma
• Baş ağrısı ve baş dönmesi
• Yüzde ve dudaklarda kızarıklık
• Bebeklerde beslenirken zorlanma veya morarma görülebilir; bu durumda mutlaka hekime başvurulmalıdır.
• Doğuştan kalp veya akciğer sorunu olan çocuklarda daha dikkatli izlem gerekir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Belirtiler daha belirgin olabilir ve başka hastalıklarla karışabilir.
• Baş dönmesi, dengesizlik ve düşme korkusu
• Görme değişiklikleri
• Yorgunluk ve halsizlik, yaşlılığa bağlanıp gözden kaçabilir.
• Özellikle pıhtı oluşumu ve inme açısından dikkatli olunması gerekir.
• Kaşıntı, cilt kuruluğu ile karıştırılabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Görece (rölatif) eritrositoz: Kanın sıvı kısmının azalması. En sık nedeni susuz kalmaktır; ishal, kusma, ateş, bazı idrar söktürücü tedaviler ve uzun süre sıvı almamak da buna yol açabilir. Bu durumda alyuvar sayısı aslında artmamıştır, sadece oran yüksek görünür.
• Yetersiz oksijen: Sigara kullanımı, yüksek rakamda yaşam, uyku apnesi, kronik akciğer hastalıkları (örneğin KOAH) ve bazı doğuştan kalp hastalıkları. Vücut oksijen azlığını telafi etmek için daha çok alyuvar üretir.
• Aşırı eritropoetin (alyuvar üretimini uyaran hormon) salgılanması: Böbrekten kaynaklanan bazı iyi huylu ya da kötü huylu kitleler, karaciğer kaynaklı durumlar veya bazı hormon bozuklukları.
• Kemik iliğinin kendi kendine fazla alyuvar üretmesi: Daha nadir görülen, kemik iliğini ilgilendiren bir grup hastalık. Bu grupta kaşıntı, dalak büyümesi gibi ek bulgular eşlik edebilir. Bu nedenle ayırıcı tanı için hekim değerlendirmesi önemlidir.
• Bazı ilaçlar ve maddeler: Bazı hormon tedavileri, idrar söktürücüler ve performans artırıcı amaçla kullanılan bazı maddeler sayılabilir. Kullandığınız tüm ilaç ve takviyeleri hekiminizle paylaşın.
• Kalıtsal eğilimler: Bazı ailelerde oksijen algılama sistemiyle ilgili doğuştan farklılıklar bulunabilir.

Risk faktörleri

• Sigara içmek
• Yüksek rakamda (deniz seviyesinden belirgin yükseklikte) yaşamak
• Uyku apnesi veya horlama ile birlikte gündüz aşırı uyku hali
• Kronik akciğer hastalığı, astımın ileri evreleri veya akciğerle ilgili başka sorunlar
• Doğuştan kalp hastalıkları
• Yeterince su içmemek, özellikle sıcak havalarda veya hastalık sırasında
• Bazı hormon ilaçlarını kullanmak
• Ailede benzer kan değeri yüksekliği öyküsü
• Obezite ve uyku apnesi birlikteliği

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Göğüs ağrısı, ani nefes darlığı veya bayılma varsa hemen 112'yi arayın.
• İnme belirtileri (yüzde kayma, kol-bacakta ani güçsüzlük, konuşma bozukluğu) varsa vakit kaybetmeden 112'yi arayın.
• Bacakta ani şişlik ve ağrı varsa aynı gün bir sağlık kuruluşuna başvurun.
• Kan tahlilinde çok yüksek hemoglobin veya hematokrit saptandıysa ve baş ağrısı, görme bozukluğu eşlik ediyorsa gecikmeden başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Rutin kan tahlilinde hemoglobin veya hematokrit değeri yüksek çıktıysa
• Uzun süredir devam eden yorgunluk, baş ağrısı veya baş dönmesi varsa
• Ciltte açıklanamayan kızarıklık, özellikle yüz ve avuç içlerinde
• Sıcak duş sonrası ortaya çıkan yaygın kaşıntı
• Sigara içiyorsanız ve kan değerleriniz yüksekse
• Horlama ve gündüz uyku hali varsa, uyku apnesi açısından değerlendirme için

Tanı

Eritrositoz tanısı genellikle tam kan sayımı (kandaki hücreleri tek tek sayan tahlil) ile başlar. Hekiminiz önce bu yüksekliğin gerçek mi yoksa sıvı kaybına bağlı mı olduğunu anlamaya çalışır; bu nedenle tahlili genellikle bol su içtikten sonra tekrar ister. Ardından nedeni bulmaya yönelik adımlar atılır: oksijen düzeyiniz ölçülür, sigara ve yaşadığınız yer sorgulanır, gerekirse uyku apnesi için uyku testi ve batın ultrasonu istenebilir. Daha nadir nedenleri araştırmak için kandaki eritropoetin hormonu ve kemik iliğiyle ilgili genetik incelemeler yapılabilir. Tüm bu değerlendirme genellikle aile hekiminiz ve gerektiğinde bir hematoloji (kan hastalıkları) uzmanı tarafından yürütülür.

Yapılabilecek testler

• Tam kan sayımı (hemoglobin, hematokrit, alyuvar sayısı)
• Tahlilin tekrarı: yeterli sıvı alımı sonrası kontrol
• Kan oksijen düzeyi ölçümü (parmak ucundan veya kan gazı ile)
• Eritropoetin hormon düzeyi
• Böbrek ve karaciğer fonksiyon testleri
• Uyku apnesi şüphesi varsa uyku testi
• Batın ultrasonu (böbrek ve karaciğer kaynaklı nedenleri görmek için)
• Kemik iliğiyle ilgili hastalıklardan şüphelenilirse genetik testler (örneğin JAK2 adı verilen gen incelemesi)
• Çok gerekli durumlarda kemik iliği incelemesi

Randevunuzda neler beklenir

Süreç birkaç hafta sürebilir; çünkü önce basit ve sık görülen nedenler dışlanır, sonra daha nadir nedenlere bakılır. Birden fazla tahlil ve kontrol randevusu olması normaldir. Çoğu kişide neden sigara, sıvı kaybı, yüksek rakam veya uyku apnesi gibi düzeltilebilir bir etkendir. Hekiminiz sonuçları size sade bir dille açıklayacaktır; aklınıza takılanları sormaktan çekinmeyin.

Tedavi

Tedavinin yönü, yüksekliğin nedenine göre belirlenir. Amaç, kanın aşırı koyulaşmasını önlemek, pıhtı riskini azaltmak ve varsa altta yatan sorunu düzeltmektir. Sıvı kaybına bağlı hafif yüksekliklerde genellikle yeterli su içmek yeterli olur. Sigaraya bağlı durumlarda sigarayı bırakmak değerleri belirgin şekilde düzeltebilir. Uyku apnesi varsa tedavisi planlanır. Altta yatan bir hastalık bulunursa, tedavi ona yönelik yapılır. Her durumda düzenli kontrol ve hekiminizle iş birliği en önemli parçadır.

Evde kişisel bakım

• Gün boyunca yeterli su içmeye özen gösterin; idrar renginizin açık olması iyi bir göstergedir.
• Sigara içiyorsanız bırakmak için destek isteyin; aile hekiminiz bu konuda size yol gösterebilir.
• Uzun süre hareketsiz kalmayın; uzun yolculuklarda ara ara ayağa kalkıp yürüyün.
• Sıcak duş veya banyo sonrası kaşıntı oluyorsa su sıcaklığını ılık düzeye indirin ve cildinizi nemlendirin.
• Alkol tüketimini sınırlayın, çünkü alkol sıvı kaybını artırabilir.
• Kullandığınız tüm ilaçları, bitkisel ürünleri ve takviyeleri hekiminize bildirin.
• Kontrol tahlillerini aksatmayın; değerlerin seyri tedavinin planlanmasında önemlidir.

Tıbbi tedaviler

Hekiminiz öncelikle nedene yönelik bir plan yapar. Kanın çok koyulaştığı belirgin durumlarda, kanın bir kısmının alınmasıyla (kan alma işlemi, tıbbi adıyla flebotomi) hücre yoğunluğu azaltılabilir; bu işlem kan bağışına benzer ve genellikle iyi tolere edilir. Bazı kişilerde pıhtı riskini azaltmak amacıyla hekimin uygun gördüğü ilaçlar kullanılabilir. Kemik iliğinin aşırı üretim yaptığı nadir durumlarda, bu üretimi yavaşlatmaya yönelik ilaç tedavileri gündeme gelebilir. Hangi yaklaşımın size uygun olduğu; yaşınız, değerleriniz, belirtileriniz ve diğer sağlık sorunlarınıza göre hekiminiz tarafından belirlenir. İlaçlar konusunda kendi kendinize karar vermeyin, hekiminize danışın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Eritrositozun kendisi için genellikle cerrahi bir tedavi gerekmez. Ancak yüksekliğe yol açan bir böbrek veya başka bir organdaki kitle saptanırsa, bunun çıkarılması gerekebilir; bu karar ilgili uzman hekimler tarafından verilir.

Bu durumla yaşamak

Eritrositozlu çoğu kişi günlük yaşamını normal şekilde sürdürür. Önemli olan, kontrolleri aksatmamak ve vücudunuzun verdiği sinyalleri tanımaktır. Değerleriniz yüksekse uzun süre hareketsiz kalmamak, bol sıvı almak ve sigaradan uzak durmak günlük hayatınızı kolaylaştırır. Yeni ve açıklanamayan bir belirti ortaya çıktığında hekiminize haber vermeniz yeterlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve tütün ürünlerinden uzak durun; gerekiyorsa bırakma desteği alın.
• Düzenli ve ölçülü fiziksel aktivite yapın; tempolu yürüyüş iyi bir başlangıçtır.
• Yeterli ve düzenli uyku alın; horlama ve gündüz uyku hali varsa hekiminize söyleyin.
• Uzun süreli otobüs, uçak veya araba yolculuklarında sık sık mola verip hareket edin.
• Bol su için; özellikle sıcak havalarda ve ateşli hastalıklarda sıvı alımını artırın.
• Düzenli sağlık kontrollerine gidin ve tahlil sonuçlarınızı saklayın.

Diyet ve egzersiz

Özel bir diyet genellikle gerekmez; dengeli beslenmek ve yeterli sıvı almak temel yaklaşımdır. Tuz tüketimini ölçülü tutmak, tansiyonunuz da yüksekse ayrıca önemlidir. Sebze, meyve, tam tahıl ve yeterli protein içeren bir beslenme düzeni genel sağlığınızı destekler. Egzersiz konusunda, çoğu kişi için haftada birkaç gün tempolu yürüyüş gibi orta düzeyde aktivite uygundur. Ancak yeni başlıyorsanız veya kalp-akciğer ile ilgili bir sorununuz varsa, önce hekiminize danışın. Aşırı efor sırasında nefes darlığı veya göğüs sıkışması olursa durup dinlenin ve bu durumu hekiminize bildirin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kan değerlerinin yüksek çıkması ve 'acaba pıhtı olur mu' düşüncesi kaygıya yol açabilir; bu çok anlaşılır bir duygudur. Kaygı arttığında günlük yaşam, uyku ve motivasyon etkilenebilir. Bu duyguları hekiminizle açıkça konuşmak çoğu zaman rahatlatıcı olur, çünkü çoğu durumun yönetilebilir olduğunu duymak kaygıyı azaltır. Kaygınız günlük hayatınızı belirgin şekilde etkiliyorsa, ruh sağlığı desteği almak iyi bir adımdır; aile hekiminiz sizi yönlendirebilir. Kendinizi çok kötü hissediyorsanız veya kendinize zarar verme düşünceleri varsa, vakit kaybetmeden en yakın acil sağlık hizmetine başvurun ya da 112'yi arayın.

Önleme

Eritrositozun her türü tamamen önlenemez; ancak en sık görülen nedenlerin bir kısmı önlenebilir. Sigara içmemek, yeterli sıvı almak, uyku apnesi gibi durumların tedavi ettirilmesi ve kronik akciğer hastalıklarının düzenli izlenmesi riski azaltır. Yüksek rakamda yaşıyorsanız bu durumun kan değerlerinizi etkileyebileceğini bilmek ve kontrollerinizi yaptırmak önemlidir. Ailede benzer bir eğilim varsa, bunu hekiminize söylemek değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Aşılar

Eritrositoza karşı özel bir aşı yoktur. Bununla birlikte, genel sağlığınızı korumak ve enfeksiyonların yol açabileceği sıvı kaybını önlemek için hekiminizin önerdiği rutin aşıları (örneğin mevsimsel grip ve zatürre aşıları) yaptırmanız faydalı olabilir. Hangi aşıların size uygun olduğunu aile hekiminize veya eczacınıza sorabilirsiniz.

Tarama programları

Eritrositoz için ayrı bir tarama programı yoktur. Ancak rutin sağlık kontrollerinde yapılan tam kan sayımı, yüksekliği erken dönemde fark etmenin en kolay yoludur. Sigara içiyorsanız, uyku apnesi belirtileri varsa veya ailenizde benzer durumlar görülüyorsa kontrol aralıklarınızı hekiminizle birlikte belirleyin.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kanın koyulaşmasına bağlı pıhtı oluşumu riski artar.
• Bacak damarlarında tıkanıklık (bacakta şişlik ve ağrı)
• Akciğer damarlarında pıhtı (akciğer embolisi) — ani nefes darlığı ve göğüs ağrısıyla seyredebilir
• İnme veya geçici iskemik atak (beyin damarının geçici tıkanması)
• Kalp krizi riskinde artış
• Yüksek tansiyon
• Şiddetli kaşıntı ve yaşam kalitesinde düşme
• Nadir durumlarda mide-bağırsak kanaması veya dalak büyümesi

Uzun vadeli görünüm

Eritrositozlu kişilerin büyük çoğunluğu, nedeni doğru şekilde belirlenip uygun takip yapıldığında uzun ve aktif bir yaşam sürdürebilir. Hafif yükseklikler çoğu zaman basit önlemlerle (bol sıvı, sigarayı bırakmak) normale döner. Daha belirgin durumlarda düzenli kontroller ve hekiminizin önerdiği takip sayesinde riskler büyük ölçüde yönetilebilir. Önemli olan, kontrolleri aksatmamak ve yeni belirtileri vakit kaybetmeden bildirmektir. Her kişinin durumu farklıdır; size özgü seyir ve beklentiler konusunda en doğru bilgiyi hekiminiz verecektir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.