Yemek Borusunda Mantar Enfeksiyonu (Özofagus Kandidiyazisi)

Genel Bakış

Yemek borusunda mantar enfeksiyonu, yemek borusunun (ağzınızı mideye bağlayan tüp) iç yüzeyinde bir tür maya mantarının, yani Candida'nın aşırı çoğalmasıyla oluşan bir iltihaptır. Candida normalde ağzımızda ve sindirim yolunda az miktarda bulunan bir mikrogandır ve genellikle zarar vermez. Bağışıklık sistemi zayıfladığında veya ağız ortamı değiştiğinde bu mantar kontrolsüz çoğalabilir ve yemek borusunda beyaz tabakalar, yaralar ve iltihap yapabilir. Bu durum bulaşıcı bir hastalık değildir; yani başka birinden size geçmez.

Toplumda yaygın bir hastalık değildir. Sağlıklı, bağışıklığı yerinde olan kişilerde oldukça nadir görülür. Buna karşılık bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerde, örneğin bazı kanser tedavileri gören, organ nakli olmuş veya ileri düzey bağışıklık yetmezliği olan kişilerde daha sık rastlanır.

Daha çok bağışıklık sistemi zayıflamış kişileri etkiler: kanser tedavisi (kemoterapi, radyoterapi) görenler, organ veya kemik iliği nakli olanlar, uzun süreli kortizon benzeri ilaç kullananlar, kontrolsüz şeker hastalığı (diyabet) olanlar, ileri düzey HIV enfeksiyonu olanlar ve ağzı çok kuru olan ya da takma diş kullanan kişiler. Yeni doğan bebekler, çok yaşlı ve güçsüz kişiler de risk grubundadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yutarken ağrı veya yanma hissi
• Yemeklerin ya da tabletlerin yemek borusunda takıldığı hissi
• Göğüs kemiğinin arkasında ağrı veya rahatsızlık
• Ağız içinde ve dilde kolay kazınmayan beyaz tabakalar (pamukçuk)
• İştah azalması ve yeterince yiyememeye bağlı kilo kaybı
• Ağız kokusu veya ağızda tatsızlık
• Bazen bulantı veya hafif mide rahatsızlığı

Çocuklarda belirtiler

• Beslenmeyi reddetme veya emerken ağlama, huzursuzluk
• Ağız içinde beyaz lekeler
• Salya akıtma veya yutkunmada zorlanma
• Yeterince beslenememeye bağlı kilo almama
• Huzursuzluk, uyku sorunları ve sık ağlama

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Belirtiler daha silik olabilir; kişi ağrıyı fark etmeyebilir
• İstemeden kilo kaybı ve halsizlik
• Yemek yerken çabuk yorulma, iştahsızlık
• İlaçları yutmakta zorlanma
• Güçsüz ve kırılgan kişilerde kafa karışıklığı veya genel durumda bozulma

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sisteminin zayıflaması ve mantarın kontrolsüz çoğalması
• Ağız içindeki doğal dengeyi bozan uzun süreli ilaç kullanımı (özellikle geniş spektrumlu antibiyotikler ve mide asidini azaltan ilaçlar)
• Kontrolsüz şeker hastalığı: yüksek şeker düzeyleri mantarın çoğalmasını kolaylaştırır
• Kortizon içeren ilaçların uzun süreli kullanımı veya astım için solunum yoluyla alınan spreylerin ağızda birikmesi
• Ağız kuruluğu, takma diş kullanımı ve ağız hijyeninin yetersiz olması
• Kanser tedavisi, organ nakli, ileri düzey HIV enfeksiyonu gibi bağışıklığı baskılayan durumlar

Risk faktörleri

• Bağışıklık sistemini baskılayan hastalık veya tedavi görmek
• Şeker hastalığının iyi kontrol edilememesi
• Uzun süre hastanede veya yoğun bakımda yatmak
• Yetersiz beslenme, aşırı kilo kaybı ve zayıflık
• Sigara ve aşırı alkol kullanımı
• Yemek borusunun hareketini bozan hastalıklar
• İleri yaş ve ağız sağlığının bozulması

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yutkunamama, sıvı bile içememe
• Tükürüğünüzü yutamayacak kadar ağrı veya tıkanıklık hissi
• Kan gelmesi, siyah dışkı veya şiddetli göğüs ağrısı
• Ateşle birlikte hızla kötüleşen genel durum
• Nefes darlığı veya nefes almakta zorlanma

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yutma sırasında ağrı veya takılma hissi bir haftadan uzun sürüyorsa
• Ağzınızda geçmeyen beyaz tabakalar varsa
• İstemeden kilo kaybı veya iştah azalması fark ettiyseniz
• Bağışıklığınızı etkileyen bir hastalığınız veya tedaviniz varsa ve yeni yutma şikâyetleri başladıysa
• Tekrarlayan pamukçuk atakları yaşıyorsanız

Tanı

Doktorunuz önce şikâyetlerinizi dinler ve ağzınızın içine bakar. Ağızda pamukçuk görülmesi önemli bir ipucudur. Kesin tanı için genellikle endoskopi (gastroskopi) yapılır: ince, bükülebilen bir kameralı tüp ağızdan yemek borusuna ilerletilerek iç yüzey görüntülenir. Şüpheli bölgeden küçük bir örnek (biyopsi) veya sürüntü alınarak mantarın varlığı laboratuvarda doğrulanabilir. Doktorunuz ayrıca altta yatan nedeni, örneğin bağışıklığı etkileyen bir durumu veya şeker hastalığını araştırabilir.

Yapılabilecek testler

• Ağız ve boğaz muayenesi
• Endoskopi (gastroskopi) ile yemek borusunun görüntülenmesi
• Endoskopi sırasında alınan örneklerin laboratuvarda incelenmesi
• Kan sayımı ve genel kan tetkikleri
• Şeker düzeyi ölçümü
• Bağışıklık durumunu değerlendiren ek testler (doktor gerekli görürse)

Randevunuzda neler beklenir

Endoskopi genellikle kısa süren bir işlemdir. İşlemden önce birkaç saat bir şey yiyip içmemeniz istenir. Boğazı uyuşturan bir sprey veya hafif bir sakinleştirici verilebilir; böylece işlem daha rahat geçer. Çoğu kişi işlemden sonra aynı gün evine dönebilir ve kısa süre içinde normal yemeye başlayabilir. Sonuçlar birkaç gün içinde belli olur ve doktorunuz sizinle birlikte tedavi planını belirler.

Tedavi

Tedavinin amacı mantarın çoğalmasını durdurmak, şikâyetleri hafifletmek ve varsa altta yatan nedeni ele almaktır. Tedavi kişiye göre planlanır; şikâyetlerin şiddeti, bağışıklık durumu ve altta yatan hastalıklar dikkate alınır. Hafif vakalarda ağızdan alınan ya da yutulan mantar karşıtı (antifungal) tedaviler yeterli olabilir. Bağışıklığı ileri derecede baskılanmış kişilerde veya yutmanın çok zorlaştığı durumlarda damar yoluyla tedavi gerekebilir. Hangi tedavinin uygun olduğuna mutlaka bir hekim karar vermelidir; ilaç adı ve dozu konusunda eczacınıza veya doktorunuza danışabilirsiniz.

Evde kişisel bakım

• Bol sıvı için; yutma zorsa küçük yudumlarla ve sık aralıklarla için
• Yumuşak, ılık ve tahriş etmeyen yiyecekler tercih edin; çok sıcak, baharatlı, asitli ve sert yiyeceklerden geçici olarak uzak durun
• Dişlerinizi günde iki kez fırçalayın ve varsa takma dişlerinizi düzenli temizleyin
• Kortizon içeren sprey kullanıyorsanız kullandıktan sonra ağzınızı suyla çalkalayın
• Doktorunuza danışmadan antibiyotik gibi ilaçlar kullanmayın
• Şeker hastalığınız varsa kan şekeri kontrolünüze özen gösterin
• Sigarayı bırakın; alkolü sınırlayın

Tıbbi tedaviler

Tedavide temel yaklaşım mantar karşıtı (antifungal) ilaçlardır. Bunlar ağızdan alınan tabletler, yutulan sıvı- jel formlar veya ağır vakalarda damar yoluyla uygulanan tedaviler şeklinde olabilir. Tedavinin süresi ve şekli, belirtilerin şiddetine, bağışıklık durumunuza ve altta yatan hastalığa göre doktorunuz tarafından belirlenir. Bağışıklık sistemini zayıflatan bir hastalık veya ilaç kullanımı varsa, bu durumun da düzenlenmesi tekrarlamayı önlemede önemlidir. Belirtiler tedaviyle genellikle birkaç gün ile birkaç hafta arasında geriler. İlaçları doktorunuzun önerdiği şekilde ve sürede kullanmak, erken bırakmamak önemlidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi tedavi genellikle gerekli değildir. Yalnızca çok nadir durumlarda, örneğin yemek borusunda ciddi daralma, delinme veya kontrol altına alınamayan kanama gibi komplikasyonlar gelişirse girişimsel işlemler ya da ameliyat düşünülebilir. Bu tür durumlar oldukça seyrektir ve karar uzman hekimler tarafından verilir.

Bu durumla yaşamak

Tedavi sırasında yutma şikâyetleri birkaç gün içinde hafiflemeye başlar. Bu dönemde öğünlerinizi küçük tutmak, yavaş yemek ve iyi çiğnemek rahatlatıcı olur. Şikâyetler geçse bile ilaçlarınızı doktorunuzun söylediği süre boyunca kullanmayı bırakmayın. Belirtilerin tekrar ortaya çıkıp çıkmadığını fark etmek için kendinizi gözlemlemeniz ve kontrollerinizi aksatmamanız önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku ve dengeli beslenme bağışıklık sisteminizi destekler
• Ağız hijyenine özen gösterin, düzenli diş kontrolü yaptırın
• Doktorunuzun onayı olmadan yeni ilaç veya takviye kullanmayın
• Şeker hastalığı gibi kronik hastalıklarınızın kontrolünü sürdürün
• Sigara ve aşırı alkolden uzak durun
• Stres yönetimi ve hafif düzenli hareket genel sağlığınıza katkı sağlar

Diyet ve egzersiz

Yutma zorluğu olduğu günlerde çorba, yoğurt, püre, yumuşak sebze yemekleri ve ılık içecekler daha rahat geçer. Çok sıcak, sert, kuru veya baharatlı yiyecekler geçici olarak rahatsızlık verebilir. Yeterince protein ve sıvı almak iyileşmeyi destekler. Şikâyetler azaldıkça normal beslenmeye yavaşça dönebilirsiniz. Egzersiz konusunda kendinizi zorlamayın; hafif yürüyüşler genel sağlığınız için iyidir, ancak yorgunluk veya baş dönmesi olursa ara verin ve doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Uzun süren yutma şikâyetleri kaygı, endişe veya sosyal ortamlarda yemek yeme çekingenliği yaratabilir. Bu duygular anlaşılırdır ve konuşulduğunda hafifleyebilir. Duygularınızı ailenizle, yakınlarınızla veya bir sağlık profesyoneliyle paylaşmaktan çekinmeyin. Kendinizi umutsuz, çok kaygılı veya günlük yaşamı sürdürmekte zorlanıyor hissettiğinizde bir ruh sağlığı uzmanına başvurabilirsiniz. Acil bir durumda veya kendinize zarar verme düşüncesi olursa hemen 112'yi arayın ya da en yakın acil servise gidin.

Önleme

Her zaman tamamen önlenemese de riski azaltmak mümkündür. Özellikle bağışıklık sistemini etkileyen bir hastalığınız veya tedaviniz varsa ağız hijyenine özen göstermek, gereksiz antibiyotik kullanmamak, şeker hastalığını iyi kontrol etmek ve düzenli sağlık kontrollerine gitmek önemlidir. Kortizon içeren sprey kullanıyorsanız kullandıktan sonra ağzınızı çalkalamak mantarın ağızda birikmesini azaltabilir.

Aşılar

Bu hastalığa karşı koruyucu bir aşı yoktur. Genel bağışıklık sağlığını korumak için yaşına ve sağlık durumuna uygun önerilen aşıları (örneğin grip ve zatürre aşıları) doktorunuzla görüşebilirsiniz; bunlar doğrudan bu mantar enfeksiyonunu önlemez ancak genel sağlığınızı destekler.

Tarama programları

Sağlıklı kişiler için rutin bir tarama testi yoktur. Bağışıklığı baskılayan bir tedavi görüyorsanız veya risk faktörleri taşıyorsanız, doktorunuz ağız muayenesi ve gerektiğinde endoskopi gibi değerlendirmeler önerebilir. Yutma şikâyetleriniz varsa tarama beklemeden bir hekime başvurmanız en doğrusudur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Şiddetli yutma ağrısı nedeniyle yeterince beslenememe ve sıvı alamama
• Kilo kaybı ve beslenme yetersizliği
• Sıvı kaybı (dehidratasyon)
• Mantarın kan dolaşımına yayılması; bu özellikle bağışıklığı ileri derecede baskılanmış kişilerde ciddi bir durumdur
• Nadiren yemek borusunda daralma, kanama veya delinme

Uzun vadeli görünüm

Yemek borusunda mantar enfeksiyonu genellikle tedaviye iyi yanıt verir ve çoğu kişi birkaç hafta içinde rahatlar. Bağışıklığı etkileyen bir hastalık varsa tekrarlayabilir; bu nedenle altta yatan nedenin ele alınması ve kontrollerin sürdürülmesi önemlidir. Doğru tedavi ve düzenli takip ile çoğu kişi günlük yaşamına rahatça dönebilir. Şikâyetleriniz sürerse veya tekrarlarsa bunu doktorunuzla paylaşmanız süreci kolaylaştırır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.