Yemek Borusu Perdesi (Özofagus Web)

Genel Bakış

Yemek borusu perdesi, yemek borusunun (yemeklerin ağızdan mideye gittiği tüp) iç yüzeyinde oluşan ince, halka biçimli bir doku katmanıdır. Genellikle boyun bölgesindeki, yani yemek borusunun üst kısmındaki bölgede görülür. Bu ince zar yemek borusunun iç açıklığını daralttığı için bazı yiyeceklerin takılmasına ya da yutmanın zorlaşmasına yol açabilir. Çoğu zaman küçük bir kıvrım gibidir ve her zaman ciddi bir sorun anlamına gelmez.

Nadir görülen bir durumdur, ancak yutma güçlüğü şikâyetiyle doktora başvuran kişilerde düşünülmesi gereken nedenlerden biridir. Pek çok kişide hiçbir belirti vermeden, başka bir nedenle yapılan tetkikler sırasında fark edilebilir.

Daha çok orta yaşlı ve ileri yaştaki yetişkinlerde, özellikle demir eksikliği (kansızlık) olan kişilerde görülür. Bebeklerde ve çocuklarda da doğuştan gelen bir yapı olarak nadiren rastlanabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Katı yiyecekleri (et, ekmek kabuğu, kuru gıdalar) yutarken zorlanma
• Yiyeceklerin göğüs kemiğinin üst kısmında veya boyunda takılıyormuş gibi hissettirmesi
• Yemek yerken sık sık su içme ihtiyacı duyma
• Yiyeceklerin yavaş yavaş ve zorlanarak geçmesi
• Bazen yutulan yiyeceğin geri gelmesi veya öğürme hissi
• Zamanla kilo kaybı ya da yeterince beslenememe
• Belirtilerin haftalar veya aylar içinde yavaş yavaş artması

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda oldukça nadir görülür; çoğu zaman doğuştan gelen bir yapıdır ve uzun süre belirti vermeyebilir.
• Bebeğin emerken zorlanması, sık sık kusması veya emzirme sırasında öksürmesi
• Yavaş kilo alımı veya büyümenin akranlarından geri kalması
• Katı gıdalara geçişte zorlanma, öğürme veya yemeyi reddetme
• Tekrarlayan öksürük veya hırıltı; bu durumda mutlaka bir çocuk doktoruna danışılmalıdır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İlerleyen yaşla birlikte yutma güçlüğü daha belirgin hale gelebilir.
• Demir eksikliği kansızlığına bağlı halsizlik, solukluk ve çabuk yorulma
• Fark edilmeden gelişen kilo kaybı ve iştah azalması
• Ağız kuruluğu veya diş sorunları yutmayı daha da zorlaştırabilir
• Yiyecek takılması sonrası öksürük ve nefes almada zorlanma riski yaşlılarda daha yüksektir; bu durumda hemen yardım alınmalıdır.

Nedenler

Ana nedenler

• Doğuştan gelen yapısal bir kıvrım (bebeklikten itibaren var olan ince zar)
• Demir eksikliği ve buna eşlik eden beslenme yetersizlikleri; bazı kişilerde kansızlık, yutma güçlüğü ve perde birlikte görülür
• Yemek borusunun iç yüzeyinde uzun süreli iltihaplanma veya asit kaçağı (reflü) sonrası gelişen nedbe dokusu
• Kimyasal madde veya kaynar sıvı içilmesi sonrası oluşan yara izi
• Bazı deri ve mukoza hastalıkları (ağız ve yemek borusu iç yüzeyini etkileyen, su toplamasına yol açabilen durumlar)
• Nadiren, yemek borusunun iç yüzeyinde gelişen başka bir doku değişikliğine bağlı olarak

Risk faktörleri

• Demir eksikliği kansızlığı veya B12, folat gibi vitamin yetersizlikleri
• Orta yaş ve üzeri, özellikle kadın cinsiyet
• Uzun süreli reflü veya yemek borusu iltihabı öyküsü
• Ağız ve yemek borusu iç yüzeyini etkileyen deri/mukoza hastalıkları
• Kimyasal madde içme veya çok sıcak yiyecek-içecek alışkanlığı öyküsü
• Sigara ve yoğun alkol kullanımı (genel sağlık açısından zararlıdır)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yiyecek takılması geçmiyor ve tükürüğünüzü yutamıyorsanız hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise gidin.
• Nefes almakta zorlanıyor, hırıltı duyuyor veya boğuluyormuş gibi hissediyorsanız vakit kaybetmeyin.
• Kanlı kusma veya siyah renkli dışkı varsa
• Son günlerde hiçbir şey yiyemez, içemez hale geldiyseniz

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Katı yiyecekleri yutarken sık sık takılma hissi yaşıyorsanız
• Yutma sırasında göğsünüzde veya boynunuzda bir takılma hissi varsa
• Yemek yerken sürekli su içme ihtiyacı duyuyorsanız
• Açıklanamayan kilo kaybı veya iştah azalması varsa
• Halsizlik, solukluk gibi kansızlık belirtileri fark ettiyseniz

Tanı

Hekiminiz önce şikâyetlerinizi ve yeme alışkanlıklarınızı dinler, ardından fizik muayene yapar. Tanı için genellikle yutma filmi ve/veya endoskopi kullanılır. Kan tahlilleri ile kansızlık olup olmadığına da bakılır. Bu incelemeler ağrısız veya çok hafif rahatsızlık verecek şekilde yapılır ve sonuçlar genellikle kısa sürede değerlendirilir.

Yapılabilecek testler

• Baryumlu yutma filmi (yutma grafisi): Özel bir sıvı içirildikten sonra çekilen röntgen filmiyle yemek borusunun görüntülenmesi
• Endoskopi (gastroskopi): Ağızdan ince ve bükülebilir bir kamera ile yemek borusunun içinin doğrudan görüntülenmesi
• Kan tahlilleri: Demir, ferritin, B12 ve folat düzeyleri ile kansızlığın değerlendirilmesi
• Gerekli görülürse endoskopi sırasında küçük bir doku örneği (biyopsi) alınması
• Bazı durumlarda yemek borusunun kas hareketlerini değerlendiren ek testler

Randevunuzda neler beklenir

İşlem öncesinde size neler yapılacağı anlatılır. Endoskopi sırasında çoğu zaman hafif bir sakinleştirici verilir ve işlem kısa sürer; sonrasında boğazda hafif bir gıcıklanma hissi olabilir. Yutma filminde ise özel bir sıvı içmeniz istenir. Sonuçlar hekiminiz tarafından değerlendirilir ve size sade bir dille açıklanır. Endişelerinizi hekiminizle paylaşmaktan çekinmeyin.

Tedavi

Tedavinin amacı yutmayı rahatlatmak ve altta yatan nedeni, özellikle varsa demir eksikliğini düzeltmektir. Çoğu kişide uygulanan işlemler basit ve etkilidir; hastanede yatmayı gerektirmez. Hekiminiz size en uygun yaklaşımı belirler.

Evde kişisel bakım

• Lokmaları küçük tutun ve iyice çiğneyin
• Yemek yerken acele etmeyin, sakin bir tempoda yiyin
• Her lokmayla birlikte bir yudum su için
• Çok kuru, sert veya lifli yiyecekleri (kuru et, ekmek kabuğu, büyük lokmalar) dikkatli tüketin
• Yemekten sonra hemen uzanmayın, en az bir süre dik oturun
• Yutma şikâyetlerinizi ve ne sıklıkta olduğunu not edin; bu, hekiminize çok yardımcı olur

Tıbbi tedaviler

Yemek borusu perdesi genellikle endoskopi sırasında genişletilir; yani ince zar nazikçe gerilerek açılır veya kesilir. Bu işlem kısa sürer ve çoğu kişide yutma hemen rahatlar. Eğer bir kansızlık veya vitamin eksikliği saptanırsa, hekiminiz bunun nedenini araştırır ve beslenme eksikliğini düzeltmeye yönelik bir plan yapar; bu plan kişiye göre değişir ve mutlaka bir hekim tarafından düzenlenmelidir. Belirtiler tekrarlarsa işlem yenilenebilir. Bu içerikte ilaç adı veya doz bilgisi yer almaz; ilaç veya takviye konusunda mutlaka eczacınıza ya da hekiminize danışın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi tedaviye çok nadiren ihtiyaç duyulur. Endoskopik genişletme yeterli olmayan, tekrarlayan veya başka bir doku değişikliğinin eşlik ettiği durumlarda hekiminiz daha ileri bir değerlendirme yapabilir.

Bu durumla yaşamak

Yemek saatlerini telaşsız planlamak, günlük yaşamı belirgin şekilde kolaylaştırır. Yavaş yemek, iyi çiğnemek ve su ile birlikte yutmak çoğu kişide takılma hissini azaltır. Yemek yerken dikkatinizi dağıtan etkenlerden (telefon, televizyon, konuşarak hızlı yemek) kaçınmak da yardımcı olur. Tedavi sonrası çoğu kişi eski beslenme düzenine rahatça dönebilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Öğünleri küçük ve sık tutmak
• Yemekleri yumuşak ve nemli hale getirmek (sos, çorba, haşlama yöntemleri)
• Yeterli sıvı almak; yemek sırasında su bulundurmak
• Reflü belirtileriniz varsa tetikleyici yiyecek ve içecekleri sınırlamak
• Sigara ve aşırı alkolden uzak durmak
• Kansızlık açısından düzenli kontrol yaptırmak

Diyet ve egzersiz

Demir ve vitamin yönünden zengin bir beslenme (kuru baklagiller, yeşil yapraklı sebzeler, et ve yumurta gibi besinler) genel sağlığınızı destekler. Sert ve kuru gıdaları küçük parçalara ayırarak tüketin. Ağır egzersizler yemekten hemen sonra önerilmez; ancak hafif tempolu yürüyüş sindirimi destekler. Beslenme ile ilgili kişisel bir plan için diyetisyene veya hekiminize danışabilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Yemek yemek sosyal bir eylemdir; takılma korkusu veya yemekten çekinme kişide kaygı, utanç ya da sosyal ortamlardan kaçınma yaratabilir. Bu duygular anlaşılırdır ve yalnız değilsiniz. Kaygınız günlük yaşamınızı etkiliyorsa bir hekimle veya ruh sağlığı uzmanıyla konuşmanız çok değerlidir. Türkiye'de ruhsal destek için aile sağlığı merkezinize başvurabilir veya 112 üzerinden acil durumlarda yardım isteyebilirsiniz; kendinize zarar verme düşünceleri varsa hemen 112'yi arayın.

Önleme

Doğuştan gelen perdeler tamamen önlenemez. Ancak demir eksikliğinin erken fark edilip düzeltilmesi, reflünün kontrol altında tutulması ve yemek borusunu tahriş eden kimyasal maddelerden uzak durulması riski azaltmaya yardımcı olabilir.

Tarama programları

Özel bir tarama programı yoktur. Yutma güçlüğü, halsizlik veya kansızlık belirtileri fark ederseniz bir hekime başvurmanız en doğru adımdır. Sağlık Bakanlığı'nın önerileri doğrultusunda düzenli sağlık kontrolleri genel sağlığınız için yararlıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Yiyeceklerin yemek borusunda takılıp kalması (bu durum acil müdahale gerektirebilir)
• Yeterince beslenememeye bağlı kilo kaybı ve halsizlik
• Demir eksikliği kansızlığının derinleşmesi
• Nefes yoluna yiyecek kaçmasına bağlı öksürük veya akciğer sorunları
• Yutma korkusu nedeniyle yemekten uzaklaşma ve yaşam kalitesinin düşmesi

Uzun vadeli görünüm

Yemek borusu perdesi iyi huylu bir durumdur ve tedavisi genellikle başarılıdır. Endoskopik genişletme sonrası çoğu kişi yutma güçlüğünden belirgin şekilde rahatlar. Belirtiler tekrarlarsa yeniden değerlendirilebilir. Düzenli kontrol ve hekiminizle açık iletişim, uzun vadeli iyi bir sonuç için en önemli adımdır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.