Esansiyel Tremor (Titreme Hastalığı)

Genel Bakış

Esansiyel tremor, en sık görülen hareket bozukluklarından biridir. Adındaki 'tremor' kelimesi 'titreme' anlamına gelir; 'esansiyel' ise başka bir hastalığa bağlı olmayan, kendi başına ortaya çıkan anlamında kullanılır. Bu durumda kişi bir şeyi tutmaya, yazmaya, bardak kaldırmaya çalışırken ellerinde, bazen başında, sesinde veya bacaklarında ritmik, istemsiz bir sallanma olur. Titreme genellikle hareket hâlindeyken belirginleşir, dinlenirken azalır. Esansiyel tremor bir kas veya sinir hastalığı değil, beynin hareketi düzenleyen bölgelerindeki sinyal dengesinin farklı çalışmasıyla ilgili bir durumdur. Önemli bir nokta: esansiyel tremor Parkinson hastalığı değildir ve hayatı tehdit eden bir hastalık değildir.

Evet, oldukça yaygındır. Uzmanlar esansiyel tremorun toplumda sık görülen hareket bozukluklarının başında geldiğini belirtiyor. Pek çok kişi titremeyi 'elim ayağım titriyor, heyecanlandım' diye yorumladığı için gerçek sayının tahminlerden fazla olduğu düşünülüyor.

Her yaşta görülebilir, ancak en sık orta yaş ve sonrasında, özellikle 40'lı yaşlardan sonra fark edilir. Çocukluk ve gençlik döneminde de başlayabilir. Ailevi geçiş sık görülür; yani bir yakınınızda titreme varsa sizde de görülme olasılığı artar. Kadınlarda ve erkeklerde benzer sıklıkta görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ellerde, özellikle bir şey tutarken, yazarken veya bardak kaldırırken ortaya çıkan ritmik titreme
• Başta 'evet-hayır' gibi sallanma veya hafif sallantı
• Seste titreme, konuşurken sesin zaman zaman kontrolsüz çıkması
• Bacaklarda daha seyrek görülen titreme
• Titremenin stres, yorgunluk, uykusuzluk, açlık, aşırı kafein veya heyecan ile artması
• İnce işlerde zorlanma: düğme ilikleme, iğneye iplik geçirme, makyaj yapma, tıraş olma, çatal-bıçak kullanma
• Bazı kişilerde yazının küçülmesi, çizgilerin zikzaklı çıkması
• Titremenin zamanla yavaş yavaş artması, ancak kişiden kişiye hızının çok değişmesi

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda genellikle daha hafif seyreder ve bazen yalnızca el yazısında bozulma ile fark edilir
• Kalem tutma, makas kullanma, ayakkabı bağlama gibi ince beceri işlerinde zorlanma
• Heyecan, sınav stresi veya yorgunlukta titremenin belirginleşmesi
• Arkadaşları arasında utanma veya dikkat çekme kaygısı yaşanabilmesi
• Ailede benzer titremesi olan bireylerin bulunması sık görülür

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Titreme yaşla birlikte daha belirgin hâle gelebilir ve günlük işleri etkileyebilir
• Yemek yeme, su içme, giyinme gibi temel işlerde yardım ihtiyacı doğabilir
• Bazı kişilerde denge ve yürümede hafif güvensizlik hissedilebilir
• Kullanılan başka ilaçlar titremeyi artırabileceği için ilaç listesinin doktorla gözden geçirilmesi önemlidir
• Titreme nedeniyle sosyal ortamlardan çekilme ve yalnızlaşma riski artabilir

Nedenler

Ana nedenler

• Beynin hareketi düzenleyen bölgelerindeki sinir hücreleri arasındaki iletişimin farklı çalışması; titremenin tam nedeni hâlâ araştırılıyor
• Genetik yatkınlık: aile bireylerinde esansiyel tremor bulunması en sık görülen risk etkenidir
• Bazı kişilerde titremenin hafif alkol alımıyla geçici olarak azalması, beynin belirli kimyasal dengesiyle ilişkili olabilir; bu bir tedavi yöntemi değildir
• Tiroid fazlalığı, kan şekeri düşüklüğü, bazı ilaçlar ve sinir sistemi hastalıkları gibi başka nedenlerin dışlanması gerekir; bunlar esansiyel tremor değil, 'titreme yapan diğer durumlar' arasında yer alır

Risk faktörleri

• Ailede esansiyel tremor öyküsü
• İlerleyen yaş (özellikle 40 yaş sonrası)
• Yoğun stres, uykusuzluk ve aşırı yorgunluk
• Aşırı kafein tüketimi
• Titreme yapabilen bazı ilaçların kullanımı
• Tiroid hastalıkları veya metabolik sorunlar gibi eşlik eden durumlar (bu durumlar titremeyi ağırlaştırabilir)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Aniden başlayan titreme ve birlikte güç kaybı, konuşma bozukluğu veya yüzde kayma varsa vakit kaybetmeden 112'yi arayın
• Titreme birkaç gün içinde hızla artıyorsa
• Yeni başladığınız bir ilaçtan sonra titreme ortaya çıktıysa
• Titreme nedeniyle yemek yiyemiyor, sıvı alamıyor veya günlük temel işlerinizi yapamıyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Titreme yazınızı, yemek yemenizi, tıraş olmanızı veya giyinmenizi zorlaştırıyorsa
• Titreme sizi sosyal ortamlarda rahatsız ediyor, işinizi veya özgüveninizi etkiliyorsa
• Ailenizde benzer titremesi olan kişiler varsa ve sizde de titreme başladıysa
• Titremeye baş dönmesi, uyuşma veya yürüme değişikliği eşlik ediyorsa
• Titremenin ne zaman başladığını, hangi durumlarda arttığını merak ediyorsanız

Tanı

Tanı çoğunlukla muayene ve öykü ile konur. Doktorunuz titremenin ne zaman başladığını, hangi durumlarda arttığını, hangi işleri zorlaştırdığını, ailede benzer bir durum olup olmadığını ve kullandığınız ilaçları sorar. Ardından sizi muayene ederek titremenin türünü, hızını ve hangi hareketlerde ortaya çıktığını değerlendirir. Esansiyel tremor için tek başına kesin tanı koyduran bir kan testi yoktur; testler daha çok titremeye yol açabilecek diğer nedenleri dışlamak için istenir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri: tiroid hormonları, kan şekeri, karaciğer ve böbrek değerleri, bazı vitamin ve mineral düzeyleri
• Kullandığınız tüm ilaçların ve takviyelerin gözden geçirilmesi
• Nörolojik muayene: yazı yazma, bardak tutma, kol ve bacak hareketleri, denge ve yürüyüşün değerlendirilmesi
• Gerekirse beyin görüntülemesi (örneğin MR) — özellikle titreme tek taraflıysa veya başka bulgular eşlik ediyorsa
• Bazı durumlarda kas ve sinir kayıtları (EMG gibi) veya titremeyi kaydeden özel değerlendirmeler
• Konuşma veya ses titremesi varsa kulak-burun-boğaz ya da dil ve konuşma uzmanı değerlendirmesi

Randevunuzda neler beklenir

Değerlendirme genellikle birkaç randevuda tamamlanır ve telaş gerektirmez. Doktorunuz sizi dinlerken titremenin günlük hayatınızı nasıl etkilediğini not eder. Bazen titremenin stresle arttığını görmek için sizi rahatlatıcı bir sohbetle tekrar muayene edebilir. Testlerin çoğu basit kan tetkikleridir. Tanı konduğunda bu, 'kötü bir haber' değil; neyle karşı karşıya olduğunuzu bilmek ve doğru adımları planlamak için bir başlangıçtır.

Tedavi

Esansiyel tremorun tamamen ortadan kaldırıldığı bir tedavi henüz yok; ancak titremeyi azaltmak, günlük hayatı kolaylaştırmak ve yaşam kalitesini yükseltmek için pek çok yol var. Tedavi herkes için gerekli değildir: titreme hafifse ve hayatınızı çok etkilemiyorsa, düzenli takip ve yaşam düzenlemeleri yeterli olabilir. Titreme belirginse doktorunuz ilaç tedavisi, enjeksiyon tedavileri veya ileri seçenekleri sizinle birlikte değerlendirir. Tedavi planı kişiye göre yapılır; yaşınız, eşlik eden hastalıklarınız ve titremenin sizi ne kadar etkilediği dikkate alınır.

Evde kişisel bakım

• Kafeini (kahve, çay, enerji içecekleri) azaltmayı deneyin; titremeyi artırabilir
• Düzenli uykuya özen gösterin; yorgunluk titremeyi belirginleştirir
• Stresle baş etme yolları geliştirin: derin nefes, gevşeme egzersizleri, yürüyüş, hobiler
• Ağır bardak ve tabak yerine daha hafif veya kulplu ürünler, kalın saplı çatal-bıçak kullanın
• Yazarken daha kalın kalem veya bilgisayar klavyesi gibi alternatifleri deneyin
• Ev içinde sık kullandığınız eşyaları kolay ulaşılır yerlere koyarak acele etmeyi azaltın
• Alkolün titremeyi kısa süreli azaltabildiğini fark ettiyseniz bunu bir çözüm olarak kullanmayın; düzenli alkol kullanımı bağımlılık riski taşır ve uzun vadede durumu kötüleştirebilir
• Egzersiz, yoga veya tai chi gibi denge ve gevşeme çalışmaları günlük güveninizi artırabilir

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz titremeyi azaltmaya yardımcı olan bazı ilaç gruplarını değerlendirebilir. Bu ilaçlar titremenin şiddetini azaltmayı amaçlar, ancak herkeste aynı etkiyi göstermez ve bazı yan etkileri olabilir; bu nedenle başlanması, dozu ve takibi mutlaka bir hekim tarafından yapılmalıdır. İlacın adını, dozunu veya kullanım şeklini kendi başınıza belirlemeyin, komşunuzun ya da bir yakınınızın kullandığı ilacı denemeyin. Baş veya ses titremesi belirginse, bazı durumlarda kas içine yapılan enjeksiyon tedavileri gündeme gelebilir; bunlar da uzman değerlendirmesiyle planlanır. Ayrıca ergoterapi (günlük işleri kolaylaştıran uğraşı terapisi) ve konuşma terapisi gibi destekler, titremenin günlük hayattaki etkisini azaltmada çok işe yarar.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat seçenekleri yalnızca titremesi günlük hayatı ciddi şekilde kısıtlayan, ilaç tedavilerinden yeterince yarar görmeyen ve genel sağlık durumu uygun olan kişiler için düşünülür. Bu yöntemler arasında beynin hareketle ilgili bölgelerine yerleştirilen bir cihazla çalışan 'beyin pili' (derin beyin uyarımı) ve odaklanmış ultrason gibi cerrahi olmayan/girişimsel seçenekler yer alır. Bu kararlar, nöroloji ve beyin cerrahisi uzmanlarının birlikte değerlendirmesiyle, artıları ve eksileri ayrıntılı konuşularak verilir. Uygun olmayan kişilerde bu yöntemler önerilmez.

Bu durumla yaşamak

Esansiyel tremor ile yaşamak, çoğu kişi için titremeyi hayatın merkezine koymadan günlük işleri sürdürmek anlamına gelir. Yavaşlamak, işleri bölmek ve pratik araçlar kullanmak çoğu zaman büyük fark yaratır. Titremenin her gün aynı şiddette olmadığını bilmek de rahatlatıcıdır: yorgun, stresli veya aç olduğunuz günlerde artabilir, dinlendiğinizde azalır. Kendinize karşı sabırlı olun; titreme iradenizin zayıflığı değildir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Günlük rutininize kısa dinlenme molaları ekleyin; yorgunluk titremeyi artırır
• Uyku saatlerinizi düzenli tutun
• Stres yönetimini hayatınıza yerleştirin: nefes egzersizleri, doğa yürüyüşü, müzik, hobiler
• Kafein ve uyarıcı içecekleri ölçülü tüketin
• Evde kırılabilir eşyalar yerine daha güvenli seçenekler tercih edin
• Gerektiğinde yardım istemekten çekinmeyin; yakınlarınıza durumu anlatmak desteği kolaylaştırır

Diyet ve egzersiz

Özel bir diyet esansiyel tremorun tedavisi değildir; ancak dengeli beslenmek, öğünleri atlamamak ve kan şekerinin düşmesini önlemek titremenin kötüleşmesini engellemeye yardımcı olabilir. Bol su içmek ve aşırı kafeinden kaçınmak da yararlıdır. Düzenli hareket, özellikle yürüyüş, yüzme, hafif kuvvet çalışmaları ve denge egzersizleri (yoga, tai chi gibi) hem kas kontrolünü hem de genel iyi hâli destekler. Yeni ve yoğun bir egzersiz programına başlamadan önce aile hekiminize danışmanız iyi olur; özellikle başka sağlık sorunlarınız varsa.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Titreme görünür bir durum olduğu için kişiler zaman zaman utanç, özgüven kaybı, sosyal ortamlardan çekilme veya kaygı yaşayabilir. Bu duygular çok anlaşılır ve yalnız değilsiniz. Duygularınızı bir yakınınızla veya sağlık uzmanıyla paylaşmak, destek istemek güçsüzlük değil, iyi bir öz bakım adımıdır. Kaygı ve depresyon belirtileri (sürekli üzüntü, uyku ve iştah değişikliği, hiçbir şeyden keyif alamama) fark ederseniz bir sağlık kuruluşuna başvurun. Kendinizi çok kötü, umutsuz veya yalnız hissediyorsanız yalnız kalmayın; güvendiğiniz birine söyleyin ve bir sağlık kuruluşuna başvurun. Acil bir durumda 112'yi arayabilirsiniz.

Önleme

Esansiyel tremorun bilinen ve kesin bir önleme yolu yoktur, çünkü ortaya çıkışında genetik yatkınlık önemli rol oynar. Ancak titremeyi ağırlaştırabilecek etkenlerden uzak durmak şikâyetlerin daha hafif seyretmesine yardımcı olabilir: yeterince uyumak, stresi yönetmek, aşırı kafeinden kaçınmak ve kullandığınız ilaçları doktorunuzla düzenli gözden geçirmek bunlar arasındadır. Ailede esansiyel tremor öyküsü varsa, titreme fark ettiğinizde erken bir değerlendirme için aile hekiminize başvurabilirsiniz.

Aşılar

Esansiyel tremor için koruyucu bir aşı yoktur. Genel sağlığınızı korumak için Sağlık Bakanlığı'nın yaşınıza ve sağlık durumunuza uygun önerdiği rutin aşıları aile hekiminizle görüşebilirsiniz.

Tarama programları

Esansiyel tremor için rutin tarama testi yoktur. Tarama yerine, titremesi olan kişilerin doğru değerlendirilmesi ve titreme yapabilecek diğer nedenlerin (tiroid hastalıkları gibi) dışlanması önemlidir. Aile hekiminiz gerekli gördüğünde sizi uygun uzmana yönlendirebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Titreme zamanla artarak yazma, yemek yeme, giyinme gibi ince beceri gerektiren işleri zorlaştırabilir
• Sosyal ortamlarda utanma nedeniyle kişi kendini geri çekebilir, yalnızlaşabilir
• İş yaşamı ve günlük sorumluluklarda zorlanma yaşanabilir
• Sürekli titreme kaygı, huzursuzluk ve uyku sorunlarını beraberinde getirebilir
• Bazı kişilerde denge hissi etkilenebilir, düşme riski artabilir (özellikle ileri yaşta)

Uzun vadeli görünüm

Genel gidişat umut vericidir. Esansiyel tremor yaşam süresini kısaltmaz, hayatı tehdit eden bir hastalık değildir ve zamanla felce veya bunamaya dönüşmez. Titremenin şiddeti kişiden kişiye çok değişir; bazı kişilerde yıllarca hafif kalır. Bugün titremeyi azaltmak ve günlük hayatı kolaylaştırmak için etkili yollar vardır: yaşam düzenlemeleri, ergoterapi, doktorun uygun gördüğü ilaç tedavileri ve gerektiğinde ileri seçenekler. Düzenli takip ve doğru destekle çoğu kişi aktif ve tatmin edici bir yaşam sürdürebilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.