Aşırı Terleme (Hiperhidroz)

Genel Bakış

Aşırı terleme, tıptaki adıyla hiperhidroz, vücudun ısısını dengelemek için gereken miktardan çok daha fazla ter üretmesi durumudur. Terlemek normal ve sağlıklı bir tepkidir; hava sıcakken, spor yaparken ya da heyecanlanınca terleriz. Aşırı terlemede ise kişi serin bir ortamda ve sakin olduğu hâlde bile el, ayak, koltuk altı veya yüz gibi bölgelerden belirgin şekilde terler. Bu durum tehlikeli bir hastalık değildir, ama günlük yaşamı, kıyafet seçimini ve sosyal ilişkileri zorlaştırabilir.

Evet, oldukça yaygındır. Tahminlere göre toplumdaki her 100 kişiden birkaçını etkiler, ancak birçok kişi utanç duyduğu ya da bunun bir sağlık sorunu olduğunu bilmediği için doktora başvurmaz. Yani yalnız değilsiniz.

Her yaştan insanı etkileyebilir. Sıklıkla çocukluk veya ergenlik döneminde başlar ve yetişkinlikte devam eder. Ailede benzer bir sorun olması olasılığı artırır. Kadınlarda ve erkeklerde benzer sıklıkta görülür. Bazı kişilerde ise daha ileri yaşlarda, başka bir sağlık durumuna bağlı olarak ortaya çıkar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ellerde ve ayak tabanlarında sürekli nemlilik, damla damla terleme
• Koltuk altlarında kıyafeti ıslatacak kadar terleme
• Yüzde, alında veya saç çizgisinde belirgin terleme
• Sıcaklık normal olsa bile terlemenin devam etmesi
• Terleyen bölgelerde ciltte yumuşama, soyulma, kızarıklık veya tahriş
• Ayaklarda koku, kayganlaşma ve ayakkabı içinde kayma
• Kalem tutmak, yazı yazmak, telefon kullanmak veya tokalaşmakta zorlanma
• Kıyafet değiştirme ihtiyacının gün içinde sık olması
• Sosyal ortamlardan kaçınma, utanma ve tedirginlik

Çocuklarda belirtiler

• Okulda elleri terlediği için defter ve kâğıdın ıslanması, kalem kayması
• Arkadaşlarıyla el ele tutuşmaktan veya oyun oynamaktan çekinme
• Ayakları terlediği için ayakkabıda kayma, kayganlık ve koku
• Sınav veya sunum öncesi terlemenin artması
• Utangaçlık, içe kapanma veya okula gitmek istememe
• Çocuklar çoğu zaman durumun adını bilmez; bu yüzden anne babanın fark etmesi önemlidir

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaşta ilk kez ortaya çıkan aşırı terleme, altta yatan bir sağlık durumunun işareti olabilir ve mutlaka değerlendirilmelidir
• Kullanılan bazı ilaçlar terlemeyi artırabilir veya azaltabilir; doktorunuza kullandığınız tüm ilaçları söyleyin
• Menopoz döneminde sıcak basmaları ve terleme sık görülür
• Kalp, tiroit (guatr) veya şeker hastalığı gibi durumlarla birlikte görülebilir
• Terleme nedeniyle sıvı kaybı ve halsizlik daha kolay gelişebilir; bol su içmek önemlidir

Nedenler

Ana nedenler

• Birincil (yapısal) aşırı terleme: Ter bezlerini uyaran sinirlerin gereğinden fazla çalışması. Altta yatan başka bir hastalık yoktur ve en sık görülen türdür.
• Tiroit bezinin fazla çalışması (guatr) gibi hormonal durumlar
• Şeker hastalığı ve kan şekeri düşüklüğü
• Menopoz ve hormonal değişim dönemleri
• Ateşli enfeksiyonlar
• Bazı ilaçların yan etkileri
• Aşırı kilo, alkol kullanımı ve yoğun stres
• Kalp, akciğer veya bağışıklık sistemiyle ilgili bazı hastalıklar (daha seyrek)

Risk faktörleri

• Ailede aşırı terleme öyküsü bulunması
• Ergenlik ve genç yetişkinlik döneminde olmak
• Yoğun stres, kaygı ve heyecan
• Sıcak ve nemli iklimde yaşamak
• Aşırı kilolu olmak
• Tiroid, şeker hastalığı veya menopoz gibi durumların varlığı
• Terlemeyi artırabilen ilaçlar kullanmak
• Alkol veya yoğun kafein tüketimi

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Terleme göğüs ağrısı, nefes darlığı veya bayılma ile birlikteyse hemen 112'yi arayın
• Gece terlemeleri ve açıklanamayan kilo kaybı varsa aynı gün doktora başvurun
• Ateşle birlikte şiddetli terleme varsa vakit kaybetmeyin
• Yeni ve hızla kötüleşen terleme varsa gecikmeden bir sağlık kuruluşuna gidin

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Terleme günlük işlerinizi, işinizi veya okulunuzu etkiliyorsa
• Kıyafet değiştirmek zorunda kalacak kadar terliyorsanız
• Sosyal ortamlardan kaçınmaya başladıysanız
• Cildinizde tahriş, soyulma, kızarıklık veya mantar/enfeksiyon belirtileri varsa
• Terleme aniden başladıysa veya daha önce hiç olmadığı kadar arttıysa
• Aile hekiminize başvurarak durumu değerlendirebilirsiniz; gerekirse sizi ilgili uzmana yönlendirecektir

Tanı

Tanı genellikle bir aile hekimi veya dermatoloji (cilt hastalıkları) uzmanı ile yapılan konuşma ve muayene ile başlar. Doktorunuz terlemenin ne zaman başladığını, hangi bölgeleri etkilediğini, günlük yaşamınızı nasıl etkilediğini ve gece terlemesi olup olmadığını sorar. Ardından terlemenin birincil (yapısal) mi yoksa başka bir duruma bağlı mı olduğunu anlamak için gerekirse bazı testler isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene ve ayrıntılı öykü alma
• Kan testleri (tiroit hormonları, kan şekeri gibi genel değerlendirmeler)
• Nişasta-iyot testi: Terleyen bölgeye sürülen madde, terin nerede yoğunlaştığını görünür hâle getirir
• Bazen ter miktarını ölçen basit testler
• Gerekirse kalp, akciğer veya başka sistemlere yönelik ek değerlendirmeler

Randevunuzda neler beklenir

Değerlendirme genellikle ağrısız ve kısa sürer. Doktorunuz sizi dinler, gerekli görürse test ister ve sonuçlara göre bir yol planı çizer. Çoğu kişide altta yatan ciddi bir sorun bulunmaz. Kullandığınız ilaçları, bitkisel ürünleri ve varsa diğer sağlık sorunlarınızı doktorunuza söylemeyi unutmayın; bu, değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Tedavi

Tedavi, terlemenin şiddetine ve hangi bölgeyi etkilediğine göre planlanır. Amaç terlemeyi tamamen sıfırlamak değil, günlük yaşamı rahatlatacak kadar azaltmaktır. Basit önlemlerle başlanır; yeterli olmazsa doktorunuz kademeli olarak daha etkili yöntemler önerebilir. Hangi yöntemin size uygun olduğuna mutlaka bir sağlık uzmanıyla birlikte karar verin.

Evde kişisel bakım

• Gün içinde bol su için; terle kaybedilen sıvıyı yerine koyun
• Pamuklu, keten gibi hava alan ve gevşek kıyafetler tercih edin
• Yedek kıyafet ve küçük bir havlu yanınızda taşıyın
• Ayakkabılarınızı gün içinde değiştirin, ayaklarınızı kuru tutun
• Terleyen bölgeleri ılık suyla yıkayıp iyice kurulayın
• Günlük yaşamda kullanılan ter önleyici (antiperspiran) ürünleri eczacınıza danışarak deneyebilirsiniz
• Stres ve kaygıyı azaltmaya yönelik gevşeme, nefes ve düzenli uyku alışkanlıkları geliştirin
• Kafein, alkol ve çok baharatlı yiyeceklerin sizde terlemeyi artırıp artırmadığını gözlemleyin

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz durumunuza göre farklı yaklaşımlar önerebilir. Bunlar arasında reçeteli ter önleyici ürünler, su ve hafif elektrik akımı kullanılan bir yöntem, bölgesel enjeksiyon uygulamaları, ağızdan alınan ilaçlar ve ter bezlerine yönelik cihaz veya işlem temelli tedaviler yer alabilir. Her yöntemin kendine göre yararları ve olası yan etkileri vardır; bu nedenle seçim kişiye göre yapılır. İlaç veya uygulama adı, dozu ve süresi konusunda yalnızca doktorunuzun önerilerine uyun; kendi başınıza ilaç başlamayın veya bırakmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi seçenekler yalnızca diğer tedavilerden yeterli yarar görmeyen, terlemesi günlük yaşamı ciddi şekilde etkileyen seçilmiş kişilerde düşünülür. Nadiren başvurulan bir yoldur ve olası yan etkileri ayrıntılı olarak konuşulmalıdır. Uygun olup olmadığınızı mutlaka bir uzmanla değerlendirin.

Bu durumla yaşamak

Aşırı terleme günlük planlamayı gerektirebilir ama hayatınızı yönetmeniz mümkündür. Yedek kıyafet bulundurmak, günün serin saatlerinde dışarı çıkmak, sıkı ve koyu renkli kıyafetlerden kaçınmak gibi küçük alışkanlıklar büyük fark yaratır. Bu durumu bir utanç konusu değil, yönetilebilir bir sağlık durumu olarak görmek en rahatlatıcı başlangıçtır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli, hafif ve orta tempolu egzersizler yapın; aşırı sıcakta zorlayıcı egzersizden kaçının
• Gün içinde kısa molalar verip serinleyin
• Uyku düzeninizi koruyun; yeterli uyku stresi azaltır
• Sigara ve aşırı alkolden uzak durun
• Terlemeyi artıran yiyecek ve içecekleri fark edip ölçülü tüketin
• Cildinizi düzenli olarak yıkayın ve nemlendirin
• Gerekirse günlük bir terleme günlüğü tutarak tetikleyicilerinizi tanıyın

Diyet ve egzersiz

Özel bir diyet aşırı terlemeyi tek başına durdurmaz, ancak dengeli beslenmek ve yeterli su içmek vücut ısısını dengelemede yardımcı olur. Çok sıcak, baharatlı yiyecekler ve yoğun kafein bazı kişilerde terlemeyi artırır; kendinizi gözlemleyin. Egzersiz sağlığınız için önemlidir; serin ortamlarda, hafif kıyafetlerle ve bol su içerek yapabilirsiniz. Egzersiz sonrası duş almak cilt sağlığını korur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Aşırı terleme zamanla utanç, kaygı ve sosyal çekingenliğe yol açabilir. Bu duygular çok yaygındır ve konuşuldukça hafifler. Kaygınız günlük yaşamınızı belirgin şekilde etkiliyorsa bir ruh sağlığı uzmanından destek istemekten çekinmeyin. Kendinizi çok kötü, umutsuz veya yalnız hissediyorsanız ya da kendinize zarar verme düşüncesi taşıyorsanız lütfen hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun; güvendiğiniz bir yakınınıza da haber verin. Yardım istemek güçlü bir adımdır.

Önleme

Birincil (yapısal) aşırı terleme tamamen önlenemez; ancak tetikleyicileri tanıyıp yöneterek atakların şiddetini ve günlük yaşam üzerindeki etkisini azaltmak mümkündür. Başka bir sağlık durumuna bağlı terlemede ise asıl durumun tedavisi terlemeyi de rahatlatır.

Aşılar

Aşırı terleme için koruyucu bir aşı yoktur.

Tarama programları

Aşırı terleme için özel bir tarama programı yoktur. Ancak terlemeniz yeni başladıysa, tüm vücuda yayıldıysa veya gece de devam ediyorsa, altta yatan durumları dışlamak için bir sağlık uzmanına başvurmanız önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Ciltte tahriş, soyulma ve bakteriyel veya mantar kaynaklı cilt enfeksiyonları
• Ayaklarda koku ve sürekli nemden kaynaklanan cilt sorunları
• Sosyal ortamlardan kaçınma, iş ve okul performansında düşme
• Kaygı, utanç ve özgüven sorunları
• Aşırı sıcakta sıvı kaybı ve halsizlik hissi
• Ciltte uzun süreli nem nedeniyle egzama benzeri tahrişler

Uzun vadeli görünüm

Genel görünüm iyimserdir. Aşırı terleme çoğu kişide hayatı tehdit eden bir durum değildir ve doğru yönetimle günlük yaşam üzerindeki etkisi belirgin şekilde azalır. İyi haber şu: Bugün pek çok farklı çözüm var ve doğru yöntem sizin için bulunabilir. Sabırlı olmak ve doktorunuzla açık iletişimde kalmak süreci kolaylaştırır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.