Göz Kanseri

Genel Bakış

Göz kanseri, gözün içindeki ya da çevresindeki hücrelerin kontrolsüz bir şekilde çoğalmasıyla ortaya çıkan, ender görülen bir kanser türüdür. Gözün farklı bölgelerinde başlayabildiği için tek bir hastalıktan çok, bir hastalık grubundan söz ederiz. Yetişkinlerde en sık görülen biçimi, gözün içindeki pigment (renk veren) hücrelerinden kaynaklanan ve göz içi melanom adı verilen tümördür. Çocuklarda ise retinoblastoma denilen, gözün sinir tabakasından (retina) kaynaklanan bir tür daha sık görülür. Bazı tümörler gözün dış yüzeyinde ya da göz kapağında gelişebilir. Önemli olan nokta şu: bu hastalık ender olsa da, erken fark edildiğinde tedavi seçenekleri belirgin şekilde daha iyi sonuç verir.

Hayır, ender görülen bir kanser türüdür. Tüm kanserlerin çok küçük bir bölümünü oluşturur. Gözde bir sorun fark ettiğinizde bunun kanser olduğu anlamına gelmediğini bilmek rahatlatıcı olabilir; yine de şikâyetlerin bir hekim tarafından değerlendirilmesi en doğrusudur.

Göz içi melanom genellikle orta ve ileri yaştaki yetişkinlerde, sıklıkla 50 yaş civarı ve sonrasında görülür. Retinoblastoma ise çoğunlukla küçük çocuklarda, genellikle ilk 5 yaş içinde ortaya çıkar. Açık tenli ve açık renk gözlü kişilerde göz içi melanom biraz daha sık görülür. Ailesinde benzer bir hastalık ya da bazı kalıtsal gen değişiklikleri olan kişilerde risk daha yüksek olabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Görmede bulanıklık veya görme keskinliğinde azalma
• Görme alanında gölge, leke ya da perde gibi bir kayıp
• Işık çakmaları veya gözde uçuşan noktalar
• Renkleri eskisi gibi ayırt edememe veya renklerin soluklaşması
• Gözde ağrı, batma ya da rahatsızlık hissi
• Gözde kızarıklık, şişlik veya gözün dışa doğru belirgin şekilde çıkması
• Göz bebeğinde fark edilen anormal renk ya da parlama
• Bazı kişilerde hiçbir belirti olmaması — tümör tesadüfen yapılan muayenede fark edilebilir

Çocuklarda belirtiler

• Göz bebeğinde beyazımsı bir parlama (özellikle flaşlı fotoğrafta kırmızı yerine beyaz yansıma görülmesi)
• Gözlerin farklı yönlere bakması (şaşılık) — yeni ortaya çıkan şaşılık mutlaka değerlendirilmelidir
• Gözde sürekli kızarıklık, iltihap görünümü veya geçmeyen sulanma
• Bir gözün diğerinden farklı görünmesi ya da büyümesi
• Bebeğin bir gözünü kullanmıyor gibi davranması, gözünü kısması
• Göz çevresinde şişlik veya morarma

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yavaş yavaş gelişen, açıklanamayan görme kaybı
• Aniden ortaya çıkan ışık çakmaları ve uçuşan cisimlerde artış
• Görme alanında sabit bir gölge veya karanlık alan
• Gözde dolgunluk, basınç hissi ya da ağrı
• Göz kapağında ya da göz çevresinde geçmeyen şişlik veya renk değişikliği
• Gözlük numarası sık değişiyor gibi hissetme

Nedenler

Ana nedenler

• Göz kanserlerinin çoğunda kesin nedeni söylemek mümkün değildir. Hücrelerin içindeki genetik yapıda zamanla ortaya çıkan değişiklikler, hücrelerin kontrolsüz çoğalmasına yol açabilir.
• Göz içi melanom, gözün içindeki pigment (renk veren) hücrelerinden kaynaklanır; bu hücreler normalde gözün renginden sorumludur.
• Retinoblastoma, retinadaki olgunlaşmamış sinir hücrelerinden kaynaklanır ve çoğu zaman RB1 adı verilen bir gendeki değişiklikle ilişkilidir; bu değişiklik kalıtsal olabilir ya da çocukta yeni ortaya çıkabilir.
• Göz çevresindeki lenf dokusundan kaynaklanan lenfoma türleri de gözde tutulum yapabilir.
• Göz kapağı ve göz çevresi derisinde gelişen bazı cilt kanserleri göz bölgesine yayılabilir.

Risk faktörleri

• İleri yaş (göz içi melanom için)
• Açık ten rengi ve açık renk gözler
• Yoğun ve uzun süreli güneş/ultraviyole ışığına maruz kalma
• Ailesinde göz kanseri öyküsü bulunması
• Bazı kalıtsal gen değişiklikleri ve genetik sendromlar
• Gözde doğuştan gelen bazı yapısal farklılıklar (örneğin bazı pigmentli lekeler)
• Bağışıklık sisteminin baskılanmış olması (örneğin bağışıklık baskılayıcı tedavi alan kişilerde lenfoma riski)
• Sigara ve genel kanser riskini artıran yaşam tarzı etkenleri

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Göz bebeğinde beyaz parlama ya da flaşlı fotoğrafta beyaz yansıma görüyorsanız (özellikle çocuklarda) — geciktirmeyin.
• Yeni ortaya çıkan şaşılık, göz kayması veya bir gözün diğerinden farklı görünmesi.
• Görmede hızlı kötüleşme, görme alanında yeni bir gölge veya perde.
• Gözde geçmeyen şişlik, ağrı, kızarıklık veya gözün dışa doğru çıkması.
• Göz çevresinde renk değişikliği, iyileşmeyen yara veya büyüyen bir kitle.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Gözlük numaranız sık sık değişiyorsa veya görmede yavaş bir azalma fark ediyorsanız.
• Uzun süredir uçuşan cisimler veya ışık çakmaları varsa.
• Ailenizde göz kanseri veya kalıtsal retinoblastoma öyküsü varsa — tarama için görüşün.
• Yeni doğan ve bebeklik döneminde rutin göz muayenesi kapsamında kırmızı refleks değerlendirmesi yapılması.
• 40 yaşından sonra düzenli göz muayenesi yaptırmak, göz sağlığınızı izlemenin iyi bir yoludur.

Tanı

Göz kanseri tanısı genellikle bir göz hekiminin ayrıntılı muayenesiyle başlar. Hekim önce gözlerinizi ve göz kapaklarınızı inceler, görme keskinliğinizi ölçer ve göz bebeğini büyüten damlalar kullanarak gözün içini özel bir aletle görüntüler. Şüpheli bir durum varsa görüntüleme testleri istenir. Kesin tanı çoğu zaman bu tetkiklerin birlikte değerlendirilmesiyle konur; göz içi tümörlerde biyopsi (doku örneği alma) her zaman gerekmez ve yalnızca uygun görülen durumlarda yapılır. Çocuklarda değerlendirme genellikle göz hastalıkları ve çocuk onkolojisi uzmanlarının birlikte çalıştığı merkezlerde yapılır.

Yapılabilecek testler

• Ayrıntılı göz muayenesi ve görme keskinliği ölçümü
• Göz bebeği büyütülerek yapılan göz dibi (fundus) muayenesi
• Göz ultrasonu — göz içindeki yapıları ses dalgalarıyla görüntüler
• OCT (optik koherens tomografi) — retinanın katmanlarını ayrıntılı gösteren, ağrısız bir görüntüleme yöntemi
• Göz anjiyografisi — damarların görüntülenmesi için boyar madde kullanılan bir inceleme
• MR veya BT gibi görüntüleme yöntemleri (tümörün yayılımını değerlendirmek için)
• Gerekli görülürse karaciğer ultrasonu ve kan testleri (yayılım olup olmadığını araştırmak için)
• Uygun durumlarda genetik danışmanlık ve genetik testler
• Nadiren ve uygun görülen olgularda doku örneği (biyopsi)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç randevu alabilir; bu normaldir ve telaşlanmanıza gerek yoktur. Bazı testler için göz bebeğinizi büyüten damlalar kullanılır; bu damlalar birkaç saat bulanık görmeye ve ışığa hassasiyete yol açabilir, o gün araç kullanmamanız iyi olur. Sonuçlarınızı değerlendirirken hekiminize hangi tetkiklerin neden istendiğini ve seçeneklerinizi rahatça sorabilirsiniz. İsterseniz bir yakınınızı yanınızda getirmek, konuşulanları hatırlamanızı kolaylaştırır.

Tedavi

Tedavi planı; tümörün türüne, büyüklüğüne, gözün hangi bölümünde olduğuna, yayılıp yayılmadığına ve kişinin genel sağlık durumuna göre kişiye özel olarak yapılır. Amaç, tümörü kontrol altına alırken mümkünse görmeyi ve gözü korumaktır. Bu alanda çalışan ekipler genellikle göz hastalıkları, onkoloji ve radyasyon onkolojisi uzmanlarından oluşur ve kararlar birlikte alınır.

Evde kişisel bakım

• Kontrol randevularınızı aksatmayın; düzenli izleme tedavinin önemli bir parçasıdır.
• Belirtilerinizde bir değişiklik olursa (yeni ağrı, görmede azalma, şişlik) hekiminize bilgi verin.
• Güneşli havalarda UV korumalı güneş gözlüğü ve şapka kullanın.
• Sigara kullanıyorsanız bırakmak için destek isteyin; bu genel sağlığınıza katkı sağlar.
• Gözünüze herhangi bir damla veya bitkisel ürün uygulamadan önce hekiminize ya da eczacınıza danışın.
• Yorgunluk ve uyku düzeninize özen gösterin; iyileşme sürecinde dinlenmek önemlidir.

Tıbbi tedaviler

Tedavi seçenekleri arasında hedefe yönelik ışın tedavisi (tümörün bulunduğu bölgeye yerleştirilen küçük bir plak aracılığıyla uygulanan radyoterapi), dışarıdan uygulanan ışın tedavisi, lazer tedavisi, soğutma tedavisi (kriyoterapi) ve bazı olgularda ilaç tedavisi (kemoterapi veya bağışıklık sistemini etkileyen tedaviler) yer alabilir. Çocuklardaki retinoblastomada ilaç tedavisi sıklıkla önemli bir role sahiptir. Hangi yöntemin sizin için uygun olduğu, tümörün özelliklerine göre hekim ekibi tarafından belirlenir. Bu içerikte belirli bir ilaç adı ya da doz bilgisi verilmez; bu tür kararlar yalnızca sizi takip eden hekimler tarafından verilmelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi, bazı durumlarda tedavinin bir parçası olabilir. Gözün alınması (enükleasyon) yalnızca tümör göz içinde çok büyükse, diğer yöntemlerle kontrol edilemiyorsa veya ağrı gibi ciddi sorunlar varsa düşünülür; bu karar aceleyle değil, ayrıntılı değerlendirme sonrası verilir. Alınan gözün yerine daha sonra protez (yapay göz) uygulanabilir ve bu süreç ayrı bir uzmanlık alanıdır. Bazı olgularda yalnızca tümörün çıkarılması ya da göz kapağı/çevresi tümörlerinin alınması gibi daha sınırlı ameliyatlar yapılabilir.

Bu durumla yaşamak

Göz kanseri tanısı almak ve tedavi süreci, günlük hayatınızı bir süre etkileyebilir. Kontrol randevuları, görme değişikliklerine uyum sağlama ve bazen iş veya okul düzeninde ayarlamalar gerekebilir. Pek çok kişi zamanla yeni düzenine alışır ve yaşamını sürdürür. Kendinize zaman tanımak ve destek istemek bu sürecin doğal bir parçasıdır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Güneş gözlüğü ve geniş kenarlı şapka ile gözlerinizi güneşten koruyun.
• Sigara kullanıyorsanız bırakma konusunda destek alın.
• Düzenli uyku ve dinlenme, tedavi döneminde kendinizi daha iyi hissetmenize yardımcı olur.
• Alkol tüketimini sınırlandırmak genel sağlığınızı destekler.
• Göz yorgunluğunu azaltmak için ekran kullanımında kısa molalar verin.
• Kontrol randevularınızı takviminize not edin ve hatırlatıcı kurun.

Diyet ve egzersiz

Özel bir diyet gerekmez; dengeli beslenmek, sebze ve meyveden zengin öğünler tercih etmek ve yeterli su içmek genel iyileşmeyi destekler. Hekiminiz size özel bir kısıtlama getirmediyse hafif tempolu yürüyüşler gibi düzenli hareketler hem bedeninize hem ruh halinize iyi gelir. Tedavi sonrası dönemde aktiviteye dönüş için hekiminize danışın; bazı durumlarda ağır egzersizler için kısa bir bekleme önerilebilir. Beslenme veya takviye ürünleri konusunda mutlaka hekiminize ya da eczacınıza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kanser tanısı; korku, kaygı, öfke, üzüntü ve belirsizlik duygularını birlikte getirebilir — bunlar son derece anlaşılır ve çoğu kişinin yaşadığı duygulardır. Görme değişiklikleri veya gözle ilgili müdahaleler benlik algısını etkileyebilir. Bu duyguları bir yakınınızla, aile hekiminizle ya da bir ruh sağlığı uzmanıyla konuşmak çoğu zaman rahatlatıcıdır; destek istemek güçsüzlük değil, iyi bir öz bakım işaretidir. Kendinize veya bir yakınınıza zarar verme düşüncesi gibi ağır bir durum yaşıyorsanız hemen 112'yi arayın ya da en yakın acil servise gidin.

Önleme

Göz kanserlerinin çoğu, bugün bilinen yöntemlerle tamamen önlenemez. Yine de bazı adımlar riski azaltmaya ve erken tanıya yardımcı olabilir: gözlerinizi yoğun güneş ışığından korumak, sigara kullanmamak ve gözle ilgili yeni belirtileri geciktirmeden hekime göstermek bunlar arasındadır. Ailesinde kalıtsal retinoblastoma öyküsü olan kişiler için genetik danışmanlık önemli bir seçenektir.

Tarama programları

Göz kanseri için herkese uygulanan bir tarama programı yoktur. Bunun yerine düzenli göz muayenesi önerilir. Bebeklerde ve küçük çocuklarda rutin sağlık kontrollerinde göz muayenesi ve kırmızı refleks değerlendirmesi yapılması, retinoblastomanın erken fark edilmesinde önemli rol oynar. Ailede retinoblastoma veya göz içi melanom öyküsü varsa, hangi sıklıkla kontrol yapılması gerektiğini hekiminizle konuşun. Ülkemizde Sağlık Bakanlığı'nın bebek ve çocuk izlem programları bu kontrolleri desteklemektedir; aile sağlığı merkezinizden bilgi alabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Görme kaybı veya görmede kalıcı azalma
• Gözün kaybedilmesi (bazı olgularda)
• Tümörün göz çevresine veya beyne yayılması
• Kanserin diğer organlara yayılması (göz içi melanomda en sık karaciğer tutulumu görülür)
• Ağrı, göz basıncında artış ve gözde ciddi rahatsızlık
• Retinoblastomada erken tedavi edilmezse görme ve hayati risk açısından daha ciddi sonuçlar

Uzun vadeli görünüm

Göz kanseri ender ve ciddi bir hastalıktır, ancak umut veren yönleri de vardır: erken tanı konduğunda tedavi seçenekleri geniştir ve birçok kişide tümör kontrol altına alınabilir. Retinoblastoma, uygun merkezlerde tedavi edildiğinde çocukların büyük bir kısmında çok iyi sonuçlar elde edilir. Görme kaybı yaşansa bile protez ve rehabilitasyon ile yaşam kalitesi korunabilir. Her kişinin durumu farklıdır; kendi prognozunuzu ve takip planınızı en doğru şekilde sizi takip eden hekim ekibiyle konuşabilirsiniz.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.