Göze Yabancı Cisim Kaçması ve Göz Yaralanmaları

Genel Bakış

Göze yabancı cisim kaçması, toz, kum, kirpik, küçük böcek, metal kırıntısı veya cam tozu gibi gözde olmaması gereken bir şeyin göz yüzeyine ya da göz kapağının iç yüzüne yerleşmesidir. Göz yaralanması ise gözün veya çevresindeki dokuların darbe, kesici cisim, kimyasal madde ya da çok parlak ışık (örneğin kaynak ışığı) nedeniyle zarar görmesidir. Gözün ön yüzeyindeki saydam tabakaya kornea denir; bu tabaka çizilebilir veya incinebilir. İyi haber şu ki, cisimlerin çoğu küçük ve zararsızdır, basit bir müdahaleyle çıkar. Yine de bazı durumlar görmeyi tehdit edebileceği için hızlı davranmak önemlidir.

Evet, oldukça yaygındır. Acil servislere ve göz polikliniklerine başvuran göz şikayetlerinin önemli bir bölümünü küçük yabancı cisimler oluşturur. Çoğu kişi hayatında en az bir kez gözüne toz, kum veya kirpik kaçması gibi bir durum yaşar.

Herkesi etkileyebilir. En sık tozlu ve rüzgarlı ortamlarda çalışanlarda; inşaat, metal işleme, kaynak, marangozluk ve bahçe işleriyle uğraşanlarda görülür. Çocuklar oyun sırasında, kontakt lens kullananlar ise lensin altına kaçan cisimler nedeniyle risk altındadır. Göz kuruluğu olan kişiler de batma hissini daha sık yaşar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Gözde batma, yanma veya kaşıntı hissi
• Sulanma ve sık sık göz kırpma isteği
• Gözde kızarıklık
• Işığa karşı hassasiyet
• Göz kapağını açmakta zorlanma veya istemsiz kapak kasılması
• Bulanık görme (genellikle geçici)
• Cisim çıktıktan sonra bile bir süre devam eden 'gözümde bir şey var' hissi
• Göz çevresinde hafif şişlik

Çocuklarda belirtiler

• Sürekli gözünü ovuşturma veya gözüne dokunma
• Ağlama, huzursuzluk ve huysuzluk
• Işıktan kaçınma veya gözünü kapatma
• Gözde sulanma ve kızarıklık
• Küçük çocuklar şikayetini söyleyemediği için belirtiler kolayca gözden kaçabilir; gözde ani kızarıklık ve sulanma fark ederseniz dikkatli olun

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Göz kuruluğu nedeniyle batma hissi daha uzun sürebilir
• Katarakt veya göz içi lens ameliyatı geçirmiş kişilerde belirtiler farklı algılanabilir
• Görme kaybı gibi belirtiler altta yatan başka bir göz hastalığıyla karışabilir
• Bazı uzun süreli ilaçlar göz kuruluğunu artırarak tahrişi belirginleştirebilir
• Yaşla birlikte gözyaşı üretimi azaldığı için iyileşme biraz daha yavaş olabilir

Nedenler

Ana nedenler

• Rüzgar, toz ve kum: açık havada, inşaat alanlarında, tarlada veya plajda
• Mesleki işler: taşlama, kesme, delme, kaynak ve zımparalama sırasında uçan metal, taş veya ahşap parçaları
• Ev işleri: temizlik, badana, bahçe işleri, çim biçme
• Makyaj ürünleri: maskara parçacıkları, göz farı tozu
• Kontakt lens: lensin altına kaçan toz veya yırtılan lens parçası
• Kimyasal sıçraması: deterjan, çamaşır suyu, boya, yapıştırıcı, tarım ilacı
• Spor ve oyun kazaları, oyuncak parçaları
• Trafik kazası veya göze doğrudan darbe

Risk faktörleri

• Koruyucu gözlük veya yüz siperliği kullanmamak
• Tozlu ve rüzgarlı ortamda çalışmak
• Metalle, taşla veya camla çalışılan işlerde bulunmak
• Kontakt lens kullanmak
• Göz kuruluğu yaşamak
• Küçük çocuklarla evde el işi, boya gibi etkinlikler yapmak
• Daha önce göz yaralanması geçirmiş olmak
• Kimyasalları uygun olmayan kaplarda, göz hizasında saklamak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Göze kimyasal madde kaçtıysa: bol suyla yıkamaya başlayın ve aynı anda 112'yi arayın veya birinin aramasını sağlayın
• Gözde saplanmış bir cisim varsa: cisme dokunmayın, çıkarmaya çalışmayın, acil servise gidin
• Ani görme kaybı veya görmede belirgin azalma varsa
• Şiddetli ağrı nedeniyle gözünüzü açamıyorsanız
• Cisim çıkmıyor ve batma hissi giderek artıyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Hafif batma hissi birkaç gün boyunca geçmiyorsa
• Yabancı cisim hissi sık sık tekrarlıyorsa (göz kuruluğu veya alerji ihtimali için)
• Kontakt lens kullanımına bağlı tekrarlayan tahriş yaşıyorsanız
• İş yerinizde koruyucu ekipman konusunda danışmak istiyorsanız
• Gözünüzde sürekli bir rahatsızlık hissi varsa kontrol muayenesi için

Tanı

Doktor önce görmenizi ölçer, ardından gözünüzü ve göz kapaklarınızı dikkatle inceler. Gözü bir süre uyuşturan bir damla kullanarak göz yüzeyini ve kapağın içini rahatça görebilir. Gerekirse gözü boyayan bir damla ile gözün saydam tabakasında çizik olup olmadığına bakar. Muayene sırasında göz kapağı ters çevrilerek iç yüzeyi de kontrol edilir; çünkü cisim bazen üst kapağın altında saklanır.

Yapılabilecek testler

• Görme keskinliği testi (harf okuma tablosuyla görme ölçümü)
• Biyomikroskop (slit-lamp) ile gözün büyütülerek incelenmesi
• Floresein boya testi: korneadaki çizikleri görünür hale getirir
• Göz içi basıncı ölçümü
• Göz kapağının ters çevrilerek iç yüzeyinin incelenmesi
• Nadiren röntgen, ultrason veya tomografi (göz içine metal ya da cam kaçma şüphesinde)

Randevunuzda neler beklenir

Muayene genellikle 10-15 dakika sürer ve çoğunlukla ağrılı değildir. Gözü uyuşturan damla birkaç saat hafif bulanık görme ve batma hissi yapabilir; bu süre boyunca araç kullanmamanız ve dikkat gerektiren işlerden kaçınmanız önerilir. Çoğu durumda cisim muayene sırasında çıkarılır ve rahatlama hemen başlar. Batma hissi bir iki gün daha hafifçe devam edebilir.

Tedavi

Tedavinin temel amacı cismi güvenli şekilde çıkarmak, göz yüzeyini korumak ve enfeksiyonu önlemektir. Yabancı cisimlerin çoğu basit bir müdahaleyle çıkarılır. Kimyasal yaralanmalarda ise ilk dakikalar kritik olduğu için bol suyla yıkama hayat kurtarıcı olabilir; bu nedenle bekletmeden yıkamaya başlamak gerekir.

Evde kişisel bakım

• Gözünüzü kesinlikle ovuşturmayın; ovmak cismi daha derine itebilir veya gözün saydam tabakasını çizebilir.
• Ellerinizi sabunla yıkayın, gözünüzü ılık su veya serum fizyolojik ile bolca yıkayın.
• Üst göz kapağını tutup alt kapağın üzerine doğru çekin ve bırakın; bu hareket bazen cismin çıkmasına yardımcı olur.
• Kontakt lens kullanıyorsanız mutlaka çıkarın.
• Kimyasal madde kaçtıysa gözü en az 15-20 dakika boyunca bol akan suyla sürekli yıkayın; bu sırada 112'yi arayın veya birinin aramasını sağlayın.
• Cisim göz yüzeyinde görünüyorsa temiz ve nemli bir pamukla çok nazikçe almayı deneyebilirsiniz; göz bebeği üzerindeki veya gömülmüş cisimleri asla çıkarmaya çalışmayın.
• Cisim çıktıktan sonra gözünüzü dinlendirin; bir süre makyaj ve lens kullanmayın.
• Gözünüzü kapatmak rahatlatıcı olabilir; ancak bandaj uygulamayın, bunu doktor önerirse yapın.
• Ağrı için gözünüze herhangi bir damla damlatmayın; önce doktorunuza veya eczacınıza danışın.

Tıbbi tedaviler

Doktor önce gözü bir süre uyuşturan bir damla ile muayeneyi kolaylaştırır, ardından cismi uygun bir aletle veya bol yıkama ile çıkarır. Göz yüzeyinde çizik varsa, iyileşmeyi destekleyen ve enfeksiyondan koruyan damlalar ya da merhemler reçete edilebilir. Bazı durumlarda gözün dinlenmesi için kısa süreli kapatma veya kontakt lens kullanımına ara verilmesi önerilir. İltihap riski değerlendirilerek uygun tedavi planı yapılır. Göz damlaları dahil hiçbir ilacı kendi başınıza, reçetesiz veya başkasının önerisiyle kullanmayın; mutlaka doktor ya da eczacı görüşü alın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Nadiren, cisim korneaya derinlemesine gömülmüşse, gözün içine kaçmışsa veya gözde delici bir yaralanma varsa küçük bir cerrahi işlem ya da ameliyat gerekebilir. Bu kararlar göz doktorunun değerlendirmesiyle verilir; çoğu hastada cerrahiye ihtiyaç duyulmaz.

Bu durumla yaşamak

Çoğu kişi birkaç gün içinde günlük yaşamına döner. İyileşme süresince gözünüzü tahriş eden tozlu, dumanlı ve rüzgarlı ortamlardan uzak durun. Makyaj ve kontakt lens kullanımına doktorunuz izin verene kadar ara verin. Bilgisayar ve ekran kullanımı sırasında gözünüzü sık sık kırpın ve kısa molalar verin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Tozlu ve rüzgarlı ortamlarda koruyucu gözlük veya yüz siperliği kullanın.
• İş yerinizde uygun koruyucu ekipman sağlanıp sağlanmadığını iş güvenliği biriminizle konuşun.
• Evde temizlik kimyasallarını kullanırken eldiven ve gözlük takın; farklı ürünleri asla karıştırmayın.
• Kimyasalları göz hizasında değil, kapalı ve etiketli kaplarda saklayın.
• Kontakt lens kullanıyorsanız hijyen kurallarına ve takma-çıkarma talimatlarına dikkat edin.
• Göz kuruluğu yaşıyorsanız doktorunuza danışın; uygun nemlendirici damlalar rahatlatabilir.
• Bahçe işleri, boya ve tadilat sırasında gözünüzü koruyun.

Diyet ve egzersiz

Özel bir diyet gerekmez. Dengeli beslenmek ve yeterli su içmek genel iyileşmeyi destekler. Göz yaralanmasından sonraki birkaç gün ağır spor, yüzme ve temas sporlarından uzak durmanız, gözün tahriş olmasını ve darbe almasını önler. Doktorunuz iyileşmeyi kontrol ettikten sonra normal aktivitelere dönebilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Gözle ilgili sorunlar doğal olarak kaygı yaratabilir; özellikle görme etkilendiğinde endişe, uyku sorunları ve 'acaba kalıcı bir şey olur mu' düşüncesi sık görülür. Bu duygular normaldir ve çoğu zaman iyileşmeyle birlikte azalır. Kaygınız uzun sürüyorsa veya günlük yaşamınızı etkiliyorsa bir sağlık profesyoneliyle, aile hekiminizle veya bir ruh sağlığı uzmanıyla konuşmaktan çekinmeyin. Kendinizi çok kötü hissettiğiniz veya kendinize zarar verme düşüncesi olduğu durumlarda vakit kaybetmeden acil yardım isteyin; Türkiye'de acil durumlarda 112'yi arayabilirsiniz.

Önleme

Büyük ölçüde evet. Doğru koruyucu gözlük kullanmak, kimyasalları güvenli şekilde saklamak ve gözü ovuşturmamak riski ciddi ölçüde azaltır. Özellikle taşlama, kesme, kaynak ve boya gibi işlerde koruyucu ekipmanı atlamamak çok önemlidir.

Tarama programları

Göze yabancı cisim kaçması için özel bir tarama programı yoktur. Ancak tekrarlayan batma, kuruluk veya tahriş yaşayan kişilerin düzenli göz muayenesi olması önerilir. İş yerlerinde risk değerlendirmesi yapılması ve uygun koruyucu ekipman sağlanması, Sağlık Bakanlığı ve iş güvenliği düzenlemelerinin önemli bir parçasıdır; bu konuda iş yeri hekiminize veya iş güvenliği uzmanınıza danışabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Gözün saydam tabakasında çizik veya aşınma (korneal abrazyon)
• Kornea enfeksiyonu ve nadiren kornea ülseri
• Göze saplanmış cisimlerde göz içi doku hasarı
• Kimyasal yaralanmada kalıcı görme kaybı
• İyileşen dokuda iz kalması nedeniyle bulanık görme
• Uzun süreli batma, tahriş ve ışığa hassasiyet
• Nadiren göz tansiyonu veya retina sorunları

Uzun vadeli görünüm

İyi haber şu ki yabancı cisimlerin büyük çoğunluğu basit bir müdahaleyle çıkarılır ve göz kısa sürede iyileşir. Kornea kendini yenileyebilen bir dokudur; küçük çizikler genellikle birkaç gün içinde kapanır. Ciddi yaralanmalarda bile erken müdahale görmenin korunmasında çok etkilidir. Şüphede kaldığınız her durumda vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurmak en doğru adımdır; çoğu kişi için bu süreç kısa ve sorunsuz geçer.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.